Wednesday, July 23, 2014
Untitled Document


Untitled Document
‚¢“Ÿµ¿-“X¾-Ÿä¬ü ªÃ•-ŸµÄE Ê’¹ª½¢ å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ. DEE ¦µÇ’¹u-Ê-’¹ª½¢ ÆE Â¹ØœÄ XÏ©Õ-²Ähª½Õ. “ÂÌ®¾Õh-¬Á¹¢ 1591©ð «Õ£¾ÇtŸþ¹×M¹×-Ōզü ³Ä DEE EJt¢-ÍÃœ¿Õ. ¹×Ōզü ³Ä£ÔÇ «¢¬Á¢©ð ‚§ŒÕÊ ÆªáŸî ªÃV. ¨ Ê’¹-ªÃ-EÂË 400\@Áx ÍŒJ“ÅŒ …¢C. Ê’¹ª½ ÍŒJ-“ÅŒÂ¹× ÍÃJt-¯Ãªý, ’í©ïˆ¢œ¿ ¹{d-œÄ©Õ «Õ¹×-šÇ-§ŒÕ-«ÖÊ¢. “X¾Åäu¹ ªÃ•u¢’à Ưä¹ \@ÁÙx «Jn-LxÊ å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ ‡{d-êÂ-©Â¹× 1948 å®jE¹ ÍŒª½u ÅŒªÃyÅŒ ¦µÇª½Åý©ð ƢŌ-ªÃs´-’¹-„çÕi¢C. å£jÇŸ¿-ªÃ-¦Ç-ŸþÐ-®Ï-ÂË¢-“ŸÄ-¦ÇŸþ •¢{-Ê-’¹-ªÃ-©Õ’à “X¾®Ï-Cl´-éÂ-ÂȪá. “X¾®¾ÕhÅŒ¢ Ê’¹ª½¢ “ê’{ªý å£jÇŸ¿-ªÃ-¦Ç-Ÿþ’à N®¾h-J-²òh¢C. ¤ÄJ-“¬Ç-NÕ-¹¢’Ã, „úË-•u-X¾-ª½¢’Ã, ²Ä¢êÂ-A-¹¢’à ¬Áª½-„ä-’¹¢’à ÆGµ-«%Cl´ ²ÄCµ-²òh¢C. «áÈu¢’à ‰šÌ £¾Ç¦ü’à «Jn-©Õx-Åî¢C.

¦µ÷’î-R¹ X¾J-®Ïn-ŌթÕ
Ÿ¿Â¹ˆ¯þ XÔª¸½-¦µ¼Ö-NÕ©ð ®¾«á“Ÿ¿ «ÕšÇd-EÂË 536 OÕ{ª½Õx(1607 Æœ¿Õ-’¹Õ©) ‡ÅŒÕh©ð å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ê’¹ª½¢ …¢C. ‡Â¹×ˆ« ¬ÇÅŒ¢ ªÃA ¯ä©©ä. Ê’¹ª½ P„ê½Õ “¤Ä¢Åéðx «u«-²Ä§ŒÕ¢ …¢C. «â®Ô-ÊC Šœ¿ÕfÊ å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ê’¹-ªÃEo EJt¢-Íê½Õ. Ê’¹-ª½¢©ð ÍÃ©Ç ¦µÇ’¹¢ ÊCÂË …ÅŒhª½ ¦µÇ’¹¢©ð ꢓD-¹%-ÅŒ„çÕi …¢C. £¾Ýæ®q-¯þ-²Ä-’¹-ªýÂ¹× Ÿ¿ÂË~º ¦µÇ’¹¢©ð ‡Â¹×ˆ« “X¾¦µ¼ÕÅŒy ¦µ¼«-¯Ã©Õ, ¹{d-œÄ©Õ „çL-¬Çªá.

„ÃÅÃ-«-ª½º¢
Ê’¹-ª½¢©ð ƪ½Õ-ŸçjÊ „ÃÅÃ-«-ª½º X¾J®ÏnÅŒÕ©Õ …¢šÇªá. ¤ñœË, „äœË „ÃÅÃ-«-ª½º¢ …¢{Ö... …Ÿ¿§ŒÕ¢, ²Ä§ŒÕ¢“ÅŒ¢ „ä@Á©ðx „ÃÅÃ-«-ª½º¢ ÍŒ©x’à ‚£¾Éx-Ÿ¿-¹-ª½¢’à …¢{Õ¢C. \œÄ-CÂË ®¾’¹{Õ «ª½¥-¤ÄÅŒ¢ 32 客šÌ-OÕ-{ª½Õx. ’¹J†¾e …³òg-“’¹ÅŒ 45.5 客šË-“ê’-œþ(-W¯þ 2, 1966). ¹E†¾e …³òg-“’¹ÅŒ 6.1 客šË-“ê’-œþ(-•-Ê-«J 8,1946). „äÕ©ð ÆÅŒu-CµÂ¹ …³òg-“’¹-ÅŒ©Õ Ê„çÖ-Ÿ¿-«Û-Åêá. •Ê-«J, X¶Ï“¦-«J, «ÖJa©ð 28 ÊÕ¢* 40 客“šË-“ê’œþ …³òg-“’¹ÅŒ …¢{Õ¢C.

«ÕÅéÕ...
80 ¬ÇÅŒ¢ £ÏÇ¢Ÿ¿Õ-«Û©ä. «Õªî 16.84 ¬ÇÅŒ¢ «á®Ïx¢, 2.13 ¬ÇÅŒ¢ “ÂË®Ïd-§ŒÕÊÕx, NÕT-LÊ ŠÂ¹-¬ÇÅŒ¢ ®Ï¹׈©Õ, ¦÷Ÿ¿Õl´©Õ, èãjÊÕx ƒÂ¹ˆœ¿ E«-P-®¾Õh-¯Ãoª½Õ. „äêªyª½Õ “¤Ä¢Åé ÊÕ¢* «*aÊ ÆEo «ÕÅé „ê½Õ ƒÂ¹ˆœ¿ ®Ïnª½-X¾-œÄfª½Õ. Ê’¹ª½¢ ŠÂ¹ NÕF ¦µÇª½-ÅŒ¢’à «Jn-Lx-Åî¢C.

¦µÇ†¾©Õ...
“X¾ŸµÄÊ ¦µÇ†¾©Õ... Åç©Õ’¹Õ, £ÏÇ¢D, …ª½Öl. ’¹Õ•-ªÃB, «ÕªÃK¸, ¹Êoœ¿ «ÖšÇxœä „ê½Õ Â¹ØœÄ …¯Ãoª½Õ.

¤Ä©¯Ã ª½¢’¹¢
2007©ð Ê’¹ª½¢ “ê’{ªý å£jÇŸ¿-ªÃ-¦Ç-Ÿþ’à ƫ-ÅŒ-J¢-*¢C. ƒ¢Ÿ¿Õ©ð å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ, ª½¢’Ã-骜Ëf, „çÕŸ¿-Âú-©ðE ÂíEo “¤Ä¢ÅÃ-©ÊÕ Â¹L-¤Äª½Õ. P„Ã-ª½x-©ðE 12 «áEq-¤Ä-L-šÌ-©ÊÕ å£jÇŸ¿-ªÃ-¦Ç-Ÿþ©ð ¹LXÏ “ê’{ªý «áEq-X¾©ü Âêíp-êª-†¾-¯þ’à «u«-£¾Ç-J-®¾Õh-¯Ãoª½Õ. “ê’{-ªýÊÕ 150 œËN-•-Êx’à N¦µ¼->¢-Íê½Õ. ŠÂîˆ œËN-•-¯þÂ¹× ŠÂîˆ Âêíp-êª{ªý …¢šÇª½Õ. OJE “X¾•©ä “X¾ÅŒu-¹~¢’à ‡ÊÕo-¹ע-šÇª½Õ. „äÕ§ŒÕ-ªýÊÕ «Ö“ÅŒ¢ X¾ªî¹~ X¾Ÿ¿l´-A©ð ‡¢XϹ Íä²Ähª½Õ. å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ «áEq-X¾©ü ÆGµ-«%Cl´ ®¾¢®¾n(-å£Ç-Íý-‡¢-œÎ\) ÆªáŸ¿Õ >©Çx© X¾J-Cµ©ð 54 «Õ¢œ¿-©Ç©ðx 6,300 ÂË©ð-OÕ-{ª½x „äÕª½ N®¾h-J¢* …¢C. ê«©¢ å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ >©Çx©ð ƪáÅä 16 骄çÊÖu «Õ¢œ¿-©Ç©Õ …¯Ãoªá..

“ê’{ªý «áÈ-*“ÅŒ¢
“ê’{ªý©ð „çáÅŒh¢ ‰Ÿ¿Õ èðÊÕx …¯Ãoªá. „ÚËE 18 ®¾Jˆ@ÁÙx... 150 œËN-•ÊÕx ÂË¢Ÿ¿ N¦µ¼->¢-Íê½Õ. ²ùÅý-èð-¯þ©ð «âœ¿Õ ®¾Jˆ@ÁÙx 37 œËN-•ÊÕx, ¨®ýd-èð-¯þ©ð «âœ¿Õ ®¾Jˆ@ÁÙx 16 œËN-•ÊÕx, ¯Ãªýh-èð-¯þ©ð ¯Ã©Õ’¹Õ ®¾Jˆ@ÁÙx, 16 œËN-•ÊÕx, „ç®ýd-èð-¯þ©ð ¯Ã©Õ’¹Õ ®¾Jˆ@ÁÙx 31 œËN-•ÊÕx, 客“{©ü èð¯þ©ð ¯Ã©Õ’¹Õ ®¾Jˆ@ÁÙx 50 èðÊxÊÕ êšÇ-ªá¢-Íê½Õ. ŠÂîˆ œËN-•-¯þ©ð ®¾Õ«Ö-ª½Õ’à 37 „ä© «Õ¢C •¯Ã¦µÇ …¢C.

P„ê½Õ «áEq¤ÄLšÌ©Õ

å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Âêíp-êª-†¾-¯þ©ð 12 P„ê½Õ «áEq¤ÄLšÌ©Õ ¹LXÏ “ê’{-ªý’à «ÖªÃaª½Õ. P„ê½Õ «áEq-¤Ä-L-šÌ© N«-ªÃ©Õ
ªÃèä¢-“Ÿ¿-Ê-’¹ªý, ’¹œËf-Æ-¯Ãoª½¢, ‡Ms-Ê-’¹ªý, …X¾p©ü, ÂÓ¤Ä, «Õ©Çˆ->-TJ, Æ©Çy©ü, ¹×ÅŒÕs-©Çx-X¾Üªý,¹Ø¹-šü-X¾Lx, ¬ìJ-L¢-’¹¢-X¾Lx, ªÃ«Õ-ÍŒ¢-“ŸÄ-X¾Ûª½¢, X¾šÇ-¯þ-Í窽Õ

Ê’¹-ª½¢©ð ®¾Jˆ@ÁÙxЫբœ¿-©Ç©Õ:
[ ®¾Jˆ©ü1Ð ¦¢œ¿x-’¹Öœ¿, ÍÃJt-¯Ãªý, å®jŸÄ-¦ÇŸþ, Æ¢¦-ªý-æX{
[ ®¾Jˆ©ü2Ð ¦¢œ¿x-’¹Öœ¿, ¦£¾Ý-Ÿ¿Ö-ªý-X¾ÛªÃ
[ ®¾Jˆ©ü3Ð ¯Ã¢X¾Lx, £ÏÇ«Ö-§ŒÕ-Åý-Ê-’¹ªý,Æ¢¦-ªý-æX{, «á†Ô-ªÃ-¦ÇŸþ, ®ÏÂË¢-“ŸÄ-¦ÇŸþ
[ ®¾Jˆ©ü4Ð æ†Âú-æX{, ’î©ïˆ¢œ¿, ‚®Ï-X¶ý-Ê-’¹ªý, ¯Ã¢X¾Lx(Âí¢ÅŒ-¦µÇ’¹¢)
[ ®¾Jˆ©ü5Ð æ†Âú-æX{, ‘ãjª½-ÅÃ-¦ÇŸþ, ÆOÕ-ªý-æX{
[ ®¾Jˆ©ü6Ð ¯Ã¢X¾-Lx(-Âí¢-ÅŒ-¦µÇ’¹¢)
[ ®¾Jˆ©ü7Ð ®ÏÂË¢-“ŸÄ-¦ÇŸþ, «á†Ô-ªÃ-¦ÇŸþ, «Öêª-œ¿Õ-X¾Lx, ¦Ç©Ç-Ê-’¹-ªý(-ª½¢-’Ã-骜Ëf)

•¯Ã¦µÇ
2011 •¯Ã¦µÇ ©ã¹ˆ© “X¾Âê½¢ “ê’{ªý å£jÇŸ¿-ªÃ-¦Ç-Ÿþ©ð 74 ©Â¹~© «Õ¢C …¯Ãoª½Õ. ª½¢’Ã-骜Ëf >©Çx ÊÕ¢* 32 ©Â¹~©Õ, „çÕŸ¿Âú >©Çx ÊÕ¢* 1.16 ©Â¹~© •¯Ã¦µÇ “ê’{-ªý©ð ¹L-®Ï¢C. Ê’¹-ª½©ð “X¾A „äªá «Õ¢C X¾Ûª½Õ-†¾ß-©Â¹× 943 «Õ¢C ®ÔY©Õ …¯Ãoª½Õ. å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ >©Çx •¯Ã¦µÇ 40,10,238 «Õ¢C. OJ©ð X¾Ûª½Õ-†¾ß©Õ 20,64,359. «Õ£ÏÇ-@Á©Õ 19,45,879. å£jÇŸ¿-ªÃ-¦Ç-Ÿþ©ð ƹ~-ªÃ-®¾uÅŒ ¬ÇÅŒ¢ 78.42.
‚Jn¹¢

å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ ÍŒÕ{Õd-X¾-¹ˆ© ¤ÄJ-“¬Ç-NÕ¹, ‰šÌ ª½¢’Ã©Õ ‡Â¹×ˆ-«’à N®¾h-J¢* …¯Ãoªá. OšË-Åî-¤Ä{Õ X¾ÊÕo©Õ, ‡éÂjqèü ŸÄyªÃ Ê’¹-ªÃ-EÂË ‚ŸÄ§ŒÕ¢ ®¾«Õ-¹Ø-ª½Õ-ŌբC. „äÕL-„çÕiÊ «áÅÃu©Â¹× ¦µÇ’¹u-Ê-’¹ª½¢ åXšËd¢C æXª½Õ. “X¾Åäu-¹¢’à ’ÃV© Â¢ ÍÃJt-¯Ãªý «Ÿ¿l ©Çœþ-¦-èǪý æXª½ÕÅî ŠÂ¹ «Ö骈šü „çL-®Ï¢C. ¤¶ÄªÃt, ¦§çÖ-šËÂú ª½¢’Ã-©Â¹× Â¹ØœÄ Ê’¹ª½¢ “X¾®Ï-Cl´-’â-*¢C. œÄ.éª-œÎf®ý ©Çu¦ü-êª-{K, ‡>-©ã¢šü, ¦§çÖ-©Ç->-¹©ü ¨ LNÕ-˜ãœþ, ¬Ç¢Åà ¦§çÖ-šËÂúq, ¦µÇª½Åý ¦§çÖ-šËÂú, °Oé ¦§çÖ, «Ö“šËÂúq ©ä¦-êª-{K, ƲÄZèãEÂÃ, å£ÇšËªî “œ¿’ûq LNÕ-˜ãœþ, «Öªîˆ, N«Öd ©Çu¦ü ÅŒC-ÅŒª½ ‡¯îo “X¾«áÈ Â¹¢åX-F©Õ ƒÂ¹ˆœ¿ Âí©Õ«Û DªÃªá. J§ŒÕ©ü ‡æ®dšü ª½¢’¹¢ Â¹ØœÄ ªîVÂ¹× ªîVÂ¹× N®¾h-J-²òh¢C. ƢŌ-ªÃb-B§ŒÕ ²Änªá©ð æXª½ÕÊo «Ö©üq Â¹ØœÄ ƒÂ¹ˆœ¿ ÅŒ«Õ Æ«Û-šü-©ã-šü©Õ “¤Äª½¢-Gµ¢-Íêá.

®¾¢®¾ˆ%-ŌթÕ...
Ê’¹-ª½¢©ð £ÏÇ¢Ÿ¿Ö-«á®Ïx¢ NÕ“¬Á«Õ ®¾¢®¾ˆ%A ¹Ep-®¾Õh¢C. …ÅŒhª½, Ÿ¿ÂË~º ¦µÇª½-ÅŒ-Ÿä-¬Ç-©ðxE ®¾¢®¾ˆ%-ŌթÕ, ¹@Á©Õ, ®¾¢“X¾-ŸÄ-§ŒÖ©Õ ƒÂ¹ˆœ¿ ƦÕs-ª½-X¾-ª½Õ-²Ähªá. ‡«J ®¾¢®¾ˆ%-AÂË ÅŒ’¹_{Õd „ÃJ «®¾YŸµÄª½º …¢{Õ¢C. ®¾¢“X¾-ŸÄ§ŒÕ Ÿ¿Õ®¾Õh-©-Åî-¤Ä{Õ ƒÅŒª½ ³Äu†¾-ÊxÂ¹× Ê’¹ª½¢ åXšËd¢C æXª½Õ.

>©Çx©ð «Õ¢œ¿-©Ç©Õ: 16
1.ÆOÕ-ªý-æX{ 2. Aª½Õ-«Õ-©-TJ 3. «Öêª-œ¿Õ-X¾Lx 4. Æ¢¦-ªý-æX{ 5. £ÏÇ«Ö-§ŒÕ-Åý-Ê-’¹ªý 6.¯Ã¢X¾Lx 7. æ†Âú-æX{ 8. ‘ãjª½-ÅÃ-¦ÇŸþ 9.‚®Ï-X¶ý-Ê-’¹ªý 10. å®jŸÄ-¦ÇŸþ 11.¦£¾Ý-Ÿ¿Ö-ªý-X¾ÛªÃ 12.¦¢œ¿x-’¹Öœ¿ 13.®ÏÂË¢-“ŸÄ-¦ÇŸþ 14. «á†Ô-ªÃ-¦ÇŸþ 15.’î©ïˆ¢œ¿ 16. ÍÃJt-¯Ãªý



…•y© ÍŒJÅŒ¢... …Åäh• ¦µ¼JÅŒ¢
ÍŒJy-ÅŒ-ÍŒ-ª½-º-„çÕi¯Ã ÍŒJ“ÅŒ ÆC ‡X¾p-šËÂÌ “¬Á«-ºÇ-Ê¢-Ÿ¿-¹-ª½„äÕ. „ä© ’í¢ÅŒÕ-©Åî OÊÕ-©-N¢-Ÿ¿Õ-Íä-®ÏÊ ªÃ’é Ÿ¿ªÃsª½Õ Â¹ØœÄ ŠÂ¹-¯Ã-šËÂË „ÃÊ-Âê½Õ Âîªá-©©Ç «â’¹-¦ð-«ÍŒÕa. ÂÃE ¦ÖV-X¾-šËdÊ «â’¹ Ÿ¿ªÃs-ª½Õ-©ð¯ä ªÃL X¾œËÊ «á«y ŠÂ¹šË ¯ÃšË X¶¾ÕÊ-„çÕiÊ èÇcX¾-ÂÃ-©ÊÕ \Ja-¹ØJa ¤Ä{©Ç NE-XÏ-®¾Õh¢-{Õ¢C. ‚ ¤Ä{ „ä© ªÃ’Ã-©Â¹× ²Äy’¹-ÅŒ-UÅŒ¢ ¤Äœ¿Õ-ŌբC. ¯äšË ÅŒªÃEo „çÊo¢šË “¤ñÅŒq-£ÏÇ-®¾Õh¢C. ƒ©Ç¢šË X¶¾ÕÊ-ÍŒ-JÅŒ ’¹Õª½Õ-ÅŒÕ-©ÕÊo ¦µÇ’¹u-Ê-’¹ª½¢ ¯äœ¿Õ å®j¦ªý ²ñ¦-’¹Õ-©Åî, œË>{©ü „çÖÅŒ-©Åî ‚Ÿµ¿Õ-E-¹-ÅŒÅî Æ©-ªÃ-ª½Õ-ÅŒÕ-Êo¢ÅŒ «Ö“ÅÃÊ '’¹ÅŒ¢ ’¹ÅŒÓÑ ÆÊÕ-¹ע˜ä ¤ñª½-¤Ä˜ä. «ÕŸµ¿Õ-ª½-®¾t%-ÅŒÕ©Õ ŠœËÊ ŸÄÍŒÕ-¹×E «œË-«-œË’à X¾ª½Õ-é’-AhÊ «â®Ô ¯äœ¿Õ «áJ-ÂË-F-šËÅî «â’¹-¦ð-ªá¢C. ƪá¯Ã «ÕÊ-®¾Õ¢-œÄ-©ä-ÂÃE ‚ Bª½¢©ð ²ÄTÊ ¯Ã’¹-J-¹Ō èÇœ¿©Õ... ‡¢Ÿ¿ªî Ê„Ã-¦Õ©, †¾ªÃ-¦Õ© “X¾º-§ŒÕ-’Ã-Ÿµ¿©Õ... ƒ¢é¢-Ÿ¿ªî ’¹K-¦Õ© ’çŒÖ© ’¹Õ¢œç-ÍŒ-X¾Ûp@ÁÙx... «ÕÊ-ÂË-X¾p-šËÂÌ NE-XÏ-®¾Õh¯ä …¢šÇªá. 'ÂÃêª ªÃV©Õ ªÃ•u-«á©ü ’¹©_„ä, „ÃêªJ ®ÏJ «â{-’¹-{Õd-¹×E ¤ò«¢-èÇ-Lêª...Ñ Æ¢šÇª½Õ ¤òÅŒ-¯Ã-«Ö-ÅŒÕu©Õ. Æ©Ç ªÃèÇu©Õ, ªÃV©Õ ¤òªá¯Ã ¨ ®¾Õ¢Ÿ¿-ª½-Ê-’¹-ª½X¾Û ®¾Õ«Õ-Ÿµ¿Õª½ ¹Ÿ±¿-¯Ã©Õ «Ö“ÅŒ¢ «ÕÊÊÕ NœË-*-¤ò-©äŸ¿Õ. «ÕÅŒ¢-¹¯Ão «Õ«Õ-ÅŒ©Õ NÕÊoE «ÕÊ-®¾Õ-X¾œË ‹ ¯ä©-«Õ-’¹Õ-«-©ÊÕ «ÕÊÕ-„Ã-œËÊ Ê„Ã-¦Õ©Õ ‚¯Ãœä Æ¢Ÿ¿ª½Ö ŠÂ¹ˆ-˜ä-ÊE Eª½Ö-XÏ¢-Íê½Õ. ‚ “æX«Õ-¹-Ÿ±¿-©Â¹× ’¹Õª½Õ-ŌՒà ¨ ¦µÇ’¹u-Ê-’¹-ªÃEo ¦£¾Ý-«Õ-A’à NÕT-©Çaª½Õ. Ê’¹-ªÃ-Eê ‹ Æ¢Ÿ¿-„çÕiÊ Ê’¹’à Íêý-NÕ-¯Ã-ªýÊÕ E©-¦ã-šÇdª½Õ. «á¢T-@Áx©ð «áÅÃu©Õ ªÃ¬ÁÙ-©Õ’à ¤ò®Ï ÆNÕtÊ ¨ Ê’¹-ª½¢©ð ¯äœ¿Õ '«Õ¢*-Fª½ÕÑ Â¹ØœÄ „ç©-¹˜äd N©Õ-„çjÊ «®¾Õh-«Û’à X¾J-º-NÕ¢-*¢C. ƺÕ-«-ºÕ«Û '“XϧŒÕ¢Ñ’à «áª½Õ-ŌկÃo, ‡¢Ÿ¿-JÂî “XϧŒÕ-„çÕiÊ “X¾Ÿä-¬Á¢-’Ã¯ä «Öª½Õ-Åî¢C. ‡¢Ÿ¿ªî ÍŒJ-“ÅŒ-X¾Û-ª½Õ-†¾ß©Õ Æœ¿Õ-’¹Õ-èÇ-œ¿©ðx ¨ Ê’¹ª½¢ ÅŒJ¢-*-¤ò-ªá¢C. ¨ «ÕšËd-„Ã-®¾-Ê©ð ‚¯ÃšË ÍŒJ“ÅŒ èÇcX¾-ÂÃ-©ã¯îo X¾J-«Õ-R-²Ähªá. “X¾X¾¢-Íïäo ƦÕs-ª½-X¾-JÍä NGµÊo ®¾¢®¾ˆ%-Ōթ ®¾NÕt-“¬Á-«Õ«Õ¢ ŠÂ¹-„çjX¾Û, X¾œ¿Õ-’¹Õ-æX-¹©Çx Æ©Õx-¹×-¤ò-ªáÊ GµÊo ®¾¢®¾ˆ%-ÅŒÕ©Õ «Õªî-„çjX¾Û ¨ ¦µÇ’¹u-Ê-’¹-ª½X¾Û …E-ÂËÂË Eª½¢-ÅŒª½¢ FªÃ-•-¯Ã©ãj „ç©Õ-’¹Õ-ÅŒÕ-¯Ãoªá. ƒ¢ÅŒšË «Õ£¾Ç-ÅŒhª½ ’¹ÅÃEo ’¹Õª½ÕÅŒÕ Í䮾Õ-Âî-«œ¿¢ «ÕÊ NŸ¿Õu¹h Ÿµ¿ª½t¢. ‡¯îo ®¾¢“X¾-ŸÄ-§ŒÖ© ®¾¢’¹-«Õ¢’à ‡¢Ÿ¿ªî ¤Ä©-¹×-©Â¹× ‚©-„Ã-©-„çÕiÊ ¨ Ê’¹ª½¢ ‹ Ÿ¿¬Ç¦l¢ ÅŒªÃyÅŒ, “X¾èÇ-²Äy«Õu ²ùª½-¦µÇ-©ÊÕ ’¹Õ¦Ç-R¢Íä Â̩¹ ‡Eo-¹-©-„çjX¾Û Æœ¿Õ-’¹Õ-©ä-²òh¢C. ¨ N©Õ-„çjÊ ÅŒª½Õ-º¢©ð Ê’¹ª½¢ Ê©Õ-«â-©©Ç «â’¹-²Ä-Â~Ãu-©Õ’à NÕT-LÊ PC±-©ÇLo, ÍŒJ-“ÅŒ-X¾Û-{©ðx ŸÄTÊ «áÅÃu-©ÊÕ ÅŒœË-NÕ-ÍŒÖæ® “X¾§ŒÕ-ÅŒo-NÕC. ƒ¢ÅŒšË X¶¾ÕÊ-ÍŒ-JÅŒ¢ Ê’¹-ª½-¤ù-ª½Õ-©Õ’à «ÕÊÂ¹× ’¹ª½y-ÂÃ-ª½-º¢’à E©-«-œ¿¢-Åî-¤Ä{Õ ¨ Ê’¹ª½ X¾J-ª½-¹~-ºÂ¹×, ®¾«á-•y© ¦µ¼N-ÅŒÂ¹× ¤Ä{Õ-X¾œä ¤Ä©-¹×-©ã¢-ÅŒšË X¶¾ÕÊ-ÅŒ-ª½Õ©Õ ÂÄé𠂩ð-*¢-ÍŒÕ-¹ׯä Æ«-ÂìÁ¢ Â¹ØœÄ Â¹©Õ-’¹Õ-ŌբC. ‹ ‰Ÿ¿Õ-«¢-Ÿ¿© \@Áx-“ÂË-ÅŒ¢-¯Ã-šËÂË... ¨ Ê’¹-ªÃ-EÂË X¾Û¯Ã-Ÿ¿Õ-L¢Âà X¾œ¿-ʢŌ „çÊÂˈ... ÍŒJ-“ÅŒ-©ðÂË Åí¢T-ÍŒÖæ®h ƒÂ¹ˆœä¢ …¢œäC? ƹˆ-œË-ÊÕ¢* ŠÂîˆ FšË ¤Ä§ŒÕÊÖ Â¹©Õ-X¾Û-Âí¢{Ö ®¾ÕN-¬Ç© ÊD-«Õ-ÅŒ-Lx’à ‡C-TÊ ¨ ¦µÇ’¹u-Ê-’¹ª½ ®¾«á-ÊoÅŒ ÍŒJ-ÅŒÊÕ M©Ç-«Ö-“ÅŒ¢’à ŌœË-NÕ-ÍŒÖæ® “X¾§ŒÕ-ÅŒo-NÕC...

