‡©Ç¢šË
¹Ÿ±¿©Õ Âî¾Õ©Õ ªÃ©Õ-²Ähªá?
“X¾•-©Â¹×
ÅçL-®ÏÊ Â¹Ÿ±¿©ä ƪáÅä «âÂÌ ®ÏE-«Ö©Õ’à ÍÃ©Ç «ª½Â¹× ƪ½n-«Õ-«Û-ÅÃ-§ŒÕE ¯ÃšË
Ÿ¿ª½z-¹שÕ, EªÃt-ÅŒ©Õ ¦µÇN¢-Íê½Õ. Æ¢Ÿ¿Õê X¾ÛªÃºÇ©ðxE Æ¢¬Ç©ä ®ÏE«Ö ¹Ÿ±¿-©Õ’Ã
«ÍÃaªá. ÆO ‡Â¹×ˆ-«’à ÅçL-®ÏÊ ªÃ«Ö-§ŒÕº, ¦µÇª½ÅŒ ¹Ÿ±¿©Õ. ¯Ã{-Âé ŸÄyªÃ
“X¾èÇ-F-ÂÃ-EÂË ÅçL-®ÏÊ X¶¾ÕšÇd©Õ, ¦µ¼Â¹×h© ¹Ÿ±¿©Õ, «Õ%ÍŒa´-¹-šË¹, ÆGµ-èÇcÊ
¬Ç¹ע-ÅŒ©¢ «¢šË ÂÃx®ÏÂúq «*aÊ ÅŒªÃyÅŒ, 1921©ð ÅíL ²Ä¢X¶ÏÕ¹ «âÂÌ «*a-Ê{Õd
ÍŒJ“ÅŒ. Æ¢˜ä ÅíL «âÂÌ (ªÃèÇ £¾ÇJ-¬Áa¢“Ÿ¿ 1913) «*aÊ 8 ®¾¢«-ÅŒq-ªÃ-©-¹×-’ÃE,
²Ä¢X¶ÏÕ¹ ¹Ÿ±¿ Å窽-åXjÂË ªÃ©äŸ¿Õ. ÆD “GšË†ý X¶ÏL„þÕ Â¹¢åX-FÅî ¹L®Ï Dµêª¯þ
’¹¢’¹ÖM B®ÏÊ 'ƒ¢’Ãx¢œþ J{-ªýoœþÑ Æ¯ä «âÂÌ. ÅŒªÃyÅŒ EŸÄ-Ê¢’à X¾ÛªÃ-ºÇ©Õ,
¤¶Ä¢{-®Ô©Õ, Æ©Çx-«Û-Dl¯þ, ©ãj©ÇÐ-«ÕWo, ‚M-¦Ç¦Ç ©Ç¢šË ¹Ÿ±¿©Ö, ²Ä¢X¶ÏÕ-ÂéÖ
«*a¯Ã, ²Ä¢X¶ÏÕ¹ Ÿ¿Õ®¾Õh©ðx «ÕÊ ÍŒÕ{Öd …Êo «ÕÊÕ-†¾ß-©Åî «*aÊ Â¹Ÿ±¿©Õ “æX¹~-¹×-©Â¹×
‡Â¹ˆ-©äŸ¿Õ. „ç៿{ šÇÂÌ (1931) '‚©¢ ‚ªÃÑ Â¹ØœÄ ²Ä¢X¶ÏÕ¹¢ Âß¿Õ. 'Âî¾Ödu„þÕ
*“ÅŒ¢Ñ Ưä èÇÊ-X¾Ÿ¿ ¹Ÿ±¿-©Ç¢-šËC. ‚ ®¾¢«-ÅŒq-ª½¢-©ð¯ä £ÏÇ¢D©ð 5, 6 ²Ä¢X¶ÏÕ-ÂéÕ
«ÍÃaªá. Åç©Õ-’¹Õ©ð 1936©ð’ÃE ÅíL ²Ä¢X¶ÏÕ¹¢ ªÃ©äŸ¿Õ. “X¾•Lo ÍçjÅŒ-Êu-«¢-ÅŒÕLo
Íäæ® ®ÏE-«Ö©Õ ¦ã¢’ÃL, £ÏÇ¢D ¦µÇ†¾©ðx «®¾ÕhÊo „çjÊ¢ ÍŒÖ®Ï '«Ö©-XÏ©xÑ (1938)
Bæ®hÐ ‚ ŸÄJ©ð ²Ä¢X¶ÏÕ¹ ®¾«Õ-®¾u-©Åî «*aÊ *“ÅÃ-©-Eo¢-šËF “X¾•©Õ £¾ÇJ¥¢-Íê½Õ.