Ÿä¬Á-N-Ÿä-¬Ç©ðx ÅŒÊ ÂÌJh-ÍŒ¢-“C-¹-©ÊÕ „ÃuXÏÅŒ¢ Í䮾Õ-¹ע-{ÕÊo «ÕÊ '¦µÇ’¹uÑ Ê’¹ª½¢ ÍŒJ“ÅŒ “ÂÌ®¾Õh X¾Üª½y„äÕ “¤Äª½¢-¦µ¼-«Õ-ªá¢-Ÿ¿¢˜ä ‚¬Áaª½u¢ ¹©Õ-’¹Â¹ «ÖÊŸ¿Õ. ÂÃF ƒC E•¢... ‡¢Ÿ¿ªî Oª½Õ-©ÊÕ, ¬ÁÚª½Õ-©ÊÕ, ¹Êo ¨ ’¹œ¿f, ‡¯îo ¹@Á-©Â¹×, ®¾¢®¾ˆ%-ÅŒÕ-©Â¹× E©-§ŒÕ-¢ ¨¯ä©. å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ê’¹-ªÃ-EÂË 1591©ð X¾Û¯ÃC X¾œË-Ê-X¾p-šËÂÌ Æ¢ÅŒÂ¹× X¾Üª½y„äÕ ÆA “¤Ä<Ê Âé¢ÊÕ¢* Â¹ØœÄ ¨ Ê’¹ª½ X¾J-®¾ª½ “¤Ä¢ÅÃ-©©ð •¯Ã-„Ã-²Ä©Õ …Êo{Õx ŸÄÈ-©Ç©Õ …¯Ãoªá. £¾Ç®¾t-Åý-æX{, ¦ä’¹¢-æX{, ’¹*a-¦÷L, «Õø©ÇL, ¦ðªá-Ê-X¾Lx, L¢’¹¢X¾Lx, ¹Ø¹-šü-X¾Lx, ’¹’¹-¯þ-X¾-£¾Éœþ, …X¾p©ü, ’¹Õ“ª½¢-’¹Öœ¿, OÕªý-‚©¢ šÇ¢Âú, «¢šË ®¾n©Ç-©©ð “ÂÌ®¾ÕhÂ¹× X¾Üª½y¢ 3000Ð1000®¾¢«-ÅŒq-ªÃ© «ÕŸµ¿u ‚C-«Õ-„Ã-®¾Õ©Õ E«-®Ï¢-*-Ê{Õx ª½ÕV-«Û-Íä-®¾Õh-¯Ãoªá. O{-Eo-šË-©ðÂË £¾Ç®¾t-Åý-æX-{©ð ©Gµ¢-*Ê Æ«-¬ì-³Ä©Õ NÕ’¹Åà „ÚË-¹¢˜ä “¤Ä<-Ê-„çÕi-Ê-«E ÍçX¾p-«ÍŒÕa. X¾ÛªÃ-«-®¾Õh-¬ÇÈ „ê½Õ 1934©ð «Õªî-²ÄJ ƒÂ¹ˆœ¿ ÅŒ«y-ÂÃ©Õ •ª½-X¾’à ®¾«Ö-Ÿµ¿Õ-©©ð «ÖÊ« ¬Á©Çu©Õ, ÅŒC-ÅŒª½ «®¾Õh-«Û©Õ ¦§ŒÕ-{-X¾-œÄfªá. ÂÃF ¤Ä“ÅŒ©Õ ÂÃʪÃ-©äŸ¿Õ. DEE ¦šËd «ÖÊ-«Ûœ¿Õ ¤Ä“ÅŒ©Õ ÅŒ§ŒÖ-ª½Õ-Íäæ® §Œá’Ã-EÂË X¾Üª½y„äÕ ƒÂ¹ˆœ¿ “X¾•©Õ …¯Ão-ª½E Åç©Õ-²òh¢C. ÆŸä NŸµ¿¢’à GªÃx X¾ÛªÃ-«-®¾Õh-¬Ç-©Â¹× Íç¢CÊ ¬Ç®¾Y-Vc©Õ «Õø©Ç-L©ð •J-XÏÊ ÅŒ«y-ÂÃ-©©ð Â¹ØœÄ N©Õ-„çjÊ ²Ä«Ö“T ©Gµ¢-*¢C. ’¹*a-¦÷-L-©ðE ꢓŸ¿ N¬Áy-N-ŸÄu-©§ŒÕ¢ ‚«-ª½-º©ð ¦§ŒÕ-©p-œËÊ Æ«-¬ì-³Ä©Õ Â¹ØœÄ å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ê’¹ª½ X¾J-®¾ª½ “¤Ä¢Åé “¤Ä<-Ê-ÅŒÊÕ ÍÚË-Íç--¦Õ-Åêá.

ƒÂ¹ ÍÃJ-“Ō¹ §Œá’Ã-EÂË «æ®h å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ê’¹-ªÃ-EÂË ÂíCl Ÿ¿Öª½¢-©ð¯ä …Êo Âí¢œ¿-X¾Üªý «¢šË “’ëÖ-©©ð ©Gµ¢-*Ê ÍÃJ-“Ō¹ ‚ŸµÄ-ªÃ-©ÊÕ ¦šËd ¨ “¤Ä¢ÅŒ-«Õ¢Åà Åí©ÕÅŒ «Õøª½Õu© ¤Ä©-Ê-©ðÊÖ ‚ ÅŒªÃyÅŒ ‚¢“Ÿµ¿ ¬ÇÅŒ-„Ã-£¾Ç-ÊÕ© ¤Ä©-Ê-©ðÊÕ …Êo{Õx Åç©Õ²òh¢C. ¬ÇÅŒ-„Ã-£¾ÇÊ ²Ä“«Ö•u¢ ÂÌ~ºË¢-*Ê ÅŒªÃyÅŒ ‚¢“Ÿµ¿-Ÿä-¬Á¢©ð ÆÅŒu¢ÅŒ N®¾h%ÅŒ-„çÕiÊ “¤Ä¢ÅÃ-©ÊÕ X¾J-¤Ä-L¢-*Ê N†¾ßg-¹ע-œË-ÊÕ-©Â¹× å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ê’¹ª½ P„Ã-ª½Õ-©©ð ’¹© ÂÌ®¾-ª½-’¹Õ{d Âí¢ÅŒ-Âé¢ ªÃ•-ŸµÄ-E’à …¢C. Ê’¹-ªÃ-EÂË Íç¢CÊ ÍçjÅŒ-Êu-X¾Û-J©ð --…Êo ʪ½-®Ï¢-£¾Ç-²ÄyNÕ ‚©§ŒÕ¢ «Ÿ¿l ¦§ŒÕ-©p-œËÊ P©Ç-¬Ç-®¾-¯ÃEo ¦šËd ‚ ®¾n©¢ N†¾ßg-¹ע-œË-ÊÕ© Â颩ð ¦÷ŸÄl´ªÃ«Õ¢’à …¢œä-Ÿ¿E Åç-©Õ-²òh¢-C. N†¾ßg-¹ע-œË-ÊÕ© ÅŒªÃyÅŒ ¦ÇŸÄNÕ ÍÃ@ÁÙ-¹×u©Õ ¨ “¤Ä¢ÅÃEo ¤ÄL¢-Íê½Õ. „ÃJ ÅŒªÃyÅŒ ¨ “¤Ä¢ÅÃEo X¾J-¤Ä-L¢-*Ê ªÃ†¾Z-¹Ø-{Õ©, ¹@ÇuºÌ ÍÃ@ÁÙ-¹×u© ¬Ç®¾-¯Ã©Õ ’¹¢œË-æX{ ®¾OÕ-X¾¢©ð-E *©Õ-¹Ø-ª½Õ©ð ©Gµ¢-Íêá. ¹@ÇuºÌ ÍÃ@ÁÙ-¹×u© ÅŒªÃyÅŒ ‚¢“Ÿµ¿-Ÿä-¬ÇEo Âù-B-§Œá©Õ X¾J-¤Ä-L¢-Íê½Õ. OJ ªÃ•-ŸµÄE ‹ª½Õ-’¹-©Õx(-«-ª½¢-’¹©Õx). Åç©Õ-’¹Õ-èÇA E«-®Ï¢Íä “¤Ä¢ÅÃ-©-Eo-šËF ®¾„çÕi-¹u-X¾-J-*Ê X¶¾ÕÊÅŒ OJê Ÿ¿Â¹×ˆ-ŌբC. ¨ «¢¬Á-ªÃ-V-©©ð 1116ÊÕ¢* 1157«ª½Â¹× ¤ÄL¢-*Ê éª¢-œî “¤ò©-ªÃV ¹׫Ö-ª½Õœ¿Ö, §Œá«-ªÃV ƪáÊ ª½Õ“Ÿ¿-Ÿä-«Ûœ¿Õ Ê©x-’í¢œ¿ >©Çx-©ðE ªÃ§ŒÕ-X¶¾Õªý, ¦µ¼Õ«Ê-TJ “¤Ä¢ÅÃ-©-¯ä-’ù å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ “¤Ä¢ÅÃ-©ÊÕ Â¹ØœÄ ªÃ•-“X¾-A-E-Cµ’à X¾J-¤Ä-L¢-*-Ê{Õx Åç©Õ-²òh¢C. ¹ªÃt-¯þ-X¶¾Öšü©ðE ŸµÄu¯Ã¢-•-¯ä-§ŒÕ-²ÄyNÕ ‚©§ŒÕ ÍŒJ-“ÅŒ-Ê-ÊÕ-®¾-J¢* ŸÄEE 1143©ð “¤Ä¢ÅŒ¢©ð ª½Õ“Ÿ¿-Ÿä-«Ûœä EJt¢-*-Ê{Õx Åç©Õ-²òh¢C. ‚ ÅŒªÃyÅŒ ‚¢“Ÿµ¿-Ÿä¬Á ÍŒJ-“ÅŒ©ð “X¾«á-È-¤Ä“ÅŒ «£ÏÇ¢-*Ê ’î©ïˆ¢œ¿ Ÿ¿ÕªÃ_Eo Â¹ØœÄ Åí©ÕÅŒ ‚§ŒÕ¯ä EJt¢-ÍŒœ¿¢ ²ÄnE¹ ’ß±¿© N«-J-®¾Õh-¯Ãoªá. ’í©x-©Õ (-§ŒÖ-Ÿ¿-«Û©Õ) ‚ Âí¢œ¿åXj ‚ Â颩ð E«-®Ï¢-Íä-„Ã-ª½E Æ¢Ÿ¿Õ-Íä-ÅŒ¯ä ŸÄEÂË ’í©x-Âí¢œ¿ ÆE æXª½Õ «*a¢-Ÿ¿E ÆŸä ‚ ÅŒªÃyÅŒ ’î©ïˆ¢-œ¿’à •Ê-¬Á%-A-©ðÂË «*a-Ê-{Õx -ÍÃ-J-“Ō¹ -‚-ŸµÄªÃ-©Õ-¯Ãoªá. Ÿä«-TJ ªÃV© Ÿ¿¢œ¿-§ŒÖ-“ÅŒ-©ÊÕ Eªî-Cµ¢-ÍŒ-œÄ-Eê ª½Õ“Ÿ¿-Ÿä-«Ûœ¿Õ ƒÂ¹ˆœ¿ Ÿ¿Õª½_¢ EJt¢* …¢šÇœ¿Õ. ¹ªÃt-¯þ-X¶¾Öšü Ÿä„Ã-©-§ŒÖEo, ’î©ïˆ¢œ¿ Âî{ÊÕ EJt¢-*Ê ‚§ŒÕÊ ¨ Ê’¹ª½ “¤Ä¢ÅŒ¢©ð Âí¢ÅŒ Âé¢ E«-®Ï¢-ÍÃ-œ¿E N¬Áy-®Ï¢-ÍŒ-œÄ-EÂË O©Õ¢C. ‚ Â颩ð ’î©ïˆ¢œ¿ ’¹© “’ëբ æXª½Õ «ÖÊÕ-’¹©Õx. Âù-B§ŒÕ ²Ä“«Ö-èÇuEo «Õ£¾Ç-«ÕtŸþ H¯þ ŌՒ¹xÂú 1323©ð ƢŌ¢ Íä®Ï ‚¢“Ÿµ¿-Ÿä-¬Á¢åXj œµËMx ®¾Õ©Çh-ÊÕ© ¤Ä©-ÊÊÕ ¯ç©-Âí-©Çpœ¿Õ. ÂÃE ‚§ŒÕÊ ÂË¢Ÿ¿ X¾E-Íä-®ÏÊ Æ©Çx-…-Dl¯þ £¾Ç®¾¯þ ¦£¾Ç-«ÕF Ưä ÆCµ-ÂÃJ Aª½Õ-’¹Õ-¦Ç{Õ •JXÏ Ÿö©ÇÅæǟþ ªÃ•-ŸµÄ-E’à 1347©ð ¦£¾Ç-«ÕF ²Ä“«Ö-èÇuEo ²ÄnXÏ¢-ÍÃœ¿Õ. Âù-B-§Œá© X¾ÅŒ-¯Ã-Ê¢-ÅŒª½¢ «á®¾Õ-ÊÖJ «¢¬Á-®¾Õh-©ãjÊ “¤ò©§ŒÕ, ÂÃX¾§ŒÕ, ¯Ã§ŒÕ-Â¹×©Õ ‚¢“Ÿµ¿-Ÿä-¬ÇEo œµËMx ¤Ä©Ê ÊÕ¢* N«áÂËh Íä¬Çª½Õ. HŸ¿ªý ÊÕ¢* ¦¢’Ã-@Ç-‘ÇÅŒ¢ «ª½Â¹× ’¹© “¤Ä¢ÅŒ¢ „ÃJ ‚Dµ-Ê¢-©ðÂË «*a¢C. Ÿ¿ÂË~-º-C-¬Á’à Ō«Õ “¤Ä¢ÅÃ-©ÊÕ N®¾h-J¢-X¾-èã-§ŒÖu-©¯ä ÅŒ©¢-X¾Û-’¹© ¦£¾Ç-«ÕF ®¾Õ©Çh-ÊÕ-©Â¹×, «á®¾Õ-ÊÖJ ¯Ã§ŒÕ-¹×-©Â¹× «ÕŸµ¿u X¶¾Õª½¥º ÅŒX¾p-©äŸ¿Õ. ¦£¾Ç-«ÕF Ÿ¿¢œ¿-§ŒÖ-“ÅŒ-©ÊÕ ÅŒ{Õd-Âí-¯ä¢-Ÿ¿ÕÂ¹× ÂÃX¾-§ŒÕ-¯Ã-§ŒÕ-¹ל¿Õ ’î©ïˆ¢œ¿ Ÿ¿ÕªÃ_Eo «ÕJ¢ÅŒ X¾šË†¾d¢ Íä¬Çœ¿Õ.

¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä-£ÔÇ© ÍŒJ“ÅŒ
¦£¾Ç-«ÕF ®¾Õ©Çh-ÊÕ-©©ð 骢-œî-„Ã-œçjÊ «Õ£¾Ç-«ÕtŸþ ³Ä (1358Ð75) ’î©ïˆ¢œ¿ Ÿ¿ÕªÃ_Eo ‚“¹-NÕ¢-ÍŒ-’¹-L-’Ãœ¿Õ. “¹«Õ “¹«Õ¢’à ¦£¾Ç-«ÕF ²Ä“«Ö•u¢ Åç©¢-’ÃºÇ “¤Ä¢ÅÃ-©-êÂ-Âù, Âî²Äh-‚¢“Ÿµ¿ “¤Ä¢ÅÃ-©Â¹× Â¹ØœÄ N®¾h-J¢-*¢C. ‚ ²Ä“«Ö-èÇuEo 1482 ÊÕ¢* 1518 «ª½Â¹× X¾J-¤Ä-L¢-*Ê «Õ£¾Ç-«âŸþ ³Ä ¦£¾Ç-«ÕF 1496©ð ''¹×M-¹×-ÅŒÕ-¦üÐ-…-©üÐ-«á©üˆÑÑ Æ¯ä ÆÊÕ-ÍŒ-ª½ÕE Åç©¢-’ÃºÇ “¤Ä¢ÅÃ-EÂË ’¹«-ª½o-ªý’à E§ŒÕ-NÕ¢-ÍÃœ¿Õ. ¹×M-¹×-Ōզü ’î©ïˆ¢-œ¿ÊÕ ê¢“Ÿ¿¢’à Í䮾Õ-ÂíE ÅŒÊ ‚D-Ê¢-©ð- --…Êo “¤Ä¢ÅÃ-©ÊÕ X¾J-¤Ä-L¢-ÍÃœ¿Õ. «Õ£¾Ç-«âŸþ ³Ä ¦£¾Ç-«ÕF «Õª½-ºÇ-Ê¢-ÅŒª½¢ ¦£¾Ç«ÕF ²Ä“«Ö•u¢ ¦©-£ÔÇ-Ê-X¾œË ¯Ã«Õ-«Ö-“ÅŒ-„çÕi¢C. ƒ-Ÿä ÆŸ¿-ÊÕ’Ã B®¾Õ-ÂíE Æ£¾Ç-«Õt-Ÿþ-Ê-’¹ªý, HªÃªý, HŸ¿ªý, H•-X¾Üªý ªÃ³ÄZ© ¤Ä©-Â¹×©Õ ®¾yÅŒ¢-“ÅŒÕ-©-§ŒÖuª½Õ. ¨ ÅŒª½Õ-º¢-©ð¯ä ¹×M-¹×-Ōզü 1518©ð ®¾yÅŒ¢“ÅŒ “X¾A-X¾-AhE ²ÄCµ¢* ’î©ïˆ¢œ¿ ²Ä“«Ö-èÇu-EÂË «â©-X¾Û-ª½Õ-†¾ß-œ¿-§ŒÖuœ¿Õ

¹×M-¹×-Ōզü ³Ä ’î©ïˆ¢œ¿Âî{ÊÕ «Õª½-«ÕtÅŒÕ Íäªá¢* ŸÄE-©ð¯ä ªÃ•-¦µ¼-«-¯Ã-©ÊÕ EJt¢-ÍÃœ¿Õ. ÅŒÊÊÕ Åç©¢-’Ã-ºÇÂ¹× ÅŒª½-X¶ý-ŸÄ-ªý’à E§ŒÕ-NÕ¢-*Ê «Õ£¾Ç-«âŸþ ¦£¾Ç-«Õ-F³Ä æXª½Õ-OÕ-Ÿ¿Õ’à «ÖÊ-’¹©Õx X¾{dº æXª½ÕÊÕ '«Õ£¾Ç-«âŸþ Ê’¹ªýÑ ’à «ÖªÃaœ¿Õ. (ƒC ƒX¾Ûpœ¿Õ Æ£¾Çt-Ÿþ-Ê-’¹-ªý’à „Ãœ¿Õ-¹©ð «*a¢C). ‚§ŒÕÊ Åç©¢-’ÃºÇ “¤Ä¢ÅÃÊo¢-ÅŒÊÖ •ªá¢-ÍŒ-œ¿-„äÕ-Âù Âî²Äh “¤Ä¢ÅŒ¢-©ðE Âí¢œ¿-X¾Lx, \©Öª½Õ Ÿ¿ÕªÃ_-©ÊÕ Â¹ØœÄ ²ÄyDµÊ¢ Í䮾Õ-¹×-¯Ãoœ¿Õ. ‚§ŒÕÊ æXª½Õ-OÕ-Ÿ¿-’Ã¯ä ‚§ŒÕÊ «¢¬Ç-EÂË '¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä£ÏÇÑ «¢¬Á«ÕE æXª½Õ «*a¢C. 1543©ð ¹×M-¹×-ÅŒÕ-¦üÊÕ ‚§ŒÕÊ Â¹×«Ö-ª½Õ-œçjÊ •¢†Ôªý £¾ÇÅŒu Íä®Ï ÆCµ-Âê½¢ Íä¦-šÇdœ¿Õ. ‚§ŒÕÊ ÍŒª½uÊÕ Eª½-®Ï¢-*Ê ²òŸ¿-ª½Õœ¿Õ ƒ“¦£ÔÇ¢ ªÃèÇuEo «Ÿ¿L £¾Ç¢XÔ N•-§ŒÕ-Ê-’¹-ª½¢©ð ÆR-§ŒÕ-ªÃ-«Õ-ªÃ-§ŒÕ-L-*aÊ ‚“¬Á-§ŒÕ¢©ð \œ¿Õ ®¾¢ÅŒq-ªÃ-©-¤Ä{Õ °N¢-«-ÍŒ-«-©®Ï «*a¢C. ¨ ÅŒª½Õ-º¢-©ð¯ä ‚§ŒÕÊ ¦µ¼U-ª½-D±-¦Ç§ýÕ Æ¯ä £ÏÇ¢Ÿ¿Ö «E-ÅŒÊÕ N„ã¾Ç¢ Í䮾Õ-¹×-¯Ãoœ¿Õ. 1550©ð •¢†Ôªý «Õª½-ºË¢-*Ê ÅŒªÃyÅŒ •’¹-Ÿä-„þ-ªÃ„þ «¢šË “X¾«áÈ ®¾ªÃˆ-ª½Õ© ®¾£¾É-§ŒÕ¢Åî ƒ“¦£ÔÇ¢ ¹×ÅŒÕ-¦ü³Ä ’î©ïˆ¢œ¿ ²Ä“«Ö-èÇu-Cµ-X¾-A ÂÃ’¹-L-’Ãœ¿Õ

ƒ“¦£ÔÇ¢ ¹×Ōզü³Ä (1550Ð80) Åí©ÕÅŒ •¢†Ôªý ÆÊÕ-¹ة«ªÃ_©Õ •J-XÏÊ Aª½Õ-’¹Õ-¦Ç--{xÊÕ Æº-*-„ä-¬Çœ¿Õ. ‚ ÅŒªÃyÅŒ ªÃ•-«Õ¢“œË Ÿ¿ÕªÃ_Eo Â¹ØœÄ ‚“¹-NÕ¢* Ō֪½Õp ’îŸÄ-«J >©Çx «ª½Â¹× ÅŒÊ ²Ä“«Ö-èÇuEo N®¾h-J¢-X¾-èä-¬Çœ¿Õ. ÆCµ-ÂÃ-ª½¢-©ðÂË «*aÊ ÅŒªÃyÅŒ Âí¢ÅŒ-Âé¢ ÆR-§ŒÕ-ªÃ-«Õ-ªÃ-§ŒÕ-©Åî ®¾Õ£¾Ç%-ŸÄs´« ®¾¢¦¢-ŸµÄ-©ÊÕ ÂíÊ-²Ä-T¢-*¯Ã ‚ ÅŒªÃyÅŒ Ÿ¿ÂË~º Åç©¢-’ÃºÇ “¤Ä¢Åé N†¾-§ŒÕ¢©ð ƒŸ¿lJ «ÕŸµ¿u N¦µä-ŸÄ©Õ ¤ñœ¿-ÍŒÖ-XÏÊ X¶¾L-ÅŒ¢’à ƣ¾Ç-«Õt-Ÿþ-Ê-’¹ªý, H•-X¾Üªý, HªÃªý ®¾Õ©ÇhÊÕ-©Åî ¹©®Ï 1565 ®¾¢«-ÅŒq-ª½¢©ð •J-TÊ 'ªÃ¹~-®ÏÐ-ÅŒ¢-’¹œËѧŒáŸ¿l´¢©ð ¤Ä©ï_E ªÃ«Õ-ªÃ-§ŒÕ-©ÊÕ ‹œË¢-ÍŒ-œ¿¢©ð ÅŒÊ «¢ÅŒÕ ¤Ä“ÅŒ ÅÃÊÕ ¤ò†Ï¢-ÍÃœ¿Õ.

£¾Ýæ®q-¯þ-²Ä-’¹ªý -E-Jt¢-*-Ê -ƒ--“¦£ÔÇ¢
ƒ“¦£ÔÇ¢ ’íX¾p EªÃtÅŒ. ‚§ŒÕÊ £¾Ýæ®q¯þ ²Ä’¹ªý-ÊÕ EJt¢-X¾-èä®Ï ‚ “¤Ä¢ÅŒ “X¾•-©Â¹× «Õ¢* FšË ²ù¹ª½u¢ ¹Lp¢-ÍÃœ¿Õ. «â®Ô ÊC©ð ¹Læ® «âœ¿Õ *Êo *Êo \ª½Õ-©Â¹× 2500 Æœ¿Õ-’¹Õ© ¤ñœ¿Õ’¹Õ ¹© Æœ¿f-¹{d (šÇ¢Âú-¦¢œþ) „äªá¢-ÍŒ-œ¿¢Åî ¨ ®¾ª½®¾Õq \ª½p-œË¢C. DEÂË ‚ ªîV-©©ð-¯ä 骢œ¿Õ-Êoª½ ©Â¹~© ª½Ö¤Ä-§ŒÕ© Ȫ½Õa -Íä-¬Çª½Õ. ƒC X¾{dº “X¾•-©Â¹× «Õ¢* Fª½Õ Æ¢C-«y-œ¿„äÕ Âù -ƒÂ¹ˆ-œË „ÃÅÃ-«-ª½-ºÇ¯äo ÍŒ©x-¦-ª½-*¢C. -¯ä-šË “X¾«Ö-ºÇ-©Åî ¤òLa -ÍŒÖæ®h DEE ’íX¾p ƒ¢•-F-J¢’û X¶¾ÕÊ-ÂÃ-ª½u¢-’Ã¯ä ¦µÇN¢-ÍÃL. DE æXª½Õ ŸÄE EªÃtÅŒ ƪáÊ ƒ“¦£ÔÇ¢ æXª½ ƒ“¦-£ÔÇ¢-²Ä’¹ªý’ïä ¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä£ÔÇ JÂÃ-ª½Õf©ðx Ê„çÖŸ¿Õ ƪá¢C. ÂÃE ŸÄE EªÃt-ºÇ-EÂË ª½ÖX¾-¹-©pÊ Íä®Ï ŸÄEE Æ«Õ-©Õ-X¾-ª½a-œ¿¢©ð “X¾«á-È-¤Ä“ÅŒ «£ÏÇ¢-*Ê £¾Ýæ®q¯þ³Ä «L æXª½ÕOÕŸ¿’Ã¯ä “X¾•©Õ DEE £¾Ýæ®q-¯þ-²Ä-’¹ªý ÆE XÏL-Íä-„ê½Õ. -“¹-«Õ¢’à -Æ-Ÿä -E-L-*¢-C. £¾Ýæ®q-¯þ³Ä «L ’íX¾p ƒ¢•-Fêª Âù ®¾ÕX¶Ô §çÖT. ƒ“¦-£ÔÇ¢Â¹× ¦Ç«-«Õ-ª½C. ‚§ŒÕÊ Ÿ¿ªÃ_ ƒX¾p-šËÂË ’î©ïˆ¢œ¿ “¤Ä¢ÅŒ¢©ð ¤ÄÅŒ«á¢¦Ç§ýÕ ª½£¾Ç-ŸÄ-JåXj …¢C. å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ê’¹-ªÃ-EÂË ®¾OÕ-X¾¢©ð -…Êo ƒ“¦-£ÔÇ¢-X¾{o¢ ®¾Õ©Çh¯þ ƒ“¦£ÔÇ¢ æXª½Õ-OÕ-Ÿ¿ „ç©-®Ï¢Ÿä. ‚ X¾{d-º¢©ð …Êo ®¾ª½®¾Õq Â¹ØœÄ ‚§ŒÕÊ EJt¢-*¢Ÿä. ƒ“¦£ÔÇ¢ ’î©ïˆ¢œ¿ Âî{Â¹× éª¢œ¿Õ “¤ÄÂÃ-ªÃ-©ÊÕ Â¹šËd¢* ŸÄEo Ÿ¿Õêªs´Ÿ¿u¢ Íä¬Çœ¿Õ. L¢’¹¢-X¾Lx ¦µ¼Ö«á-©ÊÕ æ®êª ¦µ¼Ö«á-©Õ’ëÖJa „ÃšË ²Ä’¹Õ ŸÄyªÃ Âî{-©ðÂË ‚£¾Éª½ X¾ŸÄ-ªÃl´©Õ ®¾ª½-X¶¾ªÃ ƧäÕu \ªÃp-{Õ-Íä-¬Çœ¿Õ. L¢’¹¢-X¾Lx Í窽Õ-«ÛÊÕ N®¾h%ÅŒ¢ Íä®Ï ŸÄE ÊÕ¢* ’íšÇd© ŸÄyªÃ Âî{-©ðÂË ¯äª½Õ’à ®¾ª½-X¶¾ªÃ ƧäÕu O©Õ ¹Lp¢ÍÃœ¿Õ. X¾J¥-§ŒÕ¯þ ÍŒ“ÂéÕ, Í䟿© ŸÄyªÃ ÂË¢C ƢŌ®¾Õn ¦ÇN ÊÕ¢* ‡’¹Õ« ƢŌ®¾Õh ¦ÇNÂË Fª½Õ Æ¢Ÿä-{{Õx, ÅŒŸÄyªÃ Âî{-©ðE ÆEo “¤Ä¢ÅÃ©Â¹× Fª½Õ ®¾ª½-X¶¾ªÃ ƧäÕ-u-©Ç \ªÃp{Õ Íä¬Çœ¿Õ. ƒC ÍÃ©Ç “X¾§ŒÖ-®¾Åî ¹؜ËÊ X¾E ƪá-Ê¢Ÿ¿Õ «©Ê ’î©ïˆ¢œ¿ Âî{Â¹× ÆEo „ä@Á© Fª½Õ ®¾«Õ%-Cl´’à ©Gµ¢-ÍäC Âß¿Õ. Æ¢Ÿ¿Õ-Íä-ÅŒ¯ä ƒ“¦£ÔÇ¢ «â®Ô-Ê-CÂË Ÿ¿ÂË~-ºÇ-Ê «Õªî Ê’¹ª½¢ EJt¢* §ŒáŸ¿l´ ¦µ¼§ŒÕ¢ ©äÊ-X¾Ûpœ¿Õ ‚ Ê’¹-ª½¢©ð E«-®Ï¢-ÍÃ-©E Eª½g-ªá¢-ÍÃœ¿Õ. DEÂË “¤ÄA-X¾-C-¹’à «â®Ô-Ê-CåXj ŠÂ¹ «¢ÅçÊ EJt¢-X¾-èä-¬Çœ¿Õ. DE¯ä “X¾®¾ÕhÅŒ¢ 'X¾ÛªÃ-¯Ã-X¾Ü©üÑ Æ¢{Õ-¯Ãoª½Õ. (ÅŒÊ Â¹×«Ö-ª½Õ-œçjÊ «Õ£¾Ç-«ÕtŸþ ¹×M-¹×-Ōզü *¢ÍŒ©¢ “’ëբ©ð ÊÕÊo ¦µÇ’¹-«Õ-AE ¹©-«-œÄ-EÂË «ª½Ÿ¿Åî -…Êo «â®Ô-Ê-CE ¨Ÿ¿Õ-¹ע{Ö „ç@Áx-œÄEo ’¹«Õ-E¢-*Ê ƒ“¦£ÔÇ¢ „ç¢{¯ä ‚ ÊCåXj «¢ÅçÊ EJt¢-ÍŒ-œÄ-EÂË X¾ÜÊÕ-¹×-¯Ão-œ¿E ŠÂ¹ ¹Ÿ±¿ “X¾ÍÃ-ª½¢©ð …¢C.) „î¾h-„Ã-EÂË «â®Ô-Ê-CÂË Ÿ¿ÂË~-º¢’à ŠÂ¹ Ê’¹-ªÃEo EJt¢-ÍÃ-©E Eª½g-ªá¢* ŸÄE-¹-«-®¾-ª½-„çÕiÊ X¾Ÿ±¿-ÂÃ-©ÊÕ ÅŒ§ŒÖ-ª½Õ-Íä-ªá¢-*¢C ƒ“¦£ÔÇ¢ ¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä§äÕ. ÆX¶¾`-E-²Äh¯þ ªÃ•-ŸµÄE ÂæÖ-©ü©ð '¦Ç©Ç- £ÏÇ-²ÄqªýÑ -Ưä X¾ª½yÅŒ Ÿ¿Õª½_¢ …¢C. ÆC „î¾Õh-¹-@Á¹×, ͌¹ˆšË „ÃÅÃ-«-ª½-ºÇ-EÂË “X¾®ÏCl´ Íç¢C¢C. ÅëÕ-êªx¯þ, ¦Ç¦ªý «¢šË ¤Ä©-Â¹×©Õ Æ¹ˆœ¿ E«-®Ï¢-ÍŒ-œÄ-EÂË ‚®¾ÂËh ÍŒÖæX-„ê½Õ. ’î©ïˆ¢œ¿ Âî{ PÈ-ªÃ“’¹¢©ð Æ{Õ-«¢šË ¦Ç©Ç-£ÏÇ-²Äªý¯ä ƒ“¦£ÔÇ¢ BJa-C--ŸÄl-œ¿Õ. ‚§ŒÕÊ EJt¢-*Ê X¾ÛªÃ-¯Ã-X¾Ü©ü ¤ÄJ®ý Ê’¹-ª½¢-©ðE '¤ò¢šð ÊÖuX¶¾ÛÑ (ÊÖÅŒÊ «¢ÅçÊ)Â¹× D˜ãj-Ê-Ÿ¿E ªÃ¬Çœ¿Õ.

ƒ“¦£ÔÇ¢ ¹×ÅŒÕ-¦ü³Ä «Õª½-ºÇ-Ê¢-ÅŒª½¢ ‚§ŒÕÊ Â¹×«Ö-ª½Õœ¿Õ «Õ£¾Ç-«ÕtŸþ ¹×M-¹×-ÅŒÕ-¦ü³Ä (1580Ð1611) ÆCµ-ÂÃ-ª½¢-©ðÂË «ÍÃaœ¿Õ. ¨§ŒÕÊ …ÅŒh-ªÃ¢“Ÿµ¿ “¤Ä¢ÅÃ-©ÊÕ, ªÃ§ŒÕ-©-®Ô«Õ “¤Ä¢ÅÃ-©ÊÕ •ªá¢* Âù-B-§Œá© ÅŒªÃyÅŒ «Õªí¹ «Öª½Õ Åç©Õ’¹Õ èÇAE ®¾„çÕi¹u¢ Íä¬Çœ¿Õ. ÅŒÊ ®¾ªÃl-ª½Õ-©ÊÕ ‚§ŒÖ “¤Ä¢ÅÃ-©©ð ²Ä«Õ¢-ÅŒÕ-©Õ’à E§ŒÕ-NÕ¢* ÅŒÊ X¾J-¤Ä-©-ÊÊÕ ®¾Õ®Ïnª½¢ Íä¬Çœ¿Õ. ¦ïGsL, ÆÊ-ÂÃ-X¾Lx , XϪ¸Ã-X¾Ûª½¢, åXŸÄl-X¾Ûª½¢, „çá’¹-L-ŌՓª½Õ, ÊÖ>-Oœ¿Õ „ç៿-©ãjÊ ®¾¢²Än-¯Ã©Õ ‚ ®¾¢Ÿ¿-ª½s´¢©ð „çL-®Ï-Ê„ä. ‚§ŒÕÊ „çá’¹©ü ÍŒ“¹-«Jh ƪáÊ Æ¹s-ªý-Â¹× ®¾«Õ-ÂÃ-M-ÊÕœ¿Õ. ƹsªý …ÅŒhª½ ¦µÇª½ÅŒŸä¬Á«Õ¢Åà •ªá¢* Ÿ¿Â¹ˆ-¯þåXj Ÿ¿%†Ïd ²ÄJ¢-ÍÃœ¿Õ. Æ£¾Çt-Ÿþ-Ê-’¹ªý X¾ÅŒ-Ê-„çÕiÅä ’î©ïˆ¢œ¿ ²Ä“«Ö-èÇu-EÂË Â¹ØœÄ «áX¾Ûp ÅŒX¾p-Ÿ¿¯ä Ÿ¿%†ÏdÅî «Õ£¾Ç-«ÕtŸþ ¹×M-¹×-ÅŒÕ-¦ü³Ä „çá’¹-©Õ-©Â¹× «uA-êª-¹¢’à ¤òªÃ-œËÊ ÍâŸþ-HH, «ÖLÂú §ŒÖ¢¦-ªý-«-©Â¹× ®¾£¾É-§ŒÕ¢’à å®j¯Ãu-©ÊÕ X¾¢XÏ Æ£¾Ç-«Õt-Ÿþ-Ê-’¹ªý ®¾yÅŒ¢-“ÅÃEo X¾J-ª½-ÂË~¢-ÍŒ-œÄ-EÂË Â¹%†Ï Íä¬Çœ¿Õ. X¾J¥-§ŒÖ (-ƒ-ªÃ¯þ) ÍŒ“¹-«Jh ƪáÊ Æ¦Çs-®ýÅî æ®o£¾Ç-®¾¢-¦¢-ŸµÄ-©ÊÕ ÂíÊ-²Ä-T¢* ‚§ŒÕÊ ŸÄyªÃ Ÿ¿Â¹ˆ¯þ “¤Ä¢ÅŒ¢åXj Ÿ¿¢œ¿-§ŒÖ-“ÅŒ©Õ Í䧌Õ-¹עœÄ „çá’¹-©Õ-©åXj «AhœË ÅçÍäa-„Ãœ¿Õ.

å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ê’¹ª½ EªÃtº¢ «Õ£¾Ç-«ÕtŸþ ¹×M-¹×-Ōզü ÍäX¾-šËdÊ ÂêÃu-©-Eo-šË-©ðÂË ÆÅŒu¢ÅŒ *ª½-®¾t-ª½-ºÌ-§ŒÕ-„çÕi-ÊC ÅŒÊ ÅŒ¢“œË ª½Ö¤ñ¢-C¢-*Ê X¾Ÿ±¿Â¹¢ “X¾Âê½¢ «â®ÔÂË Ÿ¿ÂË~ºC¬Á’à ¨ Ê’¹-ªÃEo EJt¢-ÍŒœ¿¢. DE-ÂÃ-§ŒÕÊ 1591©ð X¾Û¯ÃC „ä¬Çœ¿Õ. £ÏÇ¢Ÿ¿Ö, «á®Ïx¢ X¾¢Íâ-’Ã-©--ÊÕ -Æ-ÊÕ-®¾-J¢* DEÂË «á£¾Ýª½h¢ åXšËd¢-ÍÃ-œ¿--E -“X¾-B-A. ÍŒ¢“Ÿ¿Õœ¿Õ ®Ï¢£¾Ç-ªÃ-P-©ðÊÕ, ¦%£¾Ç-®¾pA ÅŒÊ ®¾y²Än-Ê¢©ð …Êo ¬ÁÙ¦µ¼ «á£¾Þ-ª½h¢©ð ¨ Ê’¹ª½ ¬Á¢Â¹×²Än-X¾Ê •J-T¢C. DEÂË ƒªÃ-¯þ-©ðE ®¾Õ“X¾-®ÏŸ¿l´ Ê’¹-ª½-„çÕiÊ 'ƒ®¾p´-£¾É¯þÑ ª½ÖX¾-¹-©p-Ê-Ê-ÊÕ®¾J¢* 'ÆM¢Ñ Æ¯ä „Ã®¾ÕhPLp ª½ÖX¾Â¹-©p-Ê -Íä-¬Ç-œ¿-E ÍŒJ-“ÅŒ-ÂÃ-ª½Õ© ÆGµ-“¤Ä§ŒÕ¢. Æ¢Ÿ¿Õ-«-©x-¯ä ¨ Ê’¹ª½ EªÃt-º¢©ð ®¾«á-*ÅŒ ¤Ä“ÅŒ «£ÏÇ¢-*Ê «Õ£¾Ç-«ÕtŸþ ¹×M-¹×-Ōզü ³Ä “X¾ŸµÄ-Ê-«Õ¢“A OÕªý „çáNÕ¯þ ¨ Ê’¹-ªÃEo 'ÊÖÅŒÊ ƒ®¾p´-£¾É-¯þђëJg¢-ÍÃœ¿Õ.