ÂÃE, ÆŸä Ÿµîª½-ºËÅî «ÕJEo *“ÅÃ©Õ ªÃ©äŸ¿Õ. \ ¹Ÿ±Ä-¦©¢ “X¾èÇ-¦-©Ç-EÂË Í䪽իÛ
Æ«Û-ŌբŸîÐ Æ©Ç¢šË ¹Ÿ±¿©Õ ªÃ²Ä-’êá. ¦µÇª½u-OÕŸ¿ ÆÊÕ-«Ö-¯Ã©Õ ªÃ«œ¿¢, ¹×{Õ¢-¦¢©ð
¹©-ÅŒ©Õ ꪒ¹œ¿¢ «¢šËN Âí¢ÅŒ-Âé¢ Åç©Õ’¹Õ Å窽E \©Çªá. EŸÄ-Ê¢’à èÇÊ-X¾-ŸÄ©Õ
X¾Û¢V-Âî-«-œ¿¢Åî, ²Ä¢X¶ÏÕ¹ ¹Ÿ±Ä-«-®¾Õh-«Û©ð «Öª½Õp Íî{Õ Í䮾Õ-¹עC.
客šË-„çÕ¢-{©ü ¹Ÿ±¿-©-ªáÅä, “X¾èÇ-„çÖŸ¿¢ ¤ñ¢Ÿ¿Õ-ÅÃ-§ŒÕEР¹Ÿ±¿ ‡©Ç¢-šË-Ÿ¿-ªá¯Ã,
客šË-„çÕ¢šü Æ¯ä ŸÄEo “X¾„ä-¬Á-åX-œËÅä, •Ê-ª½¢-•Â¹¢ Æ«Û-Ōբ-Ÿ¿E ‚©ð-*¢*,
EªÃt-ÅŒ©Õ ‚ C¬Á „äX¾Û „ç@Çxª½Õ.
Åç©Õ’¹Õ ®ÏE«Ö ŠêÂ
ª½Â¹¢ ¹Ÿ±¿ OÕŸ¿ ‚ŸµÄ-ª½-X¾-œ¿-©äŸ¿Õ. ‡X¾p-šË-¹-X¾Ûpœ¿Õ «Öª½Õp Í䮾Öh¯ä
…¢C. “æX¹~-¹×-©ÂË ‡©Ç¢šË ¹Ÿ±¿©Õ ÊÍŒÕa-Åêá? ÆÊoC ¨¯Ã-šËÂÌ \¯Ã-šËÂÌ åXŸ¿l
“X¾¬ìo. Æ¢Ÿ¿Õê “X¾®ÏCl´ ¤ñ¢CÊ Ê«-©Lo B®¾Õ-¹×E ®ÏE-«Ö©Õ B¬Çª½Õ Âí¢ÅŒ-Âé¢.
ÆN N•§ŒÕ¢ ²ÄCµ¢-ÍŒ-’¹-©-«Êo Ê«Õt-¹¢Åî «ÕJ-ÂíEo «ÍÃaªá. ŠÂ¹ NŸµ¿-„çÕiÊ
¹Ÿ±¿ “X¾èÇ-„çÖŸ¿¢ ¤ñ¢C¢-Ÿ¿-Ê-’ïä, ÆŸä Ÿµîª½-ºË©ð «ÕJ-ÂíEo *“ÅÃ©Õ ªÃ«œ¿¢
ÆÊoC ®¾£¾Ç•¢. Æ©Çê’ «ÍÃaªá. *Êo XÏ©x-„ÃœË ¤Ä“ÅŒE “X¾ŸµÄ-Ê¢’à åX{Õd-¹×E
*“ÅŒ¢ Bæ®hÐ ÆC •§ŒÕ-“X¾-Ÿ¿¢’à ʜ¿-«-œ¿¢ÅîÐ XÏ©x© ¤Ä“ÅŒ-©Åî «ÕJ-ÂíEo ¹Ÿ±¿©Õ
«ÍÃaªá. ¦ã¢’ÃM *“Åé ¹Ÿ±¿©Õ, «ÕÊÂÌ ÊX¾Ûp-ÅÃ-§ŒÕEÐ ‚ ¹Ÿ±¿©Õ ÂíE *“ÅéÕ
B®Ï N•§ŒÕ¢ ²ÄCµ¢-*¢C «ÕÊ ®ÏE«Ö.
ŠÂ¹ Ÿ¿¬Á©ð «ÕÊ
EªÃt-ÅŒ©Õ ¹©-¹ÅÃh „çRx ‚Ÿ¿-ª½º ¤ñ¢CÊ ®ÏE-«Ö©Õ ÍŒÖ®Ï ÂíÊÕ-¹׈-ªÃ-«œ¿¢
…¢œäC. ¬Áª½-Åý-¦Ç¦Õ Ê«-©Lo Åç©Õ-’¹Õ-„ê½Õ ¦Ç’à ͌C-„ê½Õ ’¹Ê¹, „ÚËE ®ÏE-«Ö-©Õ’Ã
B¬Çª½Õ. «ÕŸµ¿u-«Õ-Ÿµ¿u©ð X¾ÛªÃ-ºÇ©Õ, èÇÊX¾-ŸÄ©Õ ®¾êª-®¾J. X¾ÛªÃº¢ ƪáÅä
ŸÄE N©Õ« ŸÄEÂË …¢Ÿ¿Êo ÆGµ-“¤Ä§ŒÕ¢ …¢œäC. ‚ ®ÏE-«Ö©ðx X¾Û†¾ˆ-©¢’à X¾ŸÄu©Õ,
¤Ä{©Ö …¢šÇªá. ²Ä«ÖÊu “æX¹~-¹ל¿Õ ÆN …¢˜ä ÍÃ©Õ Ð ÍŒÖ²Ähœ¿Õ. ‚ *“ÅÃ-©ÂË
®ÏE«Ö ¦µÇ†¾©ð 'NÕE-«Õ„þÕ ’Ãuª½¢šÌÑ …¢{Õ¢C. ƪáÅä, ÆN EJt¢-ÍŒ-œÄ-EÂË Ÿµ¿Ê¢
„ç*a¢-ÍÃL. X¾ÛªÃº *“ÅŒ¢ EJt¢-*Ê œ¿¦Õs-©ðE ®¾’¹¢ œ¿¦ÕsÅî, ²Ä¢X¶ÏÕ¹¢ Bæ®-§çáÍŒÕa.
Æ¢ÍäÅŒ, ²Ä£¾Ç-®¾-«¢-ÅŒÕ-©ãjÊ EªÃt-ÅŒ©ä ¤ùªÃ-ºË-ÂÃ-©ÂË X¾ÜÊÕ-Âí-¯Ão-ª½Õ-’ÃE,
ÅŒÂˈ-Ê-„Ã@ÁÙx “X¾§ŒÕ-Ao¢-ÍŒ-©ä-¹-¤ò-§ŒÖª½Õ.