-…ŸÄu-Ê-«-¯Ã©, “¤Ä<Ê Â¹{d-œÄ© ®¾«Ö-£¾Éª½¢ å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ
¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä-£ÔÇ©Õ †Ï§ŒÖ «ÕÅŒ-®¾Õn©Õ. Æ¢Ÿ¿Õê ÊÖÅŒÊ Ê’¹-ªÃ-EÂË ê¢“Ÿ¿-„çÕiÊ Íêý-NÕ-¯Ã-ªýÊÕ †Ï§ŒÖ «ÕÅŒ-®¾Õn© ‡E-NÕ--Ÿî ƒ«Ö„þÕ '£¾Ç“•Åý ÆL ªÃèÇÑ ²Ätª½Â¹ ®¾«ÖCµ ª½ÖX¾¢©ð EJt¢-ÍÃ-ª½Õ.- ƒ-«Ö„þÕ £¾Ýæ®qF ¹ª½s©Ç §ŒáŸÄl´-EÂË B®¾Õ-¹×-„ç-RxÊ Æ©¢ (-X¾-Åù¢) “X¾A-ª½ÖX¾¢ Â¹ØœÄ ¨ EªÃt-º¢åXj ¹Ê-X¾-œ¿Õ-ŌբC. Ê’¹-ª½¢©ð „ÃuXÏ¢-*Ê ŠÂ¹ èÇœÄuEo E„Ã-J¢-*-Ê¢-Ÿ¿ÕÂ¹× Æ©ÇxÂ¹× Â¹%ÅŒ-•c-ÅŒ©Õ Åç©Õ-X¾ÛÅŒÖ «Õ£¾Ç«ÕtŸþ ¹×M-¹×-Ōզü ³Ä ÍÃJt-¯Ã-ªýÊÕ EJt¢-ÍÃ-œ¿¯ä ’ß±¿ -„Ã-œ¿Õ¹-©ð …-Êo -«Õªî ¹-Ÿ±¿. ÍÃJt-¯Ã-ªýÊÕ ¯Ã©Õ’¹Õ ª½£¾Ç-ŸÄ-ª½Õ© ¹؜¿-L©ð EJt¢-Íê½Õ. DEÊÕ¢* Ō֪½Õp „çjX¾Û „ç@ìx ŸÄJ «Õ*-M-X¾-{d-ºÇ-EÂË Í䪽Õ-ŌբC. Ÿ¿ÂË~º C¬Á’à „ç@ìx ŸÄJ ¹%³ÄgÊC «ª½Â¹× N®¾h-J¢* …¢œäC. …ÅŒh-ª½-C-¬ÁÂ¹× „ç@ìx ŸÄJ «â®Ô-Ê-CE ÅÃêÂC. X¾Pa«Õ C¬Á-ÊÕÊo ŸÄJ ’î©ïˆ¢œ¿ Ÿ¿ÕªÃ_-EÂË ÍäêªC. «Õ£¾Ç-«ÕtŸþ ¹×M -¹×-ÅŒÕ-¦ü³Ä ÍÃJt-¯Ã-ªýÂ¹× ¨¬ÇÊu C¬ÁÊ èÇ«Ö «Õ®Ô-Ÿ¿ÕÊÕ, „çŒÕ«u C¬ÁÊ Æ¯ä¹ ¦µ¼«¢-ÅŒÕ-©ÊÕ EJt¢-X¾-èä-¬Çœ¿Õ. …ÅŒhª½ C¬ÁÊ 'Íêý-¹-«Ö¯þÑ Æ¯ä ¯Ã©Õ-’¹Õ-„çj-X¾Û©Ç ŸÄyªÃ-©ÕÊo «ÕŸµ¿u N¬Ç-©-„çÕiÊ “X¾Ÿä¬Á¢, •©-§ŒÕ¢“ÅŒ¢ …¢œä ¹{d-œÄEo EJt¢-ÍÃœ¿Õ. ‚§ŒÕÊ EJt¢-*Ê ¦µ¼«-¯Ã-©©ð ÍÃJt-¯Ãªý , èÇ«Ö-«Õ-®ÔŸ¿Õ Âù ©Ç©ü-«Õ-£¾Ç©ü, ŸÄªý-«Õ-£¾Ç©ü, >¯Ã-¯þ-«Õ-£¾Ç©ü, ¹×Ōզü «Õ¢Cªý, ²Ä•-¯þ-«Õ-£¾Ç©ü, ÈÕŸ¿-Åý-«Õ-£¾Ç©ü «áÈu-„çÕi-ÊN. ŸÄªý-«Õ-£¾Ç-©üÊÕ ‚§ŒÕÊ ÅŒÊ Ÿ¿ªÃs-ªýÂ¹× …X¾-§çÖ-T¢-Íä-„Ãœ¿Õ. X¾J-¤Ä-©¯Ã Eª½y-£¾Çº ƒÂ¹ˆœ¿ ÊÕ¢Íä •J-ê’C. X¶ÏªÃu-Ÿ¿Õ-©åXj ƒÂ¹ˆœ¿ ‚®Ô-ÊÕ-œ¿§äÕu Bª½Õp©Õ ÍçæXp-„Ãœ¿Õ. ¹×ÅŒÕ-¦ü-«Õ¢-Cªý ‚§ŒÕÊ E„î¾ ¦µ¼«Ê¢. «Õ£¾Ç-«ÕtŸþ ¹×M-¹×-ÅŒÕ-¦ü³Ä ÅÃÊÕ ª½*¢-*Ê UÅÃ-©©ð ÈÕŸ¿Åý «Õ£¾Ç©ü, ²Ä•-ÊÅý «Õ£¾Ç©ü, å£jÇŸ¿ªý «Õ£¾Ç©ü, ¹×Ōզü «Õ¢C-ªý-©ÊÕ Âí£ÏÇ-Ō֪ý «Õ£¾Ç©ü, Ê-D-«Õ-£¾Ç-©ü-©ÊÕ “X¾¬Á¢-®Ï-²Ähœ¿Õ. ÈÕŸ¿Åý «Õ£¾Ç©ü ‡E-NÕC ƢŌ-®¾Õh© ¦µ¼«Ê¢. Âí£ÏÇ-Ō֪ý «Õ£¾Ç©ü ÍÃJt-¯Ã-ªýÂ¹× Ÿ¿ÂË~º C¬Á’à „ç@ìx ª½£¾Ç-ŸÄ-JåXj ÂíCl Ÿ¿Öª½¢©ð EJt¢-*Ê ¦µ¼«Ê¢. ŸÄE ÍŒÕ{Öd ͌¹ˆšË …ŸÄu-Ê-«Ê¢ Â¹ØœÄ …¢œäC. ÆC ƒX¾Ûpœ¿Õ ¹ÊÕ-«Õ-ª½Õ-é’j¢C. ÆC …¢œä “X¾Ÿä-¬Á¢-©ð¯ä X¶¾©-Âú-ÊÖ«Ö ¦µ¼«¢A EJt-ÅŒ-„çÕi-Ê-Ÿ¿E Âí¢ÅŒ-«Õ¢C ÍŒJ-“ÅŒ-ÂÃ-ª½Õ© ÆGµ-“¤Ä§ŒÕ¢. ÊD-«Õ-£¾Ç©ü «â®Ô ÊC BªÃÊ EJt-ÅŒ-„çÕiÊ N“¬Ç¢-A «Õ¢Cª½¢. «Õ£¾Ç-«ÕtŸþ ¹×M- ¹×-Ōզü ³Ä £¾Ýæ®q-¯þ-²Ä-’¹-ªýÂ¹× ‚ê’o-§ŒÕ-C-¬Á’à -…Êo Âí¢œ¿åXjÊ ÍŒÂ¹ˆšË ¦µ¼«Ê¢ EJt¢-ÍÃœ¿Õ. DE-ÍŒÕ{Öd N®¾h%ÅŒ-„çÕiÊ …ŸÄu-Ê-«Ê¢ …¢œäC. ‚ «Ê¢ ¯äšË ¦†Ô-ªý-¦Ç’û, X¶¾Åä-„çÕi-ŸÄ¯þ, X¾GxÂú ’Ãéªf¯þq, å®j¤¶Ä-¦ÇŸþ “¤Ä¢ÅÃ-©-ŸÄÂà N®¾h-J¢* …¢œäC. Æ¢Ÿ¿Õê ‚ Âí¢œ¿ÊÕ -ÆX¾p-šðx ʦÅý X¶¾Öšü (-«Ê X¾ª½y-ÅŒ-P-Ȫ½¢) Ưä-„ê½Õ. ŸÄE *£¾Ço¢’à “X¾®¾ÕhÅŒ¢ X¾GxÂú ’Ãéªf¯þq «Ö“ÅŒ¢ NÕT-L¢C. Æ®¾-X¶ý-èÇ£ÔÇ X¾J-¤Ä-©Ê Â颩ð ʦÅý X¶¾ÖšüåXj ¯í¦Åý (œµ¿¢ÂÃ)ÊÕ „çÖT¢-Íä-„ê½Õ. Æ¢Ÿ¿Õ-ÍäÅŒ ŸÄEÂË ‚¯ÃšË ÊÕ¢* '¯ö¦Åý X¾£¾ÉœþÑ Æ¯ä æXª½Õ «*a¢C. å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ê’¹-ª½¢©ð ŸÄE X¾J-®¾-ªÃ©ðx ƒ¢Âà --Ưä¹ …ŸÄu-Ê-«-¯Ã-©Õ¢-œäN. «Õ£¾Ç-«ÕtŸþ ¹×M-¹×-Ōզü ³Ä ¦ÇªÃ¥-£ÏÇ- Æ--†¾ßªý ‘ǯÃ, Ÿö©-Åý-‘Ç-¯þÐ-ƒÐ-Æ-©Çx", ŸÄª½Õ-©üÐ-‰Ð-†Ï-¤¶Ä-©ÊÕ 1595©ð EJt¢-ÍÃœ¿Õ. ÆX¶¾Õ-ªý-‘Ç-¯ÃÊÕ ƒX¾p-šËÂÌ †¾ÅŒh-ªý-X¶¾Õ-šÌd©ð ͌֜¿-«ÍŒÕa. ŸÄª½Õ-©üÐ-‰Ð-†Ï¤¶Ä NŸÄu-©-§ŒÕ¢-’ÃÊÖ, „çjŸ¿u-¬Ç-©-’ÃÊÖ …X¾-§çÖ-’¹-X¾-œäC. ƒX¾Ûpœ¿Õ ÆC PC±-©Ç-«-®¾n©ð …¢C. ÍÃJt-¯Ãªý 骢-œî ƢŌ-®¾Õh©ð Â¹ØœÄ ŠÂ¹ NŸÄu-©-§ŒÖEo Eª½y-£ÏÇ¢-Íä-„ê½Õ. å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ê’¹ª½ EªÃtº¢ ÅŒªÃyÅŒ ®¾Õ©Çh-ÊÕ©Õ ‚ Ê’¹-ª½¢-©ð¯ä E«-®Ï¢-ÍŒœ¿¢ “¤Äª½¢-¦µ¼-„çÕi¢C. §ŒáŸ¿l´ ®¾«Õ-§ŒÖ-©©ð «Ö“ÅŒ¢ ’î©ïˆ¢œ¿ Âî{-©ðÂË ÅŒª½-L-¤ò-§äÕ-„ê½Õ. ªÃ•u¢æXª½Õ «Ö“ÅŒ¢ ’î©ïˆ¢œ¿ ªÃ•u¢-’ïä ÍŒ©Ç-«ÕºÌ ƪá¢C.

«Õ£¾Ç-«Õt-Ÿþ- ¹×-M-¹×-ÅŒÕ-¦ü³Ä ÅÃÊÕ ÊÖÅŒ-Ê¢’à EJt¢-*Ê Ê’¹-ªÃ-EÂË ¦µÇ’¹u-Ê-’¹ªý ÆE ¯Ã«Õ-¹-ª½º¢ Íä¬Ç-œ¿E ÍÃJ-“Ō¹ ‚ŸµÄ-ªÃ©Õ Åç©Õ-X¾Û-Åêá. ‚§ŒÕÊ ¦µÇª½u-©©ð ÆÅŒu¢ÅŒ “XÔA-¤Ä-“ÅŒÕ-ªÃ-©ãjÊ ¦µÇ’¹-«ÕA æXª½Õ Ê’¹-ªÃ-EÂË åXšÇd-œ¿E ÆÅŒu-CµÂ¹ ®¾¢‘Çu¹ ÍŒJ-“ÅŒ-ÂÃ-ª½Õ© ÆGµ-“¤Ä§ŒÕ¢. å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ÿ¿Jz¢-*Ê åX¶J³Äd, ˜ã„ç-Jo-§ŒÕªý, Ÿµç«„çÖ, «ÕÊÕêˆ «¢šË NŸä¬Á §ŒÖ“B-¹ש ªÃÅŒ©Õ Â¹ØœÄ ¨ ÆGµ-“¤Ä-§ŒÖEo ¦©-X¾-ª½Õ-²Ähªá. ƒX¾p-šËÂÌ '¦µÇ’¹u-Ê-’¹-ª½X¾Û „ê½ÕÑ ÆÊÕ ƒ¢šË æXª½Õ ¹©-„Ã-ª½Õ-¯Ãoª½Õ. ‚ æXª½ÕÅî ŠÂ¹ “’ëՄçÖ X¾{d-º„çÖ ©ä¹-¤òÅä ‚ ƒ¢šË-æXª½Õ ªÃŸ¿Õ. ¦µÇ’¹u-Ê-’¹ª½¢ «Õéª-¹ˆœÄ ©äŸ¿Õ. å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ ’¹ÕJ¢* “X¾²Äh-N¢-*Ê ÅíL ª½ÍŒ-Ê-©©ð ¦Ç’û-Ê-’¹ªý -Æ¯ä …¢C. ‚ ÅŒªÃyÅŒ å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ưä æXª½Õ ¹-EXÏ®¾Õh¢C. ¦µÇ’¹-«Õ-AÂË «Õ£¾Ç-«ÕtŸþ ¹×M-¹×-Ōզü ³Ä å£jÇŸ¿ªý «Õ£¾Ç©ü Ưä Gª½ÕŸ¿Õ ƒ*a ¦µÇ’¹u-Ê-’¹ªý æXª½ÕÊÕ å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ’à «ÖªÃa-œ¿E ÍŒJ-“ÅŒ-ÂÃ-ª½Õ© ÆGµ-“¤Ä§ŒÕ¢. ‚§ŒÕÊ EJt-*Ê å£jÇŸ¿ªý «Õ£¾Ç©ü ¦µÇ’¹-«ÕA Â¢ EJt¢-*¢Ÿä Æªá …¢{Õ¢C. ¦µÇ’¹-«ÕA «ª½g *“ÅÃ-©Õ-¯Ãoªá. «Õ£¾Ç-«ÕtŸþ ¹×M-¹×-Ōզü ³Ä§äÕ Âß¿Õ ‚§ŒÕÊ ÅŒªÃyÅŒ ÆCµ-ÂÃ-ª½¢-©ðÂË «*aÊ «Õ£¾Ç-«ÕtŸþ ¹×ÅŒÕ-¦ü³Ä “XϧŒá-ªÃ©Õ ƪáÊ ÅêÃ-«ÕA æXª½ ÅêÃ-Ê-’¹ªý, ƦÕl©Çx ¹×Ōզü ³Ä “æX§ŒÕ®Ï “æX«Ö-«AæXª½ “æX«Ö-«A æX{ „çL-¬Çªá. ¹×ÅŒÕ--¦ü-³Ä£ÔÇ ®¾«Ö-Ÿµ¿Õ-©©ð-¯ä „ÃJ ®¾«Ö-Ÿµ¿Õ--©Ö -…¯Ãoªá. ’î©ïˆ¢-œ¿Â¹× Âí¢Íç¢ Ÿ¿Öª½¢©ð „ê½Õ ¯Ã{u¢ Íä®ÏÊ «Õ¢Cª½¢ …¢C. Æ{Õ-«¢-{-X¾Ûpœ¿Õ «Õ£¾Ç-«ÕtŸþ ¹×M-¹×-ÅŒÕ-¦ü³Ä ÅÃÊÕ EJt¢-*Ê Ê’¹-ªÃ-EÂË ÅÃÊÕ ÆÅŒu¢ÅŒ ’Ãœµ¿¢’à “æXNÕ¢-*Ê ¦µÇ’¹-«ÕA æXª½Õ åXšÇd-œ¿¢˜ä ‚¬Áa-ª½u-¤ò-„Ã-LqÊ Æ«-®¾ª½¢ ©äŸ¿Õ. ¦µÇ’¹-«ÕA ®¾«ÖCµ ¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä£ÔÇ ®¾«Ö-Ÿµ¿Õ-©-©ðE ¹שÕq¢¦ä’¹¢ ®¾«ÖCµ «Ÿ¿l …¢Ÿ¿E Âí¢ÅŒ-«Õ¢C ÍŒJ-“ÅŒ-ÂÃ-ª½Õ© ÆGµ-“¤Ä§ŒÕ¢.

„çá’¹-©Õ© Ÿ¿¢œ¿-§ŒÖ“ÅŒ
«Õ£¾Ç-«ÕtŸþ ¹×M-¹×-ÅŒÕ-¦ü-³ÄÂ¹× Â¹×«Ö-ª½Õ©Õ ©äª½Õ. £¾Ç§ŒÕ-Åý-¦ÂÌ~ ¦ä’¹¢ Ưä ¹׫Öéªh …¢C. ‚„çÕÊÕ ÅŒÊ ²òŸ¿-ª½ÕE ¹׫Ö-ª½Õ-œçjÊ «Õ£¾Ç-«ÕtŸþ ¹׫Ö-ª½ÕœçjÊ «Õ£¾Ç-«ÕtŸþ ¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä-Â¹× -ƒ*a N„ã¾Ç¢ Íä¬Çœ¿Õ. „ç᣾ÇtŸþ ¹×M-¹×-Ōզü ³Ä «Õª½-ºÇ-Ê¢-ÅŒª½¢ «Õ£¾Ç-«Õt-Ÿþ³Ä (1611Ð26) ÆCµ-Âê½¢©ðÂË «ÍÃaœ¿Õ. ‚§ŒÕÊ X¾J-¤Ä-©-¯Ã-ÂÃ-©¢-©ð¯ä å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ ÅíL-²Ä-J’à „çá’¹©ü Ÿ¿¢œ¿-§ŒÖ“ÅŒÂ¹× ’¹Õª½ªá¢C. „çá’¹©ü ÍŒ“¹-«Jh •£¾Ç¢-Uªý (1605Ð27) X¾J-¤Ä-©-¯Ã-ÂÃ-©¢©ð ‚§ŒÕÊ Â¹×«Ö-ª½Õœ¿Õ ÈÕ“ª½„þÕ (ÅŒªÃyÅŒ ³Ä•-£¾É¯þ) å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþåXj ŸÄœË Íä®Ï «Õ£¾Ç-«ÕtŸþ ¹×ÅŒÕ-¦ü³ÄÊÕ¢* åXŸ¿l-„çá-ÅŒh¢©ð æX†¾ˆ®ý (¹X¾p¢) «®¾Ö©Õ Íä¬Çœ¿Õ. ’î©ïˆ¢œ¿ ªÃ•u¢ NŸä¬Á Ÿ¿¢œ¿-§ŒÖ-“ÅŒÊÕ E©Õ-«-J¢-ÍŒ-©ä-¹-¤ò-«œ¿¢ ƒŸä “X¾Ÿ±¿«Õ¢. «á£¾Ç-«ÕtŸþ ¹×ÅŒÕ-¦ü³Ä 1617©ð «ÕÂÈ-«Õ-®Ô-Ÿ¿Õ EªÃtº¢ “¤Äª½¢-Gµ¢-ÍÃœ¿Õ. Ê’¹-ªÃ-EÂË ÅŒÖª½Õp C¬Á’à '®¾Õ©Çh-¯þ-Ê-’¹ªýÑ Æ¯ä «Õªí¹ Ê’¹-ªÃEo EJt¢-ÍŒ-œÄ-EÂË X¾Ÿ±¿-ÂÃ©Õ ÅŒ§ŒÖ-ª½Õ-Íä-ªá¢-ÍÃœ¿Õ. ÂÃE ¨ 骢œ¿Õ EªÃt-ºÇ©Õ ‚§ŒÕÊ X¾J-¤Ä-©¯Ã Â颩ð X¾ÜJh Âé䟿Õ. „ç᣾Ç-«ÕtŸþ «Õ£¾Ç©ü, ŸÄŸþ «Õ£¾Ç©ü EªÃt-ºÇ©Õ «Ö“ÅŒ¢ X¾Üª½h-§ŒÖuªá. Ê’¹-ªÃ-EÂË …ÅŒh-ª½-C-¬Á-Ê ƒªÃÂÌ „î¾Õh-¬ëj-L©ð Íêý-¦-èǪý Æ¯ä „ÃºË-•u-ê¢-“ŸÄEo EJt¢-ÍÃœ¿Õ. ÅŒÊ ÅŒLx æXª½ «Ö²Ä-¦ü-šÇu¢-ÂúÊÕ EJt¢-ÍÃœ¿Õ.

«Õ£¾Ç-«ÕtŸþ ¹×Ōզü³Ä ÅŒªÃyÅŒ ‚§ŒÕÊ Â¹×«Ö-ª½Õ-œçjÊ Æ¦Õl©Çx ¹×ÅŒÕ-¦ü³Ä (1626Ð72) ÆCµ-Âê½¢©ðÂË «ÍÃaœ¿Õ. ¨ Ÿ¿¬Á©ð «Õ£¾Ç-«ÕtŸþ ¹×M-¹×-ÅŒÕ-¦ü³Ä ¹׫Öéªh, «Õ£¾Ç-«ÕtŸþ ¹×ÅŒÕ-¦ü³Ä ¦µÇª½u , ƦÕl-©Çx-¹×-ÅŒÕ-¦ü-³ÄÂ¹× ÅŒLx ƪáÊ £¾Ç§ŒÕÅý ¦ÂÌ~ ¦ä’¹¢ (‚„çÕ æXª½Õ¯ä £¾Ç§ŒÕ-Åý-Ê-’¹ªý „çL-®Ï¢C.) ªÃ•u-¤Ä-©-Ê©ð “X¾«á-È-¤Ä“ÅŒ «£ÏÇ¢-*¢C. ƦÕl©Çx X¾J-¤Ä-©¯Ã Â颩ð „çá’¹©ü Ÿ¿¢œ¿-§ŒÖ-“ÅŒ©Õ …-Ÿµ¿%-ÅŒ-«Õ-§ŒÖuªá. ³Ä•-£¾É¯þ X¾J-¤Ä-©¯Ã Â颩ð (1627Ð58) •J-TÊ „ç៿šË Ÿ¿¢œ¿-§ŒÖ-“ÅŒÊÕ (1626) “X¾A-X¶¾Õ-šË¢-ÍŒ-©ä¹ ƦÕl©Çx ¦µÇK-„çá-ÅŒh¢©ð ¹X¾p¢ ÍçLx¢* „çá’¹-©Õ-©Â¹× ©ð¦œË …¢œ¿-œÄ-EÂË Æ¢U-¹-J¢-ÍÃœ¿Õ. ‚¯ÃšËÊÕ¢* ’î©ïˆ¢œ¿ ªÃ•u ƢŌ-ª½¢-T¹ X¾J-¤Ä-©-Ê©ð „çá’¹-©Õ© èð¹u¢ B“«-„çÕi¢C. ŸÄEE Eª½-®Ï¢-*-Ê¢-Ÿ¿ÕÂ¹× ‚“’¹-£ÏÇ¢-*Ê ‚¯ÃšË Ÿ¿Â¹ˆ¯þ ªÃ•-“X¾-A-ECµ »ª½¢-’¹-èä¦ü ÅŒÊ Â¹×«Ö-ª½ÕE ‚Ÿµ¿y-ª½u¢©ð 1656©ð «Õªî²Ä-J Ÿ¿¢œ¿-§ŒÖ“ÅŒ •J-XÏ¢-ÍÃœ¿Õ. ƦÕl©Çx ÅŒ©-«¢* «Õ-Sx ¦µÇK-„çá-ÅŒh¢©ð ʆ¾d-X¾-J-£¾Éª½¢, ¹X¾p¢ ÍçLx¢* ÅŒÊ “X¾Ÿ±¿«Õ ¹׫Ö-éªhÊÕ »ª½¢-’¹-èä¦Õ åXŸ¿l-¹×-«Ö-ª½Õ-œçjÊ «Õ£¾Ç-«ÕtŸþÂË*a N„ã¾Ç¢ Íä¬Çœ¿Õ.

ƦÕl©Çx ¹×ÅŒÕ-¦ü³Ä ÅŒªÃyÅŒ ‚§ŒÕÊ «â-œî Æ©Õx-œçjÊ Æ¦Õ©ü £¾Ç®¾¯þ (ÅïóÄ) (1672Ð87) ÆCµ-Âê½¢ ÍäX¾-šÇdœ¿Õ. ‚§ŒÕÊ ÍÃJt-¯Ãªý ®¾OÕ-X¾¢©ð Íêý-«Õ-£¾Ç-©ü-ÊÕ EJt¢-ÍÃœ¿Õ. „çá’¹-©Õ© Æœ¿Õ-’¹Õ-©Â¹× «Õœ¿Õ-’¹Õ©ïÅŒh©ä¹, «ÖŸ¿-ÊoÊÕ “X¾ŸµÄ-Ê-«Õ¢-“A’ÃÊÕ, ƹˆ-ÊoÊÕ å®jE-ÂÃ-Cµ-ÂÃ-J-’ÃÊÕ E§ŒÕ-NÕ¢* ‚¯ÃšË „çá’¹©ü ÍŒ“¹-«Jh »ª½¢-’¹-èä¦Õ (1658Ð1707) ‚“’¹-£¾É-EÂË ’¹Õª½-§ŒÖuœ¿Õ. DEÂËÅîœ¿Õ «Õ£¾É-ªÃ†¾Z ªÃèÇu-Cµ-X¾A ͵Œ“ÅŒ-X¾A P„ðÅî ‚§ŒÕÊ Í䮾Õ-¹×Êo ®¾¢Cµ «ÕJ¢ÅŒ ‚“’¹-£¾ÉEo ¹L-T¢-*¢C. D¢Åî AJT „çá’¹-©Õ-© Ÿ¿¢œ¿-§ŒÖ“ÅŒ -„çá-Ÿ¿-©ãj¢C. Ʀթü £¾Ç®¾¯þ ’î©ïˆ¢œ¿ «á{dœË 1627 •Ê-«J 28Ê “¤Äª½¢-¦µ¼„çÕi å®åXd¢-¦ª½Õ 21«ª½Â¹× ²ÄT¢C. *«-ª½Â¹× Ÿ¿Õª½_- ª½-¹~-ºÂ¹× E§ŒÕ-NÕ-ÅŒÕ-œçjÊ Æ¦Õl-©Çx-‘ǯþ »ª½¢-’¹-èä¦Õ ƒ*aÊ ©¢ÍÃ-EÂË ‚¬Á-X¾œË Ÿ¿Õª½_¢ ŸÄyªÃEo Å窽-«-œ¿¢Åî ’î©ïˆ¢œ¿ Âî{ „çá’¹-©Õ© «¬Á-„çÕi¢C. Ʀթü £¾Ç®¾¯þ Ÿö©-ÅÃ-¦ÇŸþ Ÿ¿Õª½_¢©ð 13 ®¾¢«-ÅŒq-ªÃ-©-¤Ä{Õ ¦¢D’à °N¢* 1700©ð ƹˆœä «Õª½-ºË¢-ÍÃœ¿Õ. -ƒ-©Ç „çj¦µ¼-„î-æX-ÅŒ-„çÕiÊ Â¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä-£ÔÇ© ÍŒJ“ÅŒ «áT-®Ï¢C

„çá’¹©ü Ÿ¿¢œ¿-§ŒÖ“Åà Â颩ð å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ưä¹ ƒ¦s¢-Ÿ¿Õ-©Â¹× ’¹Õª½ªá¢C. ¹×Ōզü ³Ä£ÔÇ©Õ ÆÊÕ-®¾-J¢-*Ê «ÕÅŒ ®¾£¾ÇÊ „çjÈJ ƢŌ-„çÕi¢C. ÂÃE DE-Âí¹ NÕÊ-£¾É-ªá¢X¾Û …¢C. 1687©ð¯ä »ª½¢-’¹-èä¦Õ ¹ªÃt-¯þ-X¶¾Öšü©ðE ŸµÄu¯Ã¢-•-¯ä-§ŒÕ-²ÄyNÕ ‚©-§ŒÖ-EÂË ©ÇŌ֪ý >©Çx-©ðE ÂíEo ¦µ¼Ö«á-©ÊÕ, «Õ£¾Ç-¦Ö-¦ü-Ê-’¹ªý >©Çx©ðE ŸµÄª½Öªý©ð 72 ‡Â¹-ªÃ© ¦µ¼ÖNÕE ŸÄÊ¢ Íä¬Çœ¿Õ. «ÕÅŒ Ÿ¿Õª½-Gµ-«Ö-Ê¢Åî Ưä¹ Ÿä„Ã-©-§ŒÖ-©ÊÕ Ÿµ¿y¢®¾¢ Íä®ÏÊ »ª½¢-’¹-èä¦Õ ƒ{Õ-«¢šË ŸÄ¯Ã©Õ Íä¬Ç-œ¿¢˜ä å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ …ŸÄª½ ®¾¢®¾ˆ%B “X¾¦µÇ«¢ ‚§ŒÕ-ÊÊÕ Â¹ØœÄ “X¾¦µÇ-NÅŒ¢ Íä®Ï¢-Ÿ¿E ÍçX¾p-«ÍŒÕa. ‚§ŒÕÊ å£jÇŸ¿-ªÃ-¦Ç-Ÿþ©ð …Êo-X¾Ûpœ¿Õ «ÕÂÈ-«Õ-®ÔŸþ EªÃt-ºÇEo “¤Äª½¢-Gµ¢-ÍÃœ¿Õ. ƒC 1794 -¯Ã-šËÂË X¾Üª½h-ªá¢C. »ª½¢-’¹-èä¦Õ å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ê’¹ª½¢ æXª½ÕÊÕ 'ŸÄª½Õ-©ü->-£¾ÉŸþÑ’Ã «ÖªÃaœ¿Õ. ƪáÅä ’î©ïˆ¢œ¿ Ðå£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ ŠÂ¹ ®¾yÅŒ¢“ÅŒ ªÃ•u-ªÃ-•-ŸµÄ-E’à ƢŌ„çÕi ÅŒÊ “¤Ä¦µ¼-„ÃEo Âî©ðp-ªá¢C. ªÃ•u¢ ƪÃ-͌¹¢ ¤Ä©-ªá¢C. '®¾„çýÕ ¤ÄX¾ÊoÑ Æ¯ä ²Ä«ÖÊu «uÂËh Aª½Õ-’¹Õ-¦Ç{Õ Íä®Ï NÍŒa-©-N-œË’à ŸîXÏ-œÎ-©Â¹× X¾ÜÊÕÂî-’¹-L-’Ã-œ¿¢˜ä ‚¯ÃšË X¾J-®Ïn-ÅŒÕ-©ã¢ÅŒ ÆŸµÄy-Ê¢’à …¯Ão§çÖ -ƪ½n-«Õ-«Û-ŌբC. „çá’¹©ü ²Ä“«Ö•u¢ Â¹ØœÄ »ª½¢-’¹-èä¦Õ «Õª½-ºÇ-Ê¢-ÅŒª½¢ (1707) ÂÌ~º-Ÿ¿-¬Á©ð X¾œË¢C. X¾J-®Ïn-ÅŒÕ-©ÊÕ ÆŸ¿Õ-X¾Û©ð åX{d-’¹© X¾J-¤Ä-©¯Ã Ÿ¿Â¹~×©Õ Â¹ª½-«-§ŒÖuª½Õ.