'«Ö§ŒÖ-¦-èǪýÑ
(1957) ®ÏE«Ö ‚ ªîV©ðx ¦µÇK ¦œçbšü ®ÏE«Ö ª½Ö.26 ©Â¹~-©-ªá¢-Ÿ¿E ÍçX¾Ûp-¹×-¯Ãoª½Õ.
''26 ©Â¹~© ª½Ö¤Ä-§ŒÕ©Õ ŠÂ¹ˆ ®ÏE«Ö OÕŸ¿ åX{dœ¿¢ \NÕšË?ÑÑ ÆE EªÃt-ÅŒ©Õ ¦µ¼§ŒÕ-X¾œË
'«Ö§ŒÖ-¦-èÇ-ªýÑÊÕ “¤Äª½¢-Gµ¢-ÍŒ-©äŸ¿Õ. ‚ œ¿¦ÕsÅî, ‚ ªîV©ðx 3, 4 ²Ä¢X¶ÏÕÂéÕ
Bæ®-§çáÍŒÕa. ÅŒªÃyÅŒ ÅŒªÃyÅŒ B“«-„çÕiÊ ‚©ð-ÍŒÊ©Õ Íä®Ï, 'J®ýˆÑ Í䮾Õh¯Ão¢
Ð ÍäŸÄl¢ Ð ÆE “¤Äª½¢-Gµ¢-Íê½Õ '«Ö§ŒÖ-¦-èÇ-ªýÑE. ‚ ®ÏE«Ö Nœ¿Õ-©-«Û-Ō֯ä
ÆÊÖ-£¾Çu-„çÕiÊ N•§ŒÕ¢ ²ÄCµ¢-*¢C, ²ÄCµ-®¾Öh¯ä …¢C. ƪáÅä, ƢŌ N•§ŒÕ¢ ²ÄCµ¢-*¢C
ÂæšËd, «ÕSx '¤ùªÃ-ºË¹¢ ÍäŸÄl¢Ñ ÆE N•§ŒÕ EªÃt-ÅŒ©Õ ‡¢Ÿ¿ÕÂ¹× ÆÊÕ-Âî-©äŸ¿Õ?
'ÆX¾Ûp-Íä®Ï X¾X¾Ûp-¹؜¿ÕÑ (1959) B¬Çª½Õ. ¤ùªÃ-ºË¹ *“ÅŒ¢ ƪáÊ '«Ö§ŒÖ-¦-èǪýÑ
“æX¹~¹ «Õ£¾É-«%-Â~ÃLo ‚¹×-©Åî  Ÿ¿ÕLXÏ
¤Äêª-®Ï¢-Ÿ¿EÐ ‚ Ÿµîª½-ºË©ð „ç@Çl-«ÕE ÅŒÂËˆÊ EªÃt-ÅŒ©Õ ÆÊÕ-Âî-©äŸ¿Õ. ÅŒªÃyA
骢œä-@Áx©ð 6, 7 X¾ÛªÃº *“ÅÃ©ä «ÍÃaªá. «*aÊ „Ú˩ð Â¹ØœÄ ŠÂ¹šË 骢œ¿Õ ÅŒXÏpÅä
ÅŒÂˈ-ÊN X¾ªÃ-•§ŒÕ¢ ¤Ä©-§ŒÖuªá. Æ¢ÍäÅŒ, ''£ÏÇ{d-ªáÊ *“ÅŒ¢ Ÿµîª½-ºË©ð «ÕÊ«â
„çRÅä, X¾ª½u-«-²ÄÊ¢ ÍçX¾p©ä¢ÑÑ ÆE, EªÃt-ÅŒ©Õ ŸÄJ «Öª½Õa-¹×-¯Ãoª½Õ. '¹×{Õ¢¦
¹Ÿ±¿©ä êÂ~«Õ¢Ñ ÆÊoC «ÕSx \ª½pœË, ‚ ŸÄJ©ð „ç@Çxª½Õ. ŠÂ¹ ®ÏE«Ö ®ÔY©ÂË ¦Ç’Ã
Ê*a¢-Ÿ¿E Ð '®ÔY©ÂË ÊÍŒa-œ¿„äÕ «Õ£¾É-¦µÇ’¹u¢Ñ ÆE, '«Õ£ÏÇ@Ç *“ÅÃ©Ñ æXª½ÕÅî
ÂíEo «ÍÃaªá. \C-«Û¯Ão ©ä¹-¤ò-ªá¯Ã, ®ÏE«Ö N¯î-Ÿ¿-X¾-ª½¢’à …¢˜ä ÍéÕ-Ê-ÊÕ-¹×E
Ð Æ©Ç B®ÏÊ ®ÏE-«Ö©Ö «ÍÃaªá. ¨ ©ã¹ˆ©ð «ÕÊ¢ B®Ï-ÊEo GµÊo NGµ-Êo-„çÕiÊ Â¹Ÿ±¿©Õ
ÅŒÂËˆÊ „Ã@ÁÙx A§ŒÕu-©ä-Ÿä„çÖ ÆEXÏ®¾Õh¢C. «ÕŸµ¿u «ÕŸµ¿u©ð ¤¶Ä¢{-®Ô©Õ, ®¾d¢šü
*“ÅéÕ, èÇÊ-X¾-ŸÄ©Ö «®¾Öh¯ä …¯Ão, ²Ä¢X¶ÏÕ-Âé “¤Ä¦©u¢ ¹E-XÏ¢-*¢C. £ÏÇ{d-ªáÊ
ÅŒNÕ@Á *“ÅÃLo ÂíE, Åç©Õ-’¹Õ©ð EJt¢-ÍŒœ¿¢ Âí¢ÅŒ-Âé¢ ²ÄT¢C. ªÃÊÕ-ªÃÊÕ ÅŒÂˈÊ
„Ã@ÁÙx X¾ÛªÃº ¹Ÿ±¿©Õ A§ŒÕu-©ä-¹-¤ò-ªá¯Ã, ‡¯þ.-šË.-‚ªý «Ö“ÅŒ¢ å£jÇŸ¿-ªÃ¦ÇŸ¿Õ
«*aÊ ÅŒªÃyÅŒ X¾ÛªÃº *“ÅÃ©Õ ‡Â¹×ˆ-«-’ïä B¬Çª½Õ. ÂíEo ƒ{Ö Æ{Ö Æªá-¯Ãªá.
ƒ¢ÂíEo ªÃºË¢-Íêá. 1969©ð Šê ŠÂ¹ˆ ¤ùªÃ-ºË¹ *“ÅŒ¢ «*a¢C, Ÿç¦s AÊoC. ¨
¤Äª¸½¢Åî X¾ÛªÃº ¹Ÿ±¿©Õ „çÊ-¹-¦-œÄfªá. ƪáÅä, ¯äª½-¹-Ÿ±¿©Õ, œË˜ã-ÂËd„þ
¹Ÿ±¿©Õ, Âõ¦Ç§ýÕ Â¹Ÿ±¿©Ö «®¾Õh¯Ão «ÕŸµ¿u©ð ¡Â¹%-†¾g-N-•§ŒÕ¢, ¡Â¹%-†¾g-®¾ÅŒu
(1971) «ÍÃaªá. ƪá¯Ã X¾ÛªÃ-ºÇ© ‚©ð-ÍŒÊ ÅŒT_¢C. 1972©ð «*aÊ '®¾¢X¾Üª½g ªÃ«Ö-§ŒÕº¢Ñ
¦Ç’à ʜË-*¯Ã, ²Ä¢X¶ÏÕ-Âé „çjæX „çá’¹Õ_-ÍŒÖ-¤Äª½Õ EªÃt-ÅŒ©Õ. èÇÊ-X¾-ŸÄ©Ö
ÅŒ’¹Õ_-«áÈ¢ X¾šÇdªá. Æ¢Ÿ¿Õê РèÇÊ-X¾Ÿ¿¢ «*aÊ X¾Ÿ¿-£¾É-êª@Áx ÅŒªÃyÅŒ «ÕSx
'¦µãjª½-«-DyX¾¢Ñ (1994) «æ®h “æX¹~-¹×-©ÂË „çéªjšÌ ©Gµ¢*, ‚ *“ÅÃEo £ÏÇšü
Íä¬Çª½Õ. “æX¹~-¹ל¿Õ ‡X¾Ûpœ¿Ö '«â®¾Ñ¯ä ÂÕ-ÂÕ. GµÊoÅŒy¢ ÂÕ-¹ע-šÇœ¿Õ.