-E-èÇ¢-© -¤Ä-©-Ê -“¤Äª½¢-¦µ¼¢...
‚¯ÃšË „çá’¹©ü ÍŒ“¹-«-ª½Õh©Õ ’î©ïˆ¢œ¿, H•-X¾Üªý, ÅŒNÕ-@Á-¯Ãœ¿Õ, ’¹Õ©sªÃ_, HŸ¿ªý, HªÃªý “¤Ä¢ÅÃ-©ÊÕ ŠÂ¹ ®¾Õ¦µÇ’à \¹¢ Íä®Ï ŸÄE X¾J-¤Ä-©-ÊÂ¹× ŠÂ¹ ®¾Õ¦µÇ-ŸÄ-ª½Õ-œËE E§ŒÕ-NÕ¢-Íä-„ê½Õ. ¨ Ÿ¿Â¹ˆ¯þ ®¾Õ¦µÇŸÄªý »ª½¢-’Ã-¦Ç-ŸþÊÕ ê¢“Ÿ¿¢’à Í䮾Õ-ÂíE ¨ “¤Ä¢ÅÃ-©ÊÕ X¾J-¤Ä-L¢-Íä-„Ãœ¿Õ. 1713©ð ‚¯ÃšË „çá’¹©ü ÍŒ“¹-«Jh X¶¾ª½ÖÂú ®Ï§ŒÖªý OÕªý ¹“«á-Dl¯þ *¢Âú LÍý-‘ǯþ Æ¯ä ®¾ªÃl-ªý-ÊÕ Ÿ¿Â¹ˆ¯þ ®¾Õ¦ä-ŸÄ-ª½Õ’à E§ŒÕ-NÕ¢-Íê½Õ. 骢œ¿Õ ®¾¢«-ÅŒq-ªÃ© ÅŒªÃyÅŒ ‚§ŒÕÊ ²ÄnÊ¢©ð ®¾§ŒÕuŸþ £¾Ýæ®q¯þ ‚M-‘Ç-¯þÊÕ ‚ X¾Ÿ¿-N©ð E§ŒÕ-NÕ¢-Íê½Õ. OÕªý ¹“«á-Dl¯þ ꢓŸ¿«Õ¢“ÅŒÕ-©©ð ŠÂ¹--œË’à E§ŒÕ-NÕ-ÅŒÕ-œ¿-§ŒÖuœ¿Õ. 1720©ð ®¾§ŒÕuŸþ ²òŸ¿-ª½Õ© Aª½Õ-’¹Õ-¦Ç-{ÕÊÕ Æº-*-„ä-§ŒÕ-œ¿¢©ð -‚¯ÃšË „çá’¹©ü ÍŒ“¹-«Jh ƪáÊ «Õ£¾Ç-«ÕtŸþ ³Ä (1719Ð1748)Â¹× ²Ä-§ŒÕX¾-œË ‚§ŒÕÊ ÊÕ¢* 'EèÇ¢Ð-…-©üÐ-«á©üˆÑ Ưä Gª½ÕŸ¿Õ ¤ñ¢ŸÄª½Õ. ÂÃE ‚§ŒÕÊ Ÿ¿%†Ïd Ÿ¿Â¹ˆ-¯þ-åXj¯ä …¢-œäC. 1920©ð Ÿ¿Â¹ˆ¯þ ®¾Õ¦äŸÄªý’à E§ŒÕ-NÕ-ÅŒÕ-œ¿-§ŒÖuœ¿Õ. ÂÃE -ÆX¾p-šËê ‚ X¾Ÿ¿-N-©ð- -…Êo «á¦Ç-Jèð‘ǯþ ®¾Õ-¦ä-ŸÄ-K X¾Ÿ¿-NE «Ÿ¿Õ-©Õ-ÂîœÄ-EÂË ƒ†¾d-X¾-œ¿-©äŸ¿Õ. -D¢-Åî OJ-ª½Õ-«ÛJ «ÕŸµ¿u 1724©ð ÆÂîd-¦ª½Õ 11« ÅäDÊ †¾Â¹ˆ-ªý-é’œ¿f §ŒáŸ¿l´¢ •J-T¢C. ƒ¢Ÿ¿Õ©ð •ªá¢-*Ê EèÇ„þÕ Ð…©üÐ-«á©üˆ Ÿ¿Â¹ˆ¯þ ®¾Õ¦ä-ŸÄ-ª½Õ’à ®Ïnª½-X¾-œÄfœ¿Õ. å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ ªÃ•u-²Än-X¾Ê ¨ ÅäD ÊÕ¢œä “¤Äª½¢-¦µ¼-„çÕi-¢-Ÿ¿E ÍçX¾p-«ÍŒÕa. «Õ£¾Ç-«ÕtŸþ ‚§ŒÕ-ÊÂ¹× 'Æ®¾-X¶ýèÇÑ Æ¯ä Gª½ÕŸ¿Õ Â¹ØœÄ ƒÍÃaœ¿Õ. EèÇ-„þÕÐ-…-©üÐ-«á©üˆ „ê½-®¾Õ©Õ ‚ Gª½Õ-Ÿ¿Õ¯ä ÅŒ«Õ «¢¬Á ¯Ã«Õ¢’à …X¾-§çÖ-T¢-Íê½Õ. ŠÂ¹X¾Â¹ˆ Ÿ¿Â¹ˆ¯þ ®¾Õ¦ä-ŸÄ-ª½Õ’à «u«-£¾Ç-J-®¾Öh¯ä Æ®¾-X¶ýèÇ „çá’¹©ü ²Ä“«Ö•u “X¾ŸµÄÊ «Õ¢“ÅŒÕ-©©ð ŠÂ¹--œË’Ã Â¹ØœÄ «u«-£¾Ç-J¢-Íä-„Ãœ¿Õ. 1739©ð ¯ÃCªÃ¥ Ÿ¿¢œ¿-§ŒÖ“ÅŒ •J-TÊ ÅŒªÃyÅŒ ‚§ŒÕÊ œµËMx-E ®¾¢Ÿ¿-Jz¢-ÍŒ--¯ä©äŸ¿Õ. œµËMx ÍŒ“¹-«-ª½Õh©Õ Â¹ØœÄ ¯Ã«Ö-«-P-†¾ßd-©ãj--¤ò-«-œ¿¢-Åî -E-èÇ¢ ®¾y-ÅŒ¢-“ÅŒÕ-œ¿-§ŒÖu-œ¿Õ. -Æ-©Ç Ÿ¿Â¹ˆ¯þ ®¾Õ¦ä-ŸÄª½Õ ‚ÍŒ-ª½-º©ð ®¾yÅŒ¢“ÅŒ “X¾A-X¾-AhE ²ÄCµ¢-*¢C.

EèÇ-„þÕÐ-…-©üÐ-«á©üˆ -“ÂÌ.--¬Á. 1748©ð «Õª½-ºË¢-ÍÃœ¿Õ. ‚§ŒÕÊ åXŸ¿l ¹׫Ö-ª½Õœ¿Õ X¶¾Ö° …Dl¯þ ‘ǯþ œµËMx©ð «Õ¢“A’à …¢œä-„Ãœ¿Õ. Æ¢Ÿ¿Õ-ÍäÅŒ ‚®¾-X¶ýèÇ éª¢-œî ¹׫Ö-ª½Õ-œçjÊ ¯Ã•-ªý-•¢’û, «ÕÊ-«-œçjÊ «á>-X¶¾ªý •¢’û©Õ ÆCµ-Âê½¢ Â¢ ƢŌ-ª½ÕuŸ¿l´¢ “¤Äª½¢-Gµ¢-Íê½Õ. ƒC Æ«-ÂÃ-¬Á¢’à B®¾Õ-ÂíE ƒ¢-Tx†ý, “åX¶¢* Ō֪½Õp ƒ¢œË§ŒÖ ¹¢åX-F©Õ ÅŒ«Õ “¤Ä¦-©ÇuEo N®¾h-J¢-X¾-èä-®¾Õ-Âí-¯ä¢-Ÿ¿ÕÂ¹× “X¾§ŒÕ-Ao¢-Íêá. -‚¢ê’x-§Œá-©Õ ¯Ã•ªý •¢’û-ÊÕ, “åX¶¢-*„ê½Õ «á•-X¶¾ªý •¢’û-ÊÕ ¦©-X¾--J-ÍÃ-ª½Õ. OJ ¹ד{-©©ð „ÃJ-Ÿ¿lª½Ö £¾ÇÅŒ-«Õ-§ŒÖuª½Õ. *«-ª½Â¹× “åX¶¢-*„ÃJ «ÕŸ¿l-ÅŒÕÅî ‚®¾X¶ý èÇ Â¹×«Ö-ª½Õ-©©ð ŠÂ¹-œçjÊ ®¾©Ç-¦-Åý-•¢’û »ª½¢-’Ã-¦ÇŸþ ’¹Ÿçl-¯ç-ÂÈœ¿Õ. DEÂË Â¹%ÅŒ-•c-ÅŒ’à ‚§ŒÕÊ Â¹%³ÄgÊC ÊÕ¢* ¡ÂÃ-¹×@Á¢ «ª½Â¹× …Êo Âî²Äh “¤Ä¢ÅÃ-©ÊÕ 1753©ð “åX¶¢Íý „ÃJÂË ŸµÄªÃ-Ÿ¿ÅŒh¢ Íä¬Çœ¿Õ. ÂÃE Âí-ClÂÃ-©¢©ð¯ä “åX¶¢-* 殯Ã-Cµ-X¾A ¹ª½o©ü ¦Õ®Ôq ÅŒ©-G-ª½Õ®¾Õ „çjÈJ-E ‚§ŒÕÊ ®¾£ÏÇ¢-ÍŒ-©ä¹ ÅŒÊ ªÃ•u¢ «C-L-¤ñ-«ÕtE ‚èÇc-XÏ¢-ÍÃœ¿Õ. ƪáÅä ¦Õ®Ôq å£jÇŸ¿-ªÃ-¦Ç-Ÿþ-©ðE Íêý-«Õ-£¾Ç-©ü©ð «ÕÂâ åXšËd ®¾©Ç-¦Åý å®j¯Ãu-©ÊÕ, ‚§ŒÕ-ÊÂ¹× ®¾£¾É-§ŒÕ¢’à «*aÊ «Õ£¾É-ªÃ†¾Z å®j¯Ãu-©ÊÕ -‡-Ÿ¿Õªíˆ-¯Ãoœ¿Õ. 1755©ð •J-TÊ ¨ Íêý «Õ£¾Ç©ü §ŒáŸ¿l´¢-©ð å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ê’¹-ª½¢©ð-E Ưä¹ ¦µ¼«-¯Ã©Õ ¯ä©-«Õ-{d-«Õ-§ŒÖuªá. *«-ª½Â¹× ’¹ÅŒu¢-ÅŒª½¢ ©ä¹ ®¾©Ç-¦Åý •¢’û “åX¶¢-*„ÃJÅî ªÃ°-X¾œË „ÃJÂË ’¹ÅŒ¢©ð ÅÃE-*aÊ “¤Ä¢ÅÃ-©ÊÕ -«Õ-S-x -ƒ-Íäa-¬Ç-œ¿Õ. ƪáÅä 1756©ð “åX¶¢-*„ê½Õ -‚¢ê’x-§Œá-© ÍäA©ð ‹œË-¤òªá ª½¢’¹¢ÊÕ¢* E“†¾ˆ-NÕ¢-ÍŒ-œ¿¢-Åî ®¾©Ç-¦Åý •¢’û “åX¶¢-*„ÃJÂË ’¹ÅŒ¢©ð ÅÃE-*aÊ “¤Ä¢ÅÃ-©ÊÕ -‚¢ê’x-§Œá-©Â¹× ¦CM Íä®Ï „ÃJÅî æ®o£¾Ç-®¾¢-¦¢-ŸµÄ-©ÊÕ \ª½p-ª½-ÍŒÕ-¹×-¯Ãoœ¿Õ. DE X¶¾L-ÅŒ¢’à Âù-B-§Œá©Õ, ¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä-£ÔÇ©Õ ²ÄCµ¢-*Ê Åç©Õ-’¹Õ-èÇA ®¾„çÕi-¹uÅŒ N*a´-Êo-„çÕi¢C. Âî²Äh >©Çx© “X¾•©Õ ÅîšË Åç©Õ’¹Õ “X¾•-©Â¹× Ÿ¿Öª½„çÕi -‚¢ê’x-§Œá-© “X¾ÅŒu¹~ ¦ÇE-®¾-ÅŒy¢-©ðÂË -„ç-Rx-¤ò-§ŒÖª½Õ. 1762©ð ®¾©Ç-¦Åý •¢’ûÊÕ £¾ÇÅŒ-«ÖJa ÆCµ-ÂÃ-ª½¢-©ðÂË «*aÊ ‚§ŒÕÊ ²òŸ¿-ª½Õœ¿Õ EèÇ¢-‚M -‚¢ê’-x-§Œá-©-Åî ®¾¢¦¢-ŸµÄ-©ÊÕ Ÿµ¿%œµ¿-ÅŒª½¢ Í䮾Õ-¹×-¯Ãoœ¿Õ. ®¾©Ç-¦-Åý-•¢’û -‚¢ê’x-§Œá-©-Åî Í䮾Õ-¹×Êo ®¾¢CµE 1767©ð -“Ÿµ¿Õ«-X¾-J-ÍÃœ¿Õ. 1780 ÊÕ¢* 1784«ª½Â¹× •J-TÊ «â-œî „çÕi®¾Öª½Õ §ŒáŸ¿l´¢-©ðÊÖ, 1799©ð •J-TÊ ¯Ã-©Õ’î „çÕi®¾Öª½Õ §ŒáŸ¿l´¢-©ðÊÖ -‚¢ê’x-§Œá-©ÅîÊÖ, «Õ£¾É-ªÃ-†¾ßZ-©-ÅîÊÕ ÍäÅŒÕ©Õ Â¹LXÏ, šËX¾Ûp ®¾Õ©Çh¯þ X¾ÅŒ-¯Ã--EÂË Âê½-º-¦µ¼Ö-ÅŒÕ-œ¿-§ŒÖuœ¿Õ. (¡ª½¢-’¹-X¾-{dº¢ Âî{©ð ÊÕ¢* EèÇ¢ ‚M ÆÊÕ-ÍŒ-ª½Õ©Õ B®¾Õ-¹×-«-*aÊ ÂíEo Æ«â©u «®¾Õh-«Û-©ÊÕ ¨¯Ã-šËÂÌ ²Ä©Ç-ªý-•¢’û «âu>-§ŒÕ¢-©ðÊÕ, “X¾¦µ¼ÕÅŒy¢ «âu>-§ŒÕ¢-©ðÊÖ͌֜¿--«-ÍŒÕa.) 1798©ð å®jÊu- ®¾-£¾Ç-Âê½®¾¢Ÿµ¿Õ-©åXj ®¾¢ÅŒÂ¹¢ Íä®Ï Ÿ¿Â¹ˆ¯þ ®¾Õ¦ä-ŸÄ-KåXj ƒ¢-Tx†ý „ÃJ X¾ªî¹~ “¤Ä¦©u¢ \ª½p-œ¿-œÄ-EÂË Âê½-º-¦µ¼Ö-ÅŒÕ-œ¿-§ŒÖuœ¿Õ. DE X¶¾L-ÅŒ¢’Ã Ê„Ã¦Õ å®jE¹ ¬ÁÂËh Âî©ðpªá ÅŒÊ «ÕÊÕ-’¹-œ¿Â¹× ƒ¢Tx†ý å®j¯Ãu-©åXj ‚ŸµÄ-ª½-X¾-œ¿-«-©-®Ï-«-*a¢C. ÅŒÊ ªÃ•u¢©ð A†¾d-„ä-®ÏÊ ƒ¢-Tx†ý å®j¯Ãu© «u§ŒÕ-¦µÇ-ªÃEo ÅÃ¯ä „çÖ§ŒÕ-«-©-®Ï- «-*a¢C. DE-«-©Ê “X¾¦µ¼ÕÅŒy Èèǯà ’¹Õ©x-ªá¢C. ’¹ÅŒu¢-ÅŒª½¢ ©ä¹ EèÇ¢ ‚M ƒ¢-Tx†ý å®j¯Ãu© Ȫ½Õa ENÕÅŒh¢ ªÃ§ŒÕ-©-®Ô«Õ >©Çx-©ÊÕ „ÃJÂË ŸµÄªÃ-Ÿ¿ÅŒh¢ Íä¬Çœ¿Õ. X¶¾L-ÅŒ¢’à Åç©Õ’¹Õ èÇA «Õªí-¹-«Öª½Õ N*a´-Êo-„çÕi¢C. EèÇ¢-‚M Ÿ¿Â¹ˆ¯þ ®¾Õ¦µÇ ªÃ•-ŸµÄ-EE »ª½¢-’Ã-¦ÇŸþÊÕ¢* å£jÇŸ¿-ªÃ-¦Ç-ŸþÂ¹× «ÖªÃaœ¿Õ. 1687©ð ¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä£ÔÇ ²Ä“«Ö•u¢ X¾ÅŒ-Ê-„çÕiÊ ÆÊ¢-ÅŒª½¢ ŸÄŸÄX¾Û å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ AJT ŠÂ¹ “X¾«áÈ ªÃèÇu-EÂË ªÃ•-ŸµÄE ƪáu¢C. ‚¯ÃšË ÊÕ¢* Ÿ¿Â¹ˆ¯þ ®¾Õ¦µÇÂ¹× å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ ªÃ•u¢ Ưä æXª½Õ «*a¢C. ÆŸä-N-Ÿµ¿¢’à EèÇ¢ ‚M æXª½Õ OÕŸ¿Õ-’ïä å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ê„Ã-¦Õ-©Â¹× EèÇ¢ Ê„Ã-¦Õ-©¯ä æXª½Õ «*a¢C.

EèÇ¢ ‚M «Õª½-ºÇ-Ê¢-ÅŒª½¢ ‚§ŒÕÊ Â¹×«Ö-ª½Õœ¿Õ ®ÏÂË¢-Ÿ¿ªý èÇ (1803Ð29) Ê„Ã-¦-§ŒÖuœ¿Õ. 1806©ð å®jÊu-®¾-£¾Ç-Âê½ X¾Ÿ¿l´-A-Ê-ÊÕ-®¾-J¢* ¹ª½o©ü ©Ç¢’û ¯Ã§ŒÕ-¹-ÅÃyÊ å£jÇŸ¿-ªÃ-¦Ç-ŸþÂ¹× «*a ®Ïnª½-X¾-œËÊ ®¾¢Ÿ¿-ª½s´¢©ð ®ÏÂË¢-Ÿ¿ªý èÇ ÅŒÊ æXª½ „ÃJ E„î¾¢ Â¢ ®ÏÂË¢-“ŸÄ-¦Ç-ŸþÊÕ EJt¢-ÍÃœ¿Õ. ‚ Ê’¹ª½¢©ð¯ä “GšË†ý 骮Ï-œç¢šü E«-®Ï¢-Íä¢-Ÿ¿ÕÂ¹× ¦ï©Ç--xª½¢©ð ŠÂ¹ åXŸ¿l ¦µ¼«¢-AE EJt¢-Íê½Õ. ŸÄE¯ä 骮Ï-œçFq Ưä-„ê½Õ. ²Ä«ÖÊu “X¾•©Õ ®ÏÂË¢-“ŸÄ-¦Ç-ŸþÊÕ ©†¾ˆªý (å®jE¹ PGª½¢) Ưä-„&A

micro;¿Õª½u¢ ‚ ¦µÇ†¾Ÿä.