“X¾A-ªîW A¯ä ÆÊo¢ ŠÂ¹˜ä ƪá¯Ã, ÅŒÂËˆÊ X¾ŸÄ-ªÃn©Õ «Öª½ÕÅŒÖ …¢šÇªá. ¦Ç’¹Õ-¯Ão-§ŒÕE
Æ„ä X¾ŸÄ-ªÃn©Õ ªîW Aʪ½Õ. ®ÏE«Ö ¹Ÿ±¿ Â¹ØœÄ Æ¢Åä. ƪáÅä, 1980 ÊÕ¢* ®ÏE«Ö
¹Ÿ±¿ \ ®¾Ö“ÅÃEo Ê«át-Âî-©äŸ¿Õ. \Ÿî ŠÂ¹šË ÂíÅŒh’à …¢{Õ¢-Ÿ¿E A§ŒÕu-œ¿„äÕ.
ªÃÊÕ-ªÃÊÕ '“æX«ÕÑ “X¾ŸµÄ-Ê-„çÕi-¤ò-ªá¢C. ÅŒLx-Ÿ¿¢-“œ¿Õ© OÕŸ¿, ÆÊo-Ÿ¿-«át©
OÕŸ¿ …¢œä “æX«Õ©Õ ¤òªá ƦÇsªâ, Æ«Ötªâ “æX«Õ©ð X¾œ¿-’ïä ¹Ÿ±Ä¢-¬Á¢’à ¹×X¾p-©Õ-¹×-X¾p-©Õ’Ã
¹Ÿ±¿©Õ «®¾Õh-¯Ãoªá. Æ¢¬Á¢ ÆC, *©«©Õ X¾©-«©Ö «Öª½-Åêá. ƒ„Ã@Á “æX¹~-¹×-œËÂË
\ ®ÏE«Ö ÍŒÖæ®h ‡©Ç …¢{Õ¢Ÿî ÆÊo ®¾¢Ÿä£¾Ç¢ ¹L-T-Ê{ÕdÐ EªÃt-ÅŒ-©ÂÌÐ \ ¹Ÿ±¿Åî
®ÏE«Ö Bæ®h \«Õ-«Û-ŌբŸî ÆÊo ®¾¢Ÿä£¾Ç¢ …¢C. …¯ÃoР¹Ÿ±¿ÂË “¤Ä«áÈu¢ ƒ«y-¹עœÄ
¦µÇKÅŒ¯Ã-EÂÌ, ¹¢X¾Üu-{ªý “’ÃX¶ÏÂúq ©Ç¢šË ˜ãÂËo-Âú-©ÂÌ “¤ÄŸµÄÊu¢ ƒ®¾Öh
®ÏE-«Ö©Õ B®¾Õh-¯Ãoª½Õ. ŠÂ¹-¯Ãœ¿Õ ''¹Ÿ±¿ÑÑ “X¾ŸµÄÊ¢ ÆÊÕ¹×Êo ®ÏE«Ö Ð ƒ„Ã@Á
¹Ÿ±¿E X¾Â¹ˆÊ åX˜äd-®Ï¢C. |