Ưä¹ ¦µÇ†¾-©Åî Æ©-ªÃ-ª½Õ-ÅŒÕÊo ¦µÇ’¹u-Ê-’¹-ª½¢©ð ®¾¢Ÿ¿-œË’à …¢œä \ “X¾ŸµÄÊ Â¹Øœ¿-L©ð Êբ͌կÃo... ŠÂ¹ˆ-²Ä-J’à ©ã¹ˆ-©ä-ÊEo ¦µÇ†¾©Õ «ÕÊ ÍçNE Åù×-Åêá.... \Ÿî ÂíÅŒh ªÃ’¹¢ «ÕÊ-®¾ÕE ÅŒšËdÊ ÆÊÕ-¦µ¼ÖA å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ ÆEo¢šÇ ÅŒÊ “X¾Åäu-¹-ÅŒÊÕ ÍÃ{Õ-¹ע-{Õ¢C. …¤ÄCµ Â¢ Âí¢Ÿ¿ª½Õ, „Ãu¤Äª½¢ Â¢ Âí¢Ÿ¿ª½Õ, ƒÂ¹ˆœË „ÃÅÃ-«-ª½º¢ Ê*a «ÕJ-Âí¢-Ÿ¿ª½Õ ¦µÇª½ÅŒ …X¾-È¢-œ¿¢©ð ¯ç©-ÂíÊo ²Ä¢X¶ÏÕ¹, ªÃ•-Â̧ŒÕ X¾J-®Ïn-Ōթ Ÿ¿%³Ädu ƒ¢Âí¢-Ÿ¿ª½Õ NNŸµ¿ “¤Ä¢Åé ÊÕ¢* «*a ®Ïnª½-X¾-œÄfª½Õ. D¢Åî å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ NGµÊo ¦µÇ†¾©Õ, ®¾¢®¾ˆ%-Ōթ E©-§ŒÕ¢’à «ÖJ¢C. GµÊ-ÅŒy¢©ð \¹-ÅÃy-EÂË Ÿ¿ª½p-º¢’à N©-®Ï-©Õx-Åî¢C. Ÿä¬Á¢-©ðE «Õêª Ê’¹-ª½¢-©ðÊÖ ƒEo ¦µÇ†¾©Õ, ®¾¢®¾ˆ%-ÅŒÕ©Õ Â¹E-XÏ¢-ÍŒ-«¢˜ä ÆA-¬Á-§çÖÂËh Âß¿Õ. Åç©Õ’¹Õ, …ª½Öl ¦µÇ†¾-©Åî ¤Ä{Õ Â¹Êoœ¿¢, «ÕªÃK¸, ’¹Õ•-ªÃA, ªÃ•-²Än-F (-«Ö-ªÃyœÎ), X¾¢èÇH, ¦ã¢’ÃM, £ÏÇ¢D, ŠJ§ŒÖ ¦µÇ†¾©Õ Ê’¹-ª½¢©ð NE-XÏ-²Ähªá. NŸäQ ¦µÇ†¾-©ãjÊ Æª½-GÂú, ƒªÃF (¤ÄKq), X¾†¾ßh, ®Ï¢Dµ «ÖšÇxœä “X¾•©Õ å®jÅŒ¢ Ê’¹-ª½¢©ð ’¹º-F-§ŒÕ¢’à …¯Ãoª½Õ. ®¾y©p ®¾¢Èu©ð ¯ä¤ÄM, ÍçjF®ý «ÖšÇx-œä-„ê½Õ …¯Ãoª½Õ. ¹×Ōզü ³Ä£ÔÇ© ¤Ä©-ʩ𠟵¿Ê-ŸµÄ-¯Ãu©Åî Æ©-ªÃ-JÊ Ê’¹-ªÃ-EÂË Ÿä¬Á¢ ©ðE Ưä¹ “¤Ä¢Åé “X¾•©Õ «©®¾ «ÍÃaª½Õ. Ê’¹ª½ EªÃt-ºÇ-EÂË ƒªÃ¯þ ÊÕ¢* EX¾Û-ºÕ-©ÊÕ ª½XÏp¢-Íê½Õ. ¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä£ÔÇ «¢¬Ç-EÂË ƒªÃ-¯þ©ð «â©Ç-©Õ-¯Ão-§ŒÕE ÍŒJ-“ÅŒ-ÂÃ-ª½Õ©ÆGµ-“¤Ä§ŒÕ¢. ¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä£ÔÇ©Õ ¤ÄKqE ÆCµ-Âê½ ¦µÇ†¾’à “X¾Â¹-šË¢-Íê½Õ. DE “X¾¦µÇ«¢ «©x 400\@Áx “ÂËÅŒ„äÕ Æ¯ä¹ «Õ¢C ƒªÃ-F©Õ Ê’¹-ªÃ-EÂË «*a ®Ïnª½-X¾-œÄfª½Õ. Ưä-¹-«Õ¢C ²ÄnE-Â¹×©Õ å®jÅŒ¢ ¤ÄKq ¦µÇ†¾ÊÕ ¯äª½Õa-Âí-¯Ãoª½Õ. ‚ªî EèÇ¢ OÕªý «Õ£¾Ç-«â¦ü ‚M-‘ǯþ ¤Ä©-¯Ã-ÂÃ-©¢©ð (1869Ð1911)Ưä¹ “¤Ä¢ÅéÕ, ¦µÇ†¾© “X¾•©Õ Ê’¹-ª½¢©ð ®Ïnª½-X¾-œÄfª½Õ. ¤Ä©¯Ã ²ù©¦µ¼u¢ Â¢ «Õ£¾Ç-¦Ö¦ü ‚M-‘ǯþ NNŸµ¿ “¤Ä¢ÅÃ-©-ÊÕ¢* GµÊoª½¢’éðx EX¾Û-ºÕ-©ÊÕ å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ ª½XÏp¢Íê½Õ. ƪ½¦Õs Ÿä¬Ç© ÊÕ¢* §Œá«-¹×-©ÊÕ, …ÅŒh-ªÃC ÊÕ¢* X¾ª¸Ã-ÊxÊÕ, ®Ï¹׈-©ÊÕ ª½XÏp¢* å®jÊu¢©ð Í䪽Õa-Âí-¯Ãoª½Õ. „Ãu¤Ä-ª½¢©ð E³Äg-ÅŒÕ-©ãjÊ «ÖªÃy-œË-©ÊÕ ‚£¾Éy-E¢* „ú˕u ª½¢’¹¢©ð E©-Ÿí-¹׈-Âí-¯ä©Ç ÍŒª½u©Õ B®¾Õ-Âí-¯Ãoª½Õ. ¯ÃšË EèÇ¢ ®¾¢²Än-Ê¢©ð ƢŌ-ªÃs´-’¹¢’à …Êo HŸ¿ªý, ’¹Õ©sªÃ_, ªÃ§ŒÕ-֪͌ý >©Çx©-ÊÕ¢* ¹Êoœ¿¢ «ÖšÇx-œä-„ê½Õ, »ª½¢-’Ã-¦ÇŸþ, …²Ät-¯Ã-¦ÇŸþ, ¯Ã¢Ÿäœþ >©Çx© ÊÕ¢* «ÕªÃK¸ “X¾•©Õ “X¾¦µ¼ÕÅŒy …Ÿîu-’¹© ENÕÅŒh¢, …¤ÄCµ Â¢ å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ ‚Íê½ «u«-£¾É-ªÃ© “X¾•©Õ ÆCµÂ¹ ®¾¢Èu©ð ®¾£¾Ç°«Ê¢ Í䮾ÕhÊo å£jÇŸ¿-ªÃ-¦Ç-ŸþÊÕ X¾©Õ-«Ûª½Õ 'NÕF ¦µÇª½-ÅŒ-Ÿä¬Á¢Ñ ’à «u«-£¾Ç-J-²Ähª½Õ. ¤ÄÅŒ-Ê-’¹-ª½¢-©ðE Ưä¹ ¦®Ôh-©ÊÕ ÍŒÕšËd-«æ®h ¦µÇª½-ÅŒ-Ÿä-¬Á¢-©ðE Ưä¹ ªÃ³ÄZ-©©ð X¾ª½u-šË¢-*Ê ÆÊÕ-¦µ¼ÖA ¹©Õ’¹Õ-Ōբ-Ÿ¿E ®¾¢Ÿ¿-ª½z-Â¹×©Õ Æ¢{Õ¢-šÇª½Õ. ¤ÄÅŒ-Ê-’¹-ª½¢-©ðE ¬ÇL-¦¢œ¿, ®¾Õ©Çh¯þ ³Ä£ÏÇ, HHÂà ͌†¾t, ÂéÇ-X¾-ÅŒhªý, ͵Œ“A-¯Ã¹, …ª½Öl, Åç©Õ-’¹Õ-Åî-¦Ç{Õ «ÕªÃK¸, ¹Êoœ¿¢, ÅŒNÕ@Á¢ «ÖšÇxœä “X¾•©Õ åXŸ¿l ®¾¢Èu©ð ¹E-XÏ-²Ähª½Õ. †¾¢†Ô-ªý-’¹¢èü, ¹¦Ö-ÅŒ-ªý-‘ǯÃ, £¾Ýæ®-E-‚©¢, Íä©Ç-X¾ÛªÃ, X¶¾Ö¢®Ô NÕ§ŒÖ¦èǪý, ¦®Ôh©ðx ’¹Õ•-ªÃA, «ÖªÃyœË, ¦ã¢’ÃL, £ÏÇ¢D «ÖšÇx-œä-„ÃJ ®¾¢Èu ÆCµ-¹¢’à …¢C. ˆ¾-¯þ-¦Ç’û, ®Ï‘ü ÍŒ«ÛF “¤Ä¢Åéðx X¾¢èÇH, ®Ï¢Dµ «ÖšÇxœä “X¾•©Õ ÆCµÂ¹ ®¾¢Èu©ð E«-®Ï-²Ähª½Õ. ŸÄª½Õ-©ü-†Ï¤¶Ä, §ŒÖ¹×-Åý-X¾ÛªÃ, ÊÖªý-‘ǯþ ¦èǪý ¦®Ôh-©©ð ƒªÃE, X¶¾†¾ßh ¦µÇ†¾©Õ «ÖšÇxœä „ÃJ ®¾¢Èu ÆCµÂ¹¢. ¦ÇªÃˆ®ý, ’î©ïˆ¢œ¿, „çáX¶¾Õ-©ü-X¾Û-ªÃ-Åî-¦Ç{Õ ÂíÅŒh-Ê-’¹-ª½¢-©ðE ÂË¢’û-ÂîJ¸ ¦®Ôh-©©ð ƪ½Gs «ÖšÇx-œä-„ÃJ ®¾¢Èu ÆCµÂ¹¢. ²ÄyÅŒ¢-“ÅÃu-EÂË «á¢Ÿä «©®¾ «*aÊ ÍçjF-§Œá©Õ Íß¿-ªý-X¶¾Öšü “¤Ä¢ÅŒ¢©ð ®¾y©p ®¾¢Èu©ð ¹E-XÏ-²Ähª½Õ. X¾@Áx-Åî-{©Õ, X¾J-“¬Á-«Õ©ðx X¾E-Íä-殢-Ÿ¿ÕÂ¹× «©®¾ «*aÊ ŠJ§ŒÖ «ÖšÇxœä “X¾•©Õ P„ê½Õ “¤Ä¢Åéðx E«-®Ï-®¾Õh-¯Ãoª½Õ. ¦ã¢’Ã-M-©ãjÊ ®¾yª½g-ÂÃ-ª½Õ©Õ ¤ÄÅŒ-Ê-’¹-ª½¢-©ðE ’¹Õ©Çb-ªý-£¾Ç÷èü, X¾ÛªÃ-¯Ã-X¾Ü-©ü-œË-N-•-¯þ-©©ð ÆCµÂ¹ ®¾¢Èu©ð …¯Ãoª½Õ.

ÍÃJt-¯Ã-ªý-©ðE 'ÍêýÑ© ÆŸ¿Õs´ÅŒ¢
¯Ã©Õ-’¹Õ-«¢-Ÿ¿© ®¾¢«-ÅŒq-ªÃ© ÍŒJ“ÅŒ ¹L-TÊ ÍÃJt-¯Ã-ªýÂ¹× 'ÍêýÑÅî Nœ¿D-§ŒÕ-ªÃE ®¾¢¦¢Ÿµ¿¢ …¢C. ¯Ã©Õ’¹Õ OÕ¯Ã-ªý-©Åî EJt-ÅŒ„çÕi …¢C. ¹ÊÕ¹ DEÂË ÍÃJt¯Ãªý ÆE æXª½Õ «*a¢-Ÿ¿-¯äC Æ¢Ÿ¿-JÂÌ ÅçL-®Ï¢Ÿä. ÂÃF ÍÃJt-¯Ãªý EªÃt-º¢©ð Æœ¿Õ-’¹-œ¿Õ¯Ã '¯Ã©Õ’¹ÕÑ ŸÄT …¢Ÿ¿-¯äC Æ¢Ÿ¿-ª½ÂÌ ÅçL-§ŒÕE ÆŸ¿Õs´ÅŒ¢.

“X¾X¾¢-ÍŒ¢-©ð¯ä ÆŸ¿Õs´ÅŒ ¹{d-œ¿¢’à ‘ÇuA ’â*Ê ÍÃJt-¯Ã-ªý-©ðE ÍêýÂ¹× ÍÃ©Ç “X¾Åäu-¹Ō …¢C. “X¾A Â-©ðÊÕ '¯Ã©Õ’¹ÕÑ “X¾A-G¢-G¢-Íä©Ç EJt¢-*Ê ÍÃJt¯Ãªý ÆX¾pšË EªÃtº ÍÃÅŒÕ-ªÃu-EÂË, ¹@Ç ¯çjX¾Û-ºÇu-EÂË ®¾°« ²Ä¹~u¢’à E©Õ-®¾Õh¢C. ê«©¢ ¯Ã©Õ’¹Õ NÕ¯Ã-ªý© Âê½-º¢-’ïä ÍÃJt-¯Ã-ªýÂ¹× ‚ æXª½Õ ®Ïnª½-X¾-œ¿-©äŸ¿Õ. ‚Jˆ-§ŒÖ-©° Æ¢œþ «âu>§ŒÕ¢ ¬ÇÈ X¾J-¬ð-Ÿµ¿-Ê-©©ð ¨ ¹{d-œÄ-EÂË ‚ æXª½Õ åX{d-šÇ-EÂË ŸÄJ B®ÏÊ Æ¯ä¹ Âê½-ºÇ©Õ „ç©Õ’¹Õ ͌֬Ǫá. ÍÃJt-¯Ã-ªýÂË ‚ æXª½ÕåX{d-œÄ-EÂË «Õªî 20 ª½Âé Âê½-ºÇ-©Õ-¯Ão-§ŒÕ¢˜ä ‚¬Áaª½u¢ ÆE-XÏ-®¾Õh¢C. ÍÃJt-¯Ãªý Â¹× Ê©Õ-„çj-X¾Û©Ç …Êo 40 «á‘Ç© Âí©-ÅŒ©Õ ¯Ã©Õ-’¹ÕÅî ¦µÇT¢Íä NŸµ¿¢’à EJt¢-Íê½Õ. ƒC ÆŸ¿Õs´-ÅŒ-„çÕiÊ EªÃtº ¬ëjLÂË Ÿ¿ª½p-º¢’à E©Õ-®¾Õh¢C. Æ©Çê’ ¯Ã©Õ’¹Õ NÕ¯Ã-ªý© ‡ÅŒÕh Â¹ØœÄ 60 ’¹èÇ©Õ. OšËE Â¹ØœÄ ¯Ã©Õ-’¹ÕÅî ¦µÇT¢-ÍŒ-«ÍŒÕa. ¨ ÍÃJ-“ÅÃ-ÅŒt¹ ¹{dœ¿¢ ¯Ã©Õ’¹Õ ªîœ¿x ¹؜¿-L©ð ’¹®Ôh AJê’ å®jE-¹×-E©Ç …¢{Õ¢C. ¦µÇª½-ÅŒ-Ÿä-¬Á¢©ð ÆA Ō¹׈« ®¾n©¢©ð EJt¢-*Ê ÍÃJ“Ō¹ ¹{d-œÄ-©©ð ÍÃJt-¯Ãªý ŠÂ¹šË. ÍÃJt-¯Ãªý EªÃtº¢ ÍäX¾-šËdÊ „çáÅŒh¢ ®¾n©¢ N®Ôhª½g¢ 840 ÍŒŸ¿-ª½X¾Û ’¹èÇ©Õ. “X¾A NÕ¯Ã-ªý-©ðÊÕ ¯Ã©Õ’¹Õ ’Ãu©-K©Õ …¯Ãoªá. „ç៿šË 骢œ¿Õ ’Ãu©-K-©©ð 20 ‚Ja©Õ …¯Ãoªá. 3,4 ’Ãu©-K©ðx 12 ‚Ja©Õ …¯Ãoªá. ¨ ‚ªýa© „çáÅÃhEo ¹L-XÏÅä «Íäa 44E Â¹ØœÄ ¯Ã©Õ-’¹ÕÅî ¦µÇT¢-ÍŒ-«ÍŒÕa. Æ¢Åä-Âù ÍÃJt-¯Ãªý ©ðE “X¾A Âí©-ÅŒ©ð Â¹ØœÄ ¯Ã©Õ’¹Õ ¹E-XÏ-®¾Õh¢C. ‚ªýa© ª½ÖX¾-¹-©p-Ê-©ðÊÖ , „çÕ{x EªÃt-º¢-©ðÊÕ Â¹ØœÄ ¯Ã©Õ’¹Õ Ÿ¿ª½z-Ê-NÕ-®¾Õh¢C. 骢œî ƢŌ-®¾ÕhÂ¹× ¯Ã©Õ’î ‚ªýaÂ¹× ¯Ã©Õ’¹Õ „çjX¾Û©Ç ¯Ã©Õ’¹Õ ’¹œË-§ŒÖ-ªÃ©Õ …¯Ãoªá. “X¾A Nկêý ©ðE ¦Ç©ˆ-F© P©Çp©Õ åX˜äd¢-Ÿ¿ÕÂ¹× O©Õ’à 44 ‘ÇS ®¾n©Ç©Õ …¯Ãoªá. ¨ ¹{d-Ÿ¿-œÄ-EÂË ’¹© N¬Ç-©-„çÕiÊ ‚ªýa-©ÂË ƒª½Õ„çjX¾Û©Ç åXjÊ æXªíˆÊo NŸµ¿¢’à ¯Ã©Õ’¹Õ ‘ÇS ®¾n©Ç©Õ …¯Ãoªá. ƒ{Õ-«¢šË ®¾n©Ç©Õ „çáÅŒh¢ 32 …¯Ãoªá. „ç៿šË ƢŌ-®¾Õh©ð ‚ªýa-©ÂË, NÕ¯Ã-ªý-©ÂË «ÕŸµ¿u ͌ŌÕ-ª½-“²Ä-ÂÃ-ª½¢©ð 16 ’¹èÇ© ÍŒÕ{Õd-Âí-©-ÅŒ-©Åî ŠÂ¹ FšË Âí©ÊÕ …¢C. “X¾A NÕ¯Ã-ªýÂË «ÕŸµ¿u ®¾n©¢ 28 ’¹èÇ©Õ …¢{Õ¢C. ‚ªýa-©ÂË, NÕ¯Ã-ªý-©ÂË «ÕŸµ¿u ’¹© ͌ŌÕ-ª½-“²Ä-ÂÃ-ª½X¾Û ‘ÇS ®¾n©¢ Âí©ÅŒ 12 ’¹èÇ©Õ. ÍÃJt-¯Ã-ªýÂË ¯Ã©Õ’¹Õ „çjX¾Û©Ç 48 ÍŒŸ¿-ª½X¾Û ’¹èÇ© ®¾n©ÇEo ê«©¢ ‚ªýa© EªÃtº¢ Â¢ «C-©ä-¬Çª½Õ. ¹{dœ¿¢ åXjÂË „ç@Áx-šÇ-EÂË “X¾A NÕ¯Ã-ªý-©ðÊÕ „çÕ{Õx …¯Ãoªá. ‚ „çÕ{xÊÕ Í䪽Õ-Âî-«-šÇ-EÂË ¯Ã©Õ’¹Õ ‚ªýa©Õ …¯Ãoªá. “X¾A NÕ¯Ã-ªý-©ðÊÕ 140 „çÕ{Õx-¯Ãoªá. “X¾A Nկêý Æ¢Ÿ¿-„çÕiÊ œî„þÕ ‚ÂÃ-ª½¢©ð …¢{Õ¢C. ÍÃJt-¯Ãªý ‚ªýa© ¦§ŒÕšË „çjX¾Û Âí©-ÅŒ©Õ 28’¹èÇ©Õ. NÕ¯Ã-ªý© ‡ÅŒÕh 32 ’¹èÇ©Õ. „çÕŸ¿šË, 骢œ¿« ƢŌ-®¾h-©©ð 16 *Êo, åXŸ¿l ‚ªýa©Õ ƒª½Õ-„çj-X¾Û©Ç …¯Ãoªá. «âœ¿« ƢŌ-®¾Õh©ð 16 ‚ªýa©Õ …¯Ãoªá. ‡¢Åî Æ¢Ÿ¿-„çÕiÊ X¾E-ÅŒ-Ê¢Åî èÇM EJt¢-Íê½Õ. ¨ ƢŌ-®¾Õh©ð ŠÂ¹ *Êo «Õ®ÔŸ¿Õ …¢C. Ê«ÖV Í䮾Õ-Âî-«-šÇ-EÂË O©Õ¢C. ¨ «Õ®Ô-Ÿ¿ÕÂ¹× Â¹ØœÄ ¯Ã©Õ’¹Õ NÕ¯Ã-ªý©Õ …¯Ãoªá. ƒEo ‚®¾-ÂËh-¹-ª½-„çÕiÊ Æ¢¬Ç©Õ ÍÃJt-¯Ãªý ¹{dœ¿¢©ð ŸÄT …¯Ãoªá. ƒX¾Ûpœ¿Õ ƪ½n„çÕi …¢{Õ¢C ¹ŸÄ ‡Eo ¯Ã©Õ-’¹Õ©Õ ¹L-XÏÅä ÍÃJt-¯Ãªý ª½Ö¤ñ¢-C¢Ÿî!

-¦µÇ’¹u-Ê’¹ª½ -EªÃt-ÅŒ ¹×-M¹×--ÅŒÕ-¦ü-³Ä
1500« ¬ÁÅÃ-¦l¢©ð ¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä£ÔÇ «¢¬Á-®¾Õnœ¿Õ ®¾Õ©Çh¯þ ƒ“¦£ÔÇ¢ ’î©ïˆ¢œ¿ Âî{E ªÃ•-ŸµÄ-E’à Í䮾Õ-ÂíE «ÕŸµ¿u ¦µÇª½-ÅŒ¢-©ðE ®¾ÕN-¬Ç© Ÿ¿Â¹ˆ¯þ XÔª¸½-¦µ¼Ö-NÕE ¤ÄL¢-ÍÃœ¿Õ. ÆX¾p-šËê Âî{ ÂËÂˈ-J-®Ï-¤ò-«-œ¿¢Åî «Õªî ÊÖÅŒÊ Ê’¹-ªÃEo EJt¢-ÍÃ-©E ®¾Õ©Çh¯þ ƒ“¦£ÔÇ¢ ¹©©Õ ¹¯Ãoœ¿Õ. ÂÃF ÅŒÊ ®¾yX¾o¢ X¶¾L¢-ÍŒ-¹-«á¢Ÿä ÆÅŒÊÕ C«¢-’¹-ÅŒÕ-œ¿-§ŒÖuœ¿Õ (W¯þ 5, 1580). ŸÄ¢Åî ŠÂ¹ ®¾Õ¢Ÿ¿ª½ «Õ£¾É-Ê-’¹-ªÃEo EJt¢-ÍÃ-LqÊ ¦ÇŸµ¿uÅŒ ÆÅŒE „ê½-®¾Õ-©åXj X¾œË¢C.

ÂÃF ¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä£ÔÇ «¢¬Á „ê½-®¾Õ-©Õ’à ®Ï¢£¾É-®¾-¯ÃEo ÆCµ-†Ïd¢-ÍŒ-«-©-®ÏÊ „ÃJ©ð ÍéÇ-«Õ¢C «ÖÊ-®Ï¹ ©äŸÄ ¬ÇK-ª½Â¹ „çj¹-©u¢-Åî¯î …¢œä-„ê½Õ. ŠÂîˆ-²ÄJ 骢œ¿Õ „çj¹-©Çu©Ö …¢œäN. Æ{Õ-«¢šË „ÃJ ÍäŌթðx ²Ä“«Ö-èÇuEo …¢ÍŒœ¿¢ ƢŌ êÂ~«Õ-¹ª½¢ Âß¿E ®¾Õ©Çh¯þ ƒ“¦-£ÔÇ¢ÂË ÆÅŒu¢ÅŒ N¬Çy-®¾-¤Ä-“ŌթÕ, «Õ¢“A 'ªÃ§ýÕ-ªÃ«ÛÑ ¦µ¼§ŒÕ-X¾-œÄfœ¿Õ. Æ¢Ÿ¿Õê ÆÅŒÊÕ ƒ“¦£ÔÇ¢ *Êo ¹׫Ö-ª½Õœ¿Õ ®¾«Õ-ª½Õnœ¿Õ, „äÕŸµÄN '„ç᣾Ç-«Õt-Ÿþ-¹×-MÑÂË ®Ï¢£¾É-®¾Ê¢ ¹{d-¦ã-šÇd-©E ¦µÇN¢-ÍÃœ¿Õ. ƒ“¦£ÔÇ¢ åXŸ¿l-ÅŒ-«át-œËF Æ¢Ÿ¿ÕÂ¹× ŠXÏp¢-ÍÃœ¿Õ. ŸÄ¢Åî ƒ“¦£ÔÇ¢ åXŸ¿l Â휿ÕÂ¹× ÍŒJ-“ÅŒ©ð ¹L-®Ï-¤ò’à „ç᣾Ç-«ÕtŸþ ¹×M ªÃ•u-¤Ä-©Ê ÍäX¾-šÇdœ¿Õ.

®¾Õ©Çh¯þ ¹×M-¹×-ÅŒÕ-¦ü³Ä ÅŒÊ X¾ÜKy-¹×-©-¹¯Ão GµÊo-„çÕiÊ „Ãœ¿Õ. ªÃ•u-Ââ¹~, §ŒáŸ¿l´-“XÏ-§ŒÕÅŒy¢ ©äE-„Ãœ¿Õ. ÆX¾p-šËê ¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä£ÏÇ «¢¬Á-®¾Õh©Õ ²Ä“«Ö-èÇuEo X¾šË-†¾d¢’à BJa-C-ŸÄlª½Õ. ²ù¢Ÿ¿-ª½u-Ÿ¿%†Ïd, ¹@Á-©-X¾{x “æX«Õ …Êo ¹×M „ÚËÂË “¤ÄŸµÄÊu¢ ƒ®¾Öh¯ä O©Õ-*-Âˈ-Ê-X¾Ûp-œ¿©Çx, ÍŒŸ¿Õ-«Û-Âí-¯ä-„Ãœ¿Õ. «ÕÅŒ E¦¢-Ÿµ¿-Ê©Õ, ‚ÍÃ-ªÃ-©ÊÖ Â¹*a-ÅŒ¢’à ¤ÄšË¢-Íä-„Ãœ¿Õ. ¨ N†¾-§ŒÕ¢©ð NÕT-LÊ Â¹×Åý-¦ü-³Ä£ÔÇ «¢¬Á-®¾Õh-©¢-Ÿ¿-J-¹¯Ão '¹×MÑÂË X¾šËd¢X¾Û ‡Â¹×ˆ„ä.

1565 \“XÏ©ü 4Ê •Et¢-*Ê Â¹×M ÆÅŒE ÅŒ¢“œË ®¾Õ©Çh¯þ ƒ“¦£ÔÇ¢ ÍŒE-¤ò§äÕ ¯ÃšËÂË X¾C-æ£Ç-¯ä-@Á}-„Ãœ¿Õ. ªÃ•-F-A-Vcœ¿Õ, ’î©ïˆ¢œ¿ ²Ä“«Ö-èÇu-EÂË N¬Áy-®¾-F-§Œáœ¿Õ ƪáÊ «Õ¢“A 'ªÃ§ýÕ-ªÃ«ÛÑ ‡{Õ-«¢šË Aª½Õ-’¹Õ-¦Ç{Öx ÅŒ©ã-ÅŒh-¹עœÄ èÇ“’¹-ÅŒh©Õ B®¾Õ-¹×-¯Ãoœ¿Õ. ÆŸä-ªîV „ç᣾Ç-«ÕtŸþ ¹×ME ®Ï¢£¾É-®¾-Ê¢åXj ¹تîa-¦ã-šÇdœ¿Õ. ‡¢ÅŒ ²ù¢Ÿ¿-ª½u-XÏ-¤Ä®¾ …¯Ão ¹×M ÅŒÊ ¦ÇŸµ¿u-ÅŒ-©ÊÕ «Ö“ÅŒ¢ «Õª½-«-©äŸ¿Õ. ÆÊÕ-¦µ¼-«-Vc©Õ, „äÕŸµÄ-«Û-©ãjÊ ÆCµ-ÂÃ-ª½Õ© ®¾£¾É-§ŒÕ¢Åî ÅŒÊåXj X¾œËÊ ¦µÇªÃEo ®¾Õ©Õ-«Û-’Ã¯ä „çÖ§ŒÕ-’¹-L-’Ãœ¿Õ.

ªÃÍŒ-J¹ X¾’Ã_©Õ ÍäÅŒ-¦šËd X¾Ÿä@ÁÙ} ŸÄ{-¹-«á¢Ÿä ÅŒÊ ÅŒ¢“œË ¹Êo ¹©Lo E•¢ Í䧌Õ-œÄ-EÂË …X¾-“¹-NÕ¢-ÍÃœ¿Õ ¹×M. ’î©ïˆ¢œ¿ Âî{Â¹× ÅŒÖª½ÕpÊ X¾Ÿ¿-Âí¢œ¿Õ ÂË©ð-OÕ-{ª½x Ÿ¿Öª½¢©ð ÆX¾pšË ¦µÇª½-ÅŒ-Ÿä-¬Á¢-©ð¯ä ÂíÅŒh-ŸçjÊ ‹ «Õ£¾É-Ê-’¹ª½ EªÃt-ºÇ-EÂË X¾Û¯ÃC X¾œË¢C. ‚ Ê’¹-ªÃ-EÂË 'å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþÑ ÆE æXª½Õ åXšÇdœ¿Õ ¹×M ¹×ÅŒÕ-¦ü³Ä.

ÆX¾p-šËÂË Ÿ¿Â¹ˆ¯þ ªÃèÇu-©-Eo¢-šË-©ðÂË ’î©ïˆ¢œ¿ ®¾¢X¾-Êo-„çÕiÊ, ®¾ÕGµ-¹~-„çÕiÊ ªÃ•u¢. ŸçjÊ¢-CÊ ªÃ•u-¤Ä-©Ê, NŸäQ «u«-£¾É-ªÃ©Õ «¢šË „ÚËE ®¾«Õ-ª½n¢’à Eª½y-£ÏÇ-®¾Öh¯ä ¹@Á-©ÊÖ åX¢* ¤ò†Ï¢-Íä-„Ãœ¿Õ ¹×M. Ê%ÅŒu-’Ã-¯Ã-©Åî ’î©ïˆ¢œ¿ “X¾A-Ÿµ¿y-E®¾Öh …¢œäC. ÆŸä-N-Ÿµ¿¢’Ã ÅŒÊ ÂíÅŒh å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ê’¹-ªÃEo ®¾¢®¾ˆ%-AÂË ê¢“Ÿ¿¢’à ª½ÖX¾Û-C-Ÿ¿l-œ¿¢-©ðÊÖ Â¹×M “¬ÁŸ¿l´ «£ÏÇ¢-ÍÃœ¿Õ. “X¾X¾¢-ÍŒ-„Ãu-X¾h¢’à …Êo ¹«Û©Ö, ¹@Ç-ÂÃ-ª½Õ-©ÊÕ å£jÇŸ¿-ªÃ-¦Ç-ŸþÊÕ ®¾¢Ÿ¿-Jz¢-Íä¢-Ÿ¿ÕÂ¹× “¤òÅŒq-£ÏÇ¢-Íä-„Ãœ¿Õ. ¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä£ÔÇ «¢¬Ç-EÂÌ X¾J¥-§ŒÖÂ¹× ²Ä¢®¾ˆ%-A¹, «ÕÅŒ, ‚Jn¹, ªÃ•-Â̧ŒÕ ª½¢’éðx X¾šË-†¾d-„çÕiÊ ÆÊÕ-¦¢Ÿµ¿¢ …¢C. ŸÄ¢Åî X¾J¥-§ŒÕ¯þ ¹«Û©Õ, ¹@Ç-ÂÃ-ª½Õ©Õ å£jÇŸ¿-ªÃ-¦Ç-Ÿ¿ÕÊÕ ÅŒª½ÍŒÖ ®¾¢Ÿ¿-Jz¢-Íä-„ê½Õ.

NŸäQ ¹@Ç-ÂÃ-ª½Õ-©ÊÕ ‡¢ÅŒ ’õª½-N¢-*¯Ã ¹×M ÅŒÊ Ÿä¬ÇEo, ªÃèÇuFo, ÅŒÊ „ÃJF «áÈu¢’à £ÏÇ¢Ÿ¿Õ-«Û-©ÊÕ ‡Â¹×ˆ-«’à “æXNÕ¢-Íä-„Ãœ¿Õ, ÆGµ-«Ö-E¢-Íä-„Ãœ¿Õ. ²Ä£ÏÇÅŒu¢, ¹@Á-©-X¾{x ¹×M-¹×Êo „Ãu„çÖ£¾Ç¢ ÆÅŒE ¤Ä©-Ê©ð „äÕŸµî-N-ÂÃ-²Ä-EÂË Ÿî£¾Ç-Ÿ¿-X¾-œË¢C. ÂíÅŒh Ê’¹-ª½¢©ð ¹×M-¹×-ÅŒÕ-¦ü³Ä ÂÌJh Ê©Õ-C-¬Á©Ç „ÃuXÏ¢-*¢C. ŸÄ¢Åî ¤Ä˜ä ¦µÇª½-B§ŒÕ ÍŒJ-“ÅŒ©ð ÆÅŒ-EÂî ®¾Õ®Ïnª½ ²Än¯ÃEo ®¾¢¤Ä-C¢-*-åX-šËd¢C.

®¾Õ©Çh¯þ ¹×M-¹×-ÅŒÕ-¦ü³Ä ¤Ä©-Ê©ð å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ ¹@Á-©Â¹×, NGµÊo ®¾¢®¾ˆ%-ÅŒÕ-©Â¹Ø ꢓŸ¿¢’à ¦µÇ®Ï-Lx¢C. å£jÇŸ¿-ªÃ-¦Ç-Ÿ¿ÕÊÕ Â¹@Á-©Â¹× NèÇcÊ ®¾«á-¤Ä-ª½b-ÊÂ¹× ê¢“Ÿ¿¢’à ª½ÖX¾Û-C-ŸÄl-©Êo ¹×M ‚¬Á§ŒÕ¢ X¶¾L¢-*¢C. Ō֪½Õp Ÿä¬Ç-©©ð å®jÅŒ¢ å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ê’¹ª½ æXª½Õ “X¾‘Çu-ÅŒÕ©Õ «Öªît-’êá. ÍÃJt-¯Ãªý åXjÊÕÊo Nկê½x «ÕŸµ¿u ¨ NŸµ¿¢’à L"¢* …¢{Õ¢C.
''¯äÊÕ NèÇcÊ Ê’¹-ªÃEo
ÆM ‚ Ê’¹-ªÃ-EÂË “X¾„ä-¬Á-ŸÄyª½¢ «¢šË-„Ãœ¿ÕÑÑ.

Ÿ¿Â¹ˆÊÕ ¦µ¼Ö¦µÇ-’¹¢©ð „Ãœ¿Õ-¹©ð …Êo …ª½Öl ¦µÇ†¾åXj ¹×M-¹×-ÅŒÕ-¦ü³Ä X¾{Õd ®¾¢¤Ä-C¢-ÍÃœ¿Õ. ‚§ŒÕ-E©Ç ªÃ®¾Õ-¹×-¯Ãoœ¿Õ.
''“X¾X¾¢ÍŒ¢ ŠÂ¹ …¢’¹ª½¢ «¢šË-ŸçjÅä
Ÿ¿Â¹ˆÊÕ N©Õ-„çjÊ ª½ÅŒo¢ «¢šËC
N©Õ-„çjÊ ªÃªá
…¢’¹-ªÃ-Eê ’õª½-„Ã-Eo-®¾Õh¢CÑÑ

¹×M ¤Ä©-ʩ𠓤ĢB§ŒÕ ¦µÇ†¾-©Â¹× ƪ½-GÂú, X¾J¥-§ŒÕ¯þ©Åî ¤Ä{Õ-’Ã¯ä “¤òÅÃq£¾Ç¢ ©Gµ¢-*¢C. “X¾Åäu-ÂË¢* Íç¤Äp-©¢˜ä Åç©Õ’¹Õ ¦µÇ†¾Â¹× ‚Ÿ¿-ª½º Ÿ¿Âˈ¢C. ²ÄnE¹ ¹«Û©Õ ®¾Õ©Çh¯þ ÆGµ-«Ö-¯Ã-EÂË ¤Ä“ÅŒÕ-©-§ŒÖuª½Õ. ®¾y§ŒÕ¢’à ¹N-Æ-ªáÊ Â¹×M ÆX¾Ûp-œ¿-X¾Ûpœ¿Ö Åç©Õ-’¹Õ©ð ¹N-ÅŒ©Ö, ª½ÍŒ-Ê©Ö Íäæ®-„Ãœ¿Õ. ‚§ŒÕÊ ª½ÍŒ-Ê©ðx X¾J-ºA ¹E-XÏ-®¾Õh¢C.

¹×M-¹×-ÅŒÕ-¦ü³Ä ª½ÍŒ-Ê©ðx æXéª-Eo-¹-’¹-ÊoC '¹×Lx-§ŒÕÅýÑ. ÆX¾pšË ²Ä«Ö->¹ °«-¯Ã-EÂË ¨ ª½ÍŒÊ ÆŸ¿l¢ X¾šËd¢C. £ÏÇ¢Ÿ¿Õ-«á®Ïx¢ X¾¢œ¿Õ-’¹-©ÊÕ ’¹ÕJ¢*, ŸçjÊ¢-CÊ «u«-£¾É-ªÃ©Õ, ¦µÇ†¾ „䆾¢, ‚£¾É-ª½-X¾Û-{-©-„Ã{Õx, “ÂÌœ¿©Õ «¢šËN ƒ¢Ÿ¿Õ©ð ¹Ÿ±Ä¢-¬Ç©Õ. «ÕÊ¢ ƒX¾Ûpœ¿Õ ‚œ¿Õ-ÅŒÕÊo ¹¦œÎf, ¤ò©ð «¢šË ‚{© ’¹Õª½¢* ¹×M ÅŒÊ X¾Û®¾h-¹¢©ð ªÃ§ŒÕœ¿¢ N¬ì†¾¢.

X¾N“ÅŒ ª½¢èǯþ «Ö®¾¢©ð ©ãj¯þ, ‹XϧŒÕ¢ «¢šË «ÕÅŒÕh X¾ŸÄ-ªÃn© „Ãœ¿-ÂÃEo Eæ†-Cµ¢-Íä-„Ãœ¿Õ. ÅŒÊÖ ‚ E¦¢-Ÿµ¿-Ê-©ÊÕ Â¹*a-ÅŒ¢’à ¤ÄšË¢-Íä-„Ãœ¿Õ '¹×LÑ. ª½¢èǯþ «Ö®¾¢ «áT-¬Ç¹ AJT Ê%ÅŒu-’Ã-¯Ã-©ÊÕ ‚²Äy-C¢-Íä-„Ãœ¿Õ.

¹×Lx-§ŒÕ-Åý©ð ÆX¾pšðx N„Ã-£¾É© ®¾¢Ÿ¿-ª½s´¢’à •Jê’ „䜿Õ-¹©Õ ‚ÍÃ-ªÃ© ’¹ÕJ¢* N«-J¢-ÍÃœ¿Õ. Æ„ä ‚ÍÃ-ªÃ©Õ, „䜿Õ-¹©Õ ƒ¢ÍŒÕ-NÕ¢-͌Ւà ƒX¾p-šËÂÌ «á®Ïx¢ N„Ã-£¾É© ®¾¢Ÿ¿-ª½s´¢’à •ª½Õ-’¹Õ-Ō֢-œ¿œ¿¢ N¬ì†¾¢. ÆX¾pšðx …Êo '•©ÇyÑ „䜿Õ¹ ƒX¾p-šËÂÌ ÂíÊ-²Ä-’¹Õ-Ōբ-œ¿-œ¿„äÕ ƒ¢Ÿ¿ÕÂ¹× …ŸÄ-£¾Ç-ª½º. ¨ „䜿Õ-¹©ð «Ÿµ¿Ö-«-ª½Õ©Õ ŠÂ¹-J-¯í-¹ª½Õ ÅíL-²ÄJ ֮͌¾Õ-¹ע-šÇª½Õ.

«á®Ïx¢ N¬Çy-²Ä© ¹ÊÕ-’¹Õ-º¢-’ïä åXJ-T¯Ã £ÏÇ¢Ÿ¿Ö «ÕÅÃFo ‚Ÿ¿-J¢-ÍŒœ¿¢ ®¾Õ©Çh¯þ ¹×M-¹×-ÅŒÕ-¦ü³Ä, N¬Ç© £¾Ç%Ÿ¿-§ŒÖ-EÂË EŸ¿-ª½zÊ¢. ¨ Âê½-º¢-Åî¯ä ’¹ÅŒ¢©ð ©äÊ¢-ÅŒ’à ªÃèÇuEo ‰Â¹u¢’Ã, X¾šË-†¾d¢’à «ÖJa¢C. ŠÂ¹ NŸµ¿¢’à ¨ «ÕÅŒ ®¾£¾ÇÊ¢ ƯäC «Õ£¾Çt-Ÿþ-¹×-MÂË ÅŒ¢“œË ÊÕ¢Íä «*a¢-Ÿ¿E ÍçX¾Ûp-Âî-„ÃL. «Õªî «áÈu-ÂÃ-ª½º¢ ¹×M ÅŒLx ®¾¢“X¾-ŸÄ§ŒÕ £ÏÇ¢Ÿ¿Ö-¹×-{Õ¢-¦Ç-EÂË Íç¢CÊ ®ÔY Âë-œ¿„äÕ.

¤Ä©Ê «u«-£¾É-ªÃ©ðx ÆÊÕ-¦µ¼-«-Vc-©ãjÊ ®¾©-£¾É-ŸÄ-ª½Õ© «Öª½_-Ÿ¿-ª½z-¹Ōy¢ ¹×MÂË ©Gµ¢-ÍäC. ‚ÍŒ-ª½º ²ÄŸµ¿u¢-ÂÃE ÍŒšÇd-©ÊÕ Åí©-T¢-Íä-„ê½Õ. ¯Ãu§ŒÕ¢ Æ¢Ÿ¿-JÂÌ ®¾«Ö-Ê¢-’Ã¯ä Ÿ¿êˆC. “X¾•-©¢-Ÿ¿-JÂÌ Â¹Øœ¿Õ ’¹Öœ¿Õ Â¢ ®¾Õ©Çh¯þ ÅŒXÏ¢-Íä-„Ãœ¿Õ. ªÃ•u-ª½-¹~º Â¢ NŸäQ ¬ÁÅŒ%-«Û© ¦µ¼§ŒÕ¢ ©ä¹עœÄ …¢œä¢-Ÿ¿ÕÂ¹× NŸä-Q-«u-«-£¾É-ªÃ-©ÊÕ ‡¢Åî èÇ’¹-ª½Ö-¹-ÅŒÅî, ®¾«Õ-ª½n¢’à ¯çª½-æX-„Ãœ¿Õ. Ÿ¿ÕªÃ-“¹-«Õ-º©Õ •J-TÅä Dµ{Õ’Ã ‡Ÿ¿Õ-ªîˆ-«-œÄ-EÂË O©Õ’à ®¾J-£¾Ç-Ÿ¿Õl-©ðxE Â̩¹ “¤Ä¢Åéðx å®jE¹ ¤ò®¾Õd-©ÊÕ ¯ç©-Âí-©Çpœ¿Õ. ÆŸä ®¾«Õ-§ŒÕ¢©ð Âí¢ÅŒ E§ŒÕ¢-“ÅŒ-ºÅî NŸä-Q-§Œá-©ÊÕ ÅŒÊ ªÃ•u¢-©ðÂË „Ãu¤Äª½ ÅŒC-ÅŒª½ «u«-£¾É-ªÃ©ðx ¤Ä©Õ-X¾¢-ÍŒÕ-¹×-¯ä¢-Ÿ¿ÕÂ¹× ÆÊÕ-«Õ-A-ÍÃaœ¿Õ. ¦µÇª½-ÅŒ-Ÿä-¬Á¢©ð ƒÅŒª½ ªÃèÇu©Õ, ®¾¢²Än-¯Ã-©Åî ŸöÅŒu ®¾¢¦¢-ŸµÄ-©ÊÕ ²ÄT¢-Íä-„Ãœ¿Õ. …ÅŒhª½ ¦µÇª½-ÅŒ¢©ð „çá’¹©ü ²Ä“«Ö-•u¢-ÅîÊÕ, NŸä-¬Ç-©-ÅîÊÕ «Õ¢* ŸöÅŒu ®¾¢¦¢-ŸµÄ-©Õ¢-œäN.

ÅŒÊ Ê©-¦µãj-‚-ªî-§äÕ{ (46) œË客-¦ª½Õ 17, 1612©ð «Õ£¾ÇtŸþ ¹×M ¹×ÅŒÕ-¦ü³Ä ’¹Õ¢œç-¤ò-{ÕÅî ÅŒÊÕ«Û ÍÃL¢-ÍÃœ¿Õ. ÅŒÊ «áåXjp´-骢-œä@Á} ¤Ä©-Ê©ð å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ê’¹-ª½¢©ð ¹@Ç ®¾¢®¾ˆ%-ÅŒÕ-©Â¹× ¹×M ƒ*aÊ “¤òÅÃq£¾Ç¢ ÍŒÖXÏÊ ‚Ÿ¿-ªÃ-Gµ-«Ö-¯Ã©Õ ¹×M-¹×-ÅŒÕ-¦ü³Ä ¤Ä©-ÊÊÕ ®¾yª½g-§Œá-’¹¢’à «ÖªÃaªá.

‚ §Œá’¹¢ ’¹A¢-*¯Ã ÆX¾pšË „çj¦µ¼«¢ Ê’¹ª½¢ Ê©Õ-C-¬Á©Ç ¹E-XÏ-®¾Öh¯ä …¢{Õ¢C. Ê’¹ª½ OŸµ¿Õ©ðx, ÆX¾pšË ¹{d-œÄ© P©p-¯çj-X¾Û-ºu¢©ð, å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇD ®¾¢®¾ˆ%-A©ð ÆC¢Âà ¦Aê …¢C.

å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ æXª½Õ „çÊÕ¹ ÍŒJ“ÅŒ
Ƥ¶Ä`¯þ “¤Ä¢ÅŒ¢ ÊÕ¢* «©®¾ «*a „çá’¹-©Õ© ŸÄyªÃ Ÿ¿Â¹ˆ¯þ “¤Ä¢ÅÃ-EÂË ªÃèãjÊ ®¾Õ©Çh-¯þ-¹×M X¾J-¤Ä-©Ê ®¾èÇ-«Û-’Ã¯ä ²ÄT-Ê-X¾p-šËÂÌ ‚§ŒÕÊ \œ¿Õ-’¹Õª½Õ Â휿Õ-¹ש «ÕŸµ¿u ®¾§çÖŸµ¿u ©äE Âê½-º¢’à ¹×{Õ¢¦ ¹©-£¾É©Õ B“«-²Än-ªá©ð …¢œäN. ªÃ•u Ââ¹~, ¹¹~©Õ B“«-ª½ÖX¾¢ ŸÄ©a-{¢Åî ¹×M ¹׫Ö-ª½Õœ¿Õ ƒ“¦£ÔÇ¢ ¤ñª½Õ’¹Õ ªÃ•u-„çÕiÊ N•-§ŒÕ-Ê-’¹-ª½¢©ð ŸÄŸÄX¾Û \œ¿Õ ®¾¢«-ÅŒq-ªÃ© ¤Ä{Õ ÅŒ©-ŸÄ-ÍŒÕ-¹×-¯Ãoœ¿Õ. ¨ ®¾«Õ-§ŒÕ¢-©ð¯ä ÆÅŒÊÕ N•-§ŒÕ-Ê-’¹ª½ §Œá«-ªÃ-ºË-©©ð ŠÂ¹-éªjÊ ¦µÇUª½C±E “æXNÕ¢* N„ã¾Ç¢ Í䮾Õ-¹×-¯Ãoœ¿Õ. ƒ“¦£ÔÇ¢, ¦µÇU-ª½C± Ÿ¿¢X¾-ÅŒÕ-©Â¹× X¾ÛšËdÊ «Õ£¾ÇtŸþ ¹×M ¹×ÅŒÕ-¦ü³Ä ¹©© ²ÄÂÃ-ª½¢’à ª½Ö¤ñ¢-C¢Ÿä å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ê’¹ª½¢. «Õ£¾ÇtŸþ ¹×M “æX«Õ *£¾Ço¢’à å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ê’¹-ªÃEo æXªíˆ-Ê-«ÍŒÕa. ³Ä•-£¾É¯þ “æX«Õ ÅÃèü«Õ-£¾Ç©ü ª½ÖX¾¢©ð “X¾X¾¢ÍŒ¢ Æ¢Åà ¤ÄÂË¢C. ¹×M ÅŒÊ ¦µÇª½u ¦µÇ’¹-«Õ-AÂË ŠÂ¹ Ê’¹-ªÃ¯äo Æ¢ÂËÅŒ¢ ƒÍÃaœ¿Õ. ƪáÅä æXª½Õ N„Ã-ŸÄ-®¾pŸ¿¢ Âë{¢, ŸÄEE «Öª½a-šÇ-EÂË Â¹×M Æ¢U-¹-J¢-ÍŒ-{¢Åî ÍŒJ-“ÅŒ©ð ³Ä•-£¾É¯þ ƢŌšË ’íX¾p “æXNÕ-¹×-œË’ÓX¾Åäu¹ «á“Ÿ¿ ®¾¢¤Ä-C¢-ÍŒÕ-Âî-©ä-¹-¤ò-§ŒÖœ¿Õ. ®¾¢“X¾-ŸÄ-§ŒÖ-©ÊÕ ‡C-J¢* ¹×M ¦µÇ’¹-«Õ-AE N„ã¾Ç¢ Í䮾Õ-¹×E Âî{Â¹× B®¾Õ-¹×-«-ÍÃaœ¿Õ. ¦µÇ’¹-«ÕA “X¾A ¹Ÿ¿-LÂà ÆX¾pšðx ®¾¢ÍŒ-©Ê¢ ¹L-T¢-Íä-Ÿ¿{. ®¾yÅŒ-£¾É’à «Õ¢* ¹N, ¹@Ç-Gµ-ª½Õ* …Êo «uÂËh ƪáÊ «Õ£¾ÇtŸþ ¹×M ‚„çÕ Æ¢ŸÄEo «Jg®¾Öh ¹N-ÅŒ©Õ ¹×J-XÏ¢-Íä-„Ãœ¿Õ. ŠÂ¹ ªîV ÅÃÊÕ ÂíÅŒh’à EJt-®¾ÕhÊo “¤Ä¢ÅÃ-EÂË ¦µÇ’¹-«Õ-AE B®¾Õ-¹×-„ç-RxÊ Â¹×M 'DEo FÂ¹× Æ¢ÂËÅŒ¢ ƒ®¾Õh¯ÃoÑ ÆE Íç¤Äp-œ¿{. Ê’¹ª½ EªÃtº¢ X¾Üª½h-ªáÊ ÅŒªÃyÅŒ ¦µÇ’¹-«ÕA æXª½Õ OÕŸ¿ Ê’¹-ªÃEo ¦µÇ’¹u-Ê-’¹ª½¢’à XÏL-ÍÃœ¿Õ «Õ£¾Çt-Ÿþ-¹×M. ƪáÅä «á®Ïx¢ “X¾X¾¢-ÍÃ-EÂË “X¾A-E-Ÿµ¿Õ-©Õ’à …¢œÄ-LqÊ “X¾¦µ¼Õ-«Û©Õ ÅŒ«Õ ªÃ•-ŸµÄEE £ÏÇ¢Ÿ¿Ö ͵çŒÕ©Õ …Êo æXª½ÕÅî «u«-£¾Ç-J¢-ÍŒ{¢ ªÃÍŒ-¹×-{Õ¢-¦¢©ð Ưä¹ «Õ¢CÂË ÊÍŒa-©äŸ¿Õ. ÅŒª½Õ-„ÃÅŒ ¦µÇ’¹-«ÕA ÅŒÊ «ÕÊÕ-’¹-œ¿ê “X¾«ÖŸ¿¢ «Íäa ®¾ÖÍŒ-Ê©Õ …¢œ¿-{¢Åî EªÃ-¬Á-¹×-©ð-¯çj¢C. X¾J-®Ïn-Ōթ “X¾¦µÇ-„Ã-EÂË ÅŒ©-«¢-*Ê «Õ£¾Çt-Ÿþ-¹×M «Õªî «Öª½_¢-©ä¹ “X¾«Â¹h Æ©Õx-œçjÊ å£jÇŸ¿-ªý-ÆM æXª½Õ OÕŸ¿ ¦µÇ’¹u-Ê-’¹-ªÃEo å£jÇŸ¿-ªÃ-¦Ç-Ÿþ’à «Öª½a-šÇ-EÂË Æ¢U-¹-J¢ÍÃœ¿E ÍŒJ-“ÅŒ-ÂÃ-ª½Õ© Ê«Õt¹¢. ƪáÅä ¹×M «Ö“ÅŒ¢ å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþE ¦µÇ’¹u-Ê-’¹-ª½¢-’Ã¯ä «u«-£¾Ç-J¢-Íä-„Ã-œ¿E Åç©Õ²òh¢C.

Ê’¹-ªÃ-Gµ-«%-Cl´©ð «Õ£ÏÇ-@Á© ¤Ä“ÅŒ
å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ê’¹-ªÃ-Gµ-«%-Cl´©ð X¾©Õ-«Ûª½Õ «Õ£ÏÇ-@Á©Õ ÅŒ«Õ «¢ÅŒÕ ¤Ä“ÅŒ «£ÏÇ¢-Íê½Õ. «Õ£¾Çt-Ÿþ-¹×M, ¦µÇ’¹-«ÕA Ÿ¿¢X¾-Ōթ „ê½-®¾Õ-ªÃ©Õ £¾Ç§ŒÕÅý. «âœ¿Õ X¾Ÿ¿Õ© «§ŒÕ-®¾Õ-©ð¯ä ¨„çÕ ¦µ¼ª½hÊÕ Âî©ðp-ªá¢C. ƪá-Ê-X¾p-šËÂÌ ‚„çÕ ÅŒÊ 12 ®¾¢«-ÅŒq-ªÃ© ¹׫Ö-ª½Õœ¿Õ ƦÕl-©ÇxE X¾šÇd-Gµ-†Ï-¹×hœËo Íä®Ï ªÃèÇuEo ®¾«Õ-ª½l´-«¢-ÅŒ¢’à X¾J-¤Ä-L¢-*¢C. ÆÅŒÊÕ ®¾y¢ÅŒ¢’à ¦ÇŸµ¿u-ÅŒ-©ÊÕ Eª½y-£ÏÇ¢-ÍŒ-’¹-Lê’ ®¾«Õ-ª½l´-ÅŒÊÕ ²ÄCµ¢-*-Ê-X¾pšË ÊÕ¢* ‚„çÕ ªÃèÇu-Cµ-Âê½ ¦ÇŸµ¿u-ÅŒ© ÊÕ¢* ®¾«Ö• 殫 „çjX¾Û Ÿ¿%†Ïd «Õª½-La¢C. “X¾®¾ÕhÅŒ¢ Ê’¹-ª½¢-©ðE £¾Ç§ŒÕ-Åý-Ê-’¹ªý “¤Ä¢ÅŒ¢ ‚„çÕ æXª½Õ OÕŸ¿ \ª½pœË¢Ÿä. è÷ª½¢-’¹-èä¦Õ „ç៿-šË-²ÄJ å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ “¤Ä¢ÅÃEo ‚“¹-NÕ¢-ÍÃ-©¯ä ÅŒ©¢-X¾ÛÅî «*a-Ê-X¾Ûpœ¿Õ ªÃ•-«Ö-ÅŒ’à ŸöÅŒu¢ ÊœËXÏ §ŒáŸ¿l´ „ÃÅÃ-«-ª½-ºÇEo ÅŒXÏp¢-*Ê X¶¾ÕÊÅŒ ‚„çÕC. ÅŒÊ «ÕÊÕ-«Õ-ªÃLo »ª½¢-’¹-èä¦Õ ¹׫Ö-ª½Õ-œËÅî N„ã¾Ç¢ •J-XÏ¢* ÍÃ©Ç Âé¢ „çá’¹-©Õ-©Åî ®¾«Õ-®¾u©Õ ªÃ¹עœÄ Íä®ÏÊ ‚„çÕ ÍŒª½u ‚„çÕ ªÃ•-F-A-•c-ÅŒÂ¹× ÆŸ¿l¢ X¾œ¿Õ-Åî¢C.

EèÇ¢ ¹×{Õ¢-¦Ç-EÂË ‚Bt-§Œá-ªÃ©Õ «Ö«Ö •OÕ©
19« ¬ÁÅÃ-¦l¢©ð “X¾•-©©ð X¾©Õ-¹×-¦œË ®¾¢¤Ä-C¢-*Ê «Õ£ÏÇ@Á «Ö«Ö •OÕ©. ƢŌ-X¾Ûª½ ®ÔY ƪáÊ ¨„çÕ ªÃ•-¹×-«Ö-ª½Õ© ‚©¯Ã ¤Ä©Ê ÍŒÖæ®C. ‚„çÕÂË EèÇ¢ Ÿ¿’¹_ª½ ‡¢Åî ÍŒÊÕ«Û …¢œä-Ÿ¿E Åç©Õ-²òh¢C. ÆCµ-ÂÃ-ª½Õ-©Â¹×, «Õ¢“ÅŒÕ-©Â¹× Â¹ØœÄ „ê½¢ ªîV© «ª½Â¹× „ä* …¢˜ä ÂÃE Ÿíª½-¹E EèÇ¢ Ÿ¿ª½zÊ¢ *šË-é©𠂄çÕÂ¹× ©Gµ¢-ÍäC.

¹N-Âî-ÂË© ®¾ªî->E
20« ¬ÁÅÃ-¦l¢©ð Æ¢Ÿ¿J „çÕX¾Ûp ¤ñ¢CÊ «Õ£ÏÇ@Á ®¾ªî->-F-¯Ã-§Œáœ¿Õ. ÅŒÊ «Õ%Ÿ¿Õ-«Õ-Ÿµ¿Õ-ª½-„çÕiÊ Â¹NÅŒy¢, “GšË†ý “X¾¦µ¼Õ-ÅŒy¢åXj •J-XÏÊ ªÃ•-Â̧ŒÕ ¤òªÃ-šÇ©Õ «ÕJa-¤ò-©ä-EN. å£jÇŸ¿-ªÃ-¦Ç-ŸþE EèÇ¢ X¾J-¤Ä-L-®¾ÕhÊo Â颩ð ¯ç©-ÂíE …Êo «ÕÅŒ ²Ä«Õ-ª½®¾u X¾J-®Ïn-Ōթ ’¹ÕJ¢* «Õ¢* ¹NÅŒy¢ ª½*¢* 'ª½¢èǯþ Ÿ¿ªÃsªýÑ NE-XÏ¢* “X¾¬Á¢-®¾-©¢-Ÿ¿Õ-¹×-¯Ão-K„çÕ. ¨ Âé¢-©ð¯ä èÇB-§çÖ-Ÿ¿u-«Õ¢Åî ¤Ä{Õ «Õ£ÏÇ-@ð-Ÿ¿l´-ª½-ºÂ¹× Â¹ØœÄ Â¹¢Â¹º¢ ¹{Õd-¹×Êo «Õªî «Õ£ÏÇ@Á Ÿ¿ÕªÃ_-¦µÇ§ýÕ Ÿä¬ü-«á‘ü. «Õ£ÏÇ@Ç ÍçjÅŒ-¯Ãu-EÂË, £¾Ç¹׈© ²ÄŸµ¿-ÊÂ¹× NŸ¿u ‡¢ÅŒ Æ«-®¾-ª½„çÖ ’¹ÕJh¢-*Ê Ÿ¿ÕªÃ_-¦µÇ§ýÕ Ÿä¬ü-«á‘ü ‚¢“Ÿµ¿ «Õ£ÏÇ@Ç ®¾¦µ¼ æXJ{ “{®¾ÕdÊÕ \ªÃp{Õ Íä®Ï ®ÔY NŸ¿uÂ¹× “¤ÄŸµÄ-ÊuÅŒE*a¢C. ‚¢“Ÿµ¿ «Õ£ÏÇ@Ç ®¾¦µ¼ ‚Ÿµ¿y-ª½u¢©ð “X¾®¾ÕhÅŒ¢ WE-§ŒÕªý ¹@Ç-¬Ç©, œË“U ¹@Ç-¬Ç©, GƒœË ¹@Ç-¬Ç©, ©Ç ¹@Ç-¬Ç-©-©Åî ¤Ä{Õ ÊJq¢’û ®¾Öˆ©ü Êœ¿Õ-®¾Õh-¯Ãoªá. „çjŸ¿u¢ Æ¢Ÿ¿Â¹ N©-N-©Çx-œ¿Õ-ÅŒÕÊo æXŸ¿ “X¾•© X¾{x Ÿ¿ÕªÃ_-¦µÇ§ýÕ Ÿä¬ü-«á‘ü 殄à ®¾¢Â¹©p¢ ‚¢“Ÿµ¿ «Õ£ÏÇ@Ç ®¾¦µ¼ ‚®¾p-“A’à ƫ-ÅŒ-J¢-*¢C.

-E©ð-X¶¾ªý ªÃºË
1940 “¤Ä¢ÅŒ¢©ð å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ê’¹-ªÃ-EÂË -E©ð-X¶¾ªý ªÃºË «Öª½Õ-æX-ª½Õ’à «ÖJ¢C. \œ¿« EèÇ¢ OÕªý …²Ät¯þ ÆM-‘ǯþ ÅŒÊ Â¹×«Ö-ª½Õ©Õ Æ•¢ª½—Ö, „çá•¢-ª½—Ö-©Â¹× {Kˆ Ÿä¬Ç-EÂË Íç¢CÊ ®¾Õ©Çh-¯þ-Æ-¦Õl©ü «Õ°-Ÿþ-‘ǯþ ¹ØŌժ½Õ «Õ“ª½Õ-å†-«ªý, „äÕÊ-Âî-œ¿©Õ -E©ð-X¶¾-ªý-©Åî “¤¶Ä¯þq©ð N„ã¾Ç¢ •J-XÏ¢-ÍÃœ¿Õ. ƒ¢Ux†¾ß NŸ¿u-Ê-¦µ¼u-®Ï¢-*Ê «Õ“ª½Õ-å†-«ªý, -E©ð-X¶¾ªý ªÃºÕ©Õ ƒ²Äx¢ ®¾¢“X¾-ŸÄ-§ŒÕ¹ X¾ª½-ŸÄ X¾Ÿ¿l´-AÂË ®¾y®Ïh ÍçXÏp X¾©Õ ®¾¢X¶¾Õ-殄à Âê½u-“¹-«Ö©ðx, ²Ä«Ö->¹ ®¾«Ö-„ä-¬Ç©ðx ͌ժ½Õ’Ã_ ¤ñ©ï_-¯ä-„ê½Õ. Æ¢Ÿ¿Õ©ð „çá•¢ª½—Ç ¦µÇª½u -E©ð-X¶¾ªý ªÃºË Eª½Õ-X¾-«ÖÊ ²ù¢Ÿ¿-ª½u-«-A-’ïä ÂùעœÄ ²ÄšË-©äE «ÖÊ-«-ÅÃ-«â-Jh-’ÃÊÕ Ÿä¬Á-„ÃuX¾h ’¹ÕJh¢X¾Û ¤ñ¢C¢C. X¾®Ï-XÏ-©x© X¾{x ‚„çÕ-¹×Êo «Õ¹׈« X¶¾L-ÅŒ¢’à -E©ð-X¶¾ªý ¯ç©-Âí-LpÊ “{®¾Õd ŸÄyªÃ \ªÃp-˜ãjÊ ‚ªî’¹u ꢓŸ¿¢ ¯äšËÂÌ ªÃ†¾Z¢©ð ÆÅŒÕu-ÅŒh«Õ åXœË-§ŒÖ-“šËÂú ‚®¾p-“A’à EL-*-¤ò-ªá¢C. å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ê’¹ª½ ²ÄyÅŒ¢-“ÅÃu-Ê¢-ÅŒª½ ªÃ•-Â̧ŒÕ Âê½u-¹-©Ç-¤Ä©ðx å®jÅŒ¢ «Õ£ÏÇ-@Á©Õ ’¹º-F-§ŒÕ-„çÕiÊ ÍçjÅŒ-¯ÃuEo ¹Ê-¦-ª½-Íê½Õ. Æ¢¦ä-Ÿ¿ˆªý ‚¬Á-§ŒÕ-²Ä-Ÿµ¿Ê Â¢ \ªÃp-˜ãjÊ ¦µÇª½-B§ŒÕ JX¾-Gx-¹¯þ ¤ÄKd ªÃ†¾Z ¬ÇÈ ¯Ã§ŒÕ-¹×-ªÃ-L’à «Õ¢“A’à œÄ¹dªý èã.¨-¬Áy-K--¦Çªá èÇB§ŒÕ ’¹ÕJh¢X¾Û ¤ñ¢-ŸÄª½Õ.

¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä£ÔÇ©Õ, Æ®¾X¶ýèÇ£ÔÇ© £¾Ç§ŒÖ¢©ð «á®Ïx-„äÕ-ÅŒ-ª½Õ© “¤ÄŸµÄ-ÊuÅŒ
''å£jÇŸ¿ªÃ-¦ÇŸþ “X¾•©Õ ŠÂ¹ “X¾Åäu¹ ®¾¢®¾ˆ%-AE ª½Ö¤ñ¢-C¢-ÍŒÕ-Âí-¯Ãoª½Õ. ƒÅŒª½ ®¾¢®¾ˆ%-Ōթ «©ã¯ä ƒ¢Ÿ¿Õ©ð Â¹ØœÄ «Õ¢*Ð-Íçœ¿Õ éª¢œ¿Ö …¯Ãoªá. Ê«-¦µÇ-ª½-ÅŒ¢©ð 'Ÿ¿ªÃsKÑ ®¾¢“X¾-ŸÄ-§ŒÖ-©Â¹× ²ÄnÊ¢-©äŸ¿Õ. “¹„äÕºÇ ‚ ®¾¢“X¾ŸÄ§ŒÖ©Â¹× ¦Ÿ¿Õ©Õ ÊÖÅŒÊ X¾J-®Ïn-ÅŒÕ-©Â¹× ÆÊÕ-’¹Õ-º-„çÕiÊ X¾Ÿ¿l´-ÅŒÕ-©ÊÕ ÆÊÕ-®¾-J¢-ÍÃL. ƪáÅä, å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ ®¾¢®¾ˆ%-A©ð «Õ¢* Â¹ØœÄ …¢C. ŸÄEE \ NŸµ¿¢-’Ã-¯çj¯Ã «Ah-œË-Åî-¯çj¯Ã ®¾êª ÂíÊ-²Ä-T¢-ÍÃL. NÕ“¬Á«Õ ®¾¢®¾ˆ%A ƒ©Çê’ …¢œä-{{Õx ͌֜ÄL. DE-«©x “X¾•-©Â¹× „äÕ©Õ •ª½Õ-’¹Õ-ŌբCÑÑ ‚¢“Ÿµ¿-“X¾-Ÿä¬ü Æ«-ÅŒ-ª½º ®¾¢Ÿ¿ª½s´¢’à 1956©ð ¯ÃšË ¦µÇª½ÅŒ “X¾ŸµÄE •«-£¾Çªý©Ç©ü ¯ç“£¾Þ ÆÊo «Ö{-LN. £ÏÇ¢Ÿ¿Ö, «á®Ïx¢© «ÕŸµ¿u “æX«ÕÂ¹× *£¾Ço¢’à å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ê’¹-ªÃEo EJt¢-*Ê Â¹×Ōզü³Ä£ÔÇ©Õ ¨ “¤Ä¢ÅÃEo «ÕÅŒ ®¾£¾Ç-¯Ã-EÂË “X¾B-¹’à BJa-C-Ÿ¿l-œÄ-EÂË Æ£¾Ç-Jo-¬Á©Ö ¹%†Ï Íä¬Çª½Õ. „ÃJ ÅŒªÃyÅŒ ÆCµ-ÂÃ-ª½¢©ðÂË «*aÊ Æ®¾X¶ýèÇ£ÔÇ©Õ å®jÅŒ¢ ƒŸä ‚Ê-„Ã-ªá-BE ÂíÊ-²Ä-T¢-ÍŒœ¿¢Åî £ÏÇ¢Ÿ¿Ö, «á®Ïx¢© «ÕŸµ¿u Nœ¿-D-§ŒÕ-ªÃE ¦¢Ÿµ¿-„äÕ-ª½p-œË¢C. …¦µ¼§ŒÕ «ÕÅé ‚Íê½ «u«-£¾ÉªÃ©Õ Â¹ØœÄ NÕRÅŒ¢ Âë-œ¿¢Åî Ÿä¬Á¢-©ð¯ä “X¾Åäu¹ ÅŒª½£¾É ®¾¢®¾ˆ%A ƒÂ¹ˆœ¿ E©-Ÿí-¹׈-¹עC. ƒÅŒª½ ª½¢’é «ÖC-J-’Ã¯ä “X¾¦µ¼ÕÅŒy …Ÿîu-’é N†¾-§ŒÕ¢©ð ¤Ä©Â¹×©Õ …¦µ¼§ŒÕ «ÕÅé „ÃJÂË ®¾«Ö-Ê-„çÕiÊ Æ«-ÂÃ-¬Ç©Õ ¹Lp¢-Íê½Õ. «á®Ïx¢-©ãjÊ Â¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä£ÏÇ, Æ®¾X¶ýèÇ£ÔÇ ¤Ä©-Â¹×©Õ ÂíEo “X¾Åäu¹ NŸµ¿Õ© Eª½y-£¾Çº Â¢ ƒªÃ¯þ, ƪ½¦Õs Ÿä¬Ç© ÊÕ¢* E³Äg-ÅŒÕ-©ÊÕ ª½XÏp¢-ÍŒÕ-ÂíÊoX¾pšËÂÌ, £ÏÇ¢Ÿ¿Õ-«Û-©Â¹× å®jÅŒ¢ “X¾ŸµÄÊ X¾Ÿ¿-«Û-L*a ƪ½|ÅŒÂ¹× ÅŒT-Ê{Õx ‚Ÿ¿-J¢-Íê½Õ. ¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä£ÔÇ©ãjÅä ÅÃ«á ®¾y§ŒÕ¢’à Åç©Õ’¹Õ ¦µÇ†¾ÊÕ ¯äª½Õa-ÂíE ¤Ä©¯Ã «u«-£¾É-ªÃ-©©ð Åç©Õ’¹Õ ¦µÇ†¾ÊÕ “X¾„ä-¬Á-åX-šÇdª½Õ. ¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä£ÔÇ© ¤Ä©¯Ã Â颩ð ƹˆÊo, «ÖŸ¿Êo© ¹×Êo “¤ÄŸµÄ-¯ÃuEo Åç©¢-’ÃºÇ “¤Ä¢ÅŒ¢©ð ¯äšËÂÌ Â¹Ÿ±¿©Õ’à ÍçX¾Ûp-Âí¢-šÇª½Õ. ²òŸ¿-ª½Õ-©ãjÊ Æ¹ˆÊo, «ÖŸ¿Êo©Õ ŠÂ¹ª½Õ “X¾ŸµÄ-Ê-«Õ¢-“A’Ã, «Õªí-¹ª½Õ éªNÊÖu «Õ¢“A’à ƦÕ-©ü-£¾Ç-®¾¯þ ÅÃF-³ÄÂ¹× «Öª½_-Ÿ¿-ª½z-¹Ōy¢ Íä¬Çª½Õ. „ÃJ ®¾OÕX¾ ¦¢Ÿµ¿Õ-„çjÊ ¦µ¼“ŸÄ-ÍŒ©¢ “¤Ä¢ÅŒ ÅŒ£¾Ç-®Ô-©Çlª½Õ ¹¢ÍŒª½x ’îX¾Êo ¦µ¼“ŸÄ“C ªÃ«Ö-©§ŒÕ EªÃt-ºÇ-EÂË “X¾¦µ¼ÕÅŒy Ÿµ¿¯ÃEo NE-§çÖ-T¢-ÍÃœ¿Õ. “X¾¦µ¼ÕÅŒy Ÿµ¿Ê¢-Åî¯ä ®ÔÅÃ-ªÃ-«á-©Â¹× Ưä¹ Æ«â-©Çu-¦µ¼-ª½-ºÇ-©ÊÕ ÅŒ§ŒÖª½Õ Íäªá¢-ÍÃœ¿Õ. ¨ ÆX¾-ªÃ-ŸµÄ-EÂË ’îX¾-ÊoÂ¹× 14 ®¾¢«-ÅŒq-ªÃ© èãj©ÕP¹~ X¾œË¢C. “X¾¦µ¼ÕÅŒy ®¾¢X¾-Ÿ¿¢Åà ª½ÅÃo-¦µ¼-ª½-ºÇ© ª½ÖX¾¢©ð ¦µ¼“ŸÄ-ÍŒ©¢©ð ¦µ¼“Ÿ¿¢’à …¢Ÿ¿E ÅçL-®Ï¯Ã ŸÄEo Âí©x-’í-šËd¢-ÍŒ-¹-¤ò-«œ¿¢ ÅÃF³Ä «ÕÅŒ ®¾£¾Ç-¯Ã-EÂË ÅêÈ-º¢’à æXªíˆ¢-šÇª½Õ. Æ®¾X¶ýèÇ£ÔÇ© ¤Ä©-¯Ã-ÂÃ-©¢©ð •OÕ¢-ŸÄ-ª½Õ©Õ, èÇU-ªÃl-ª½x©ð ÆCµ-¹-¬ÇÅŒ¢ £ÏÇ¢Ÿ¿Õ-«Û©ä. Ưä¹ ¤Ä©¯Ã X¾ª½-„çÕiÊ ®¾¢®¾ˆ-ª½-º-©ÊÕ “X¾„ä-¬Á-åXšËd •Ê-ª½¢-•-¹×-œçjÊ ¤Ä©-¹×-œË’à æXªí¢-CÊ OÕªý «Õ£¾Ç-¦Ö¦ü ÆM-‘ǯþ, OÕªý …²Ät¯þ ÆM-‘ǯþ© ¤Ä©¯Ã Â颩ð å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ ²Ä“«Ö-èÇu-EÂË «Õ£¾Ç-ªÃ• ®¾ªý ˆ¾¯þ “X¾²ÄŸþ ¦£¾Ç-Ÿ¿Ölªý “X¾ŸµÄ-Ê-«Õ¢-“A’à «u«-£¾Ç-J¢-Íê½Õ. å£jÇŸ¿-ªÃ-¦Ç-D©Õ “X¾²ÄŸþ Ưä X¾ŸÄEo 'X¾ªý-³ÄŸþÑ ÆE X¾©Õ-¹×-Åê½Õ. ³ÄŸþ Ưä X¾ŸÄ-EÂË Æ¢ÂËÅŒ¢ Ưä ƪ½n¢ …¢C. Æ¢Ÿ¿Õê *«J EèÇ¢ OÕªý …²Ät¯þ ÆM-‘ǯþ ÅŒª½ÍŒÖ ÅŒÊ “X¾ŸµÄ-Ê-«Õ¢“A ˆ¾¯þ “X¾²Ä-ŸþÅî '‚Xý ˆ¾¯þ X¾ªý-³ÄŸþ å£jÇÅî „çÕi ÈÕŸÄ X¾ªý-³ÄŸþ £¾ÞÒÑ (ÊÕ«Ûy ¹%†¾ßgœËÂË Æ¢ÂË-ÅŒ-„çÕiÅä, ¯äÊÕ ¦µ¼’¹-«¢-ÅŒÕ-œËÂË Æ¢ÂË-ÅŒ-„çÕi-Ê-„Ã-œËE). FÂ¹× ¯ÃÂ¹× ÅäœÄ \«á¢-Ÿ¿E Ưä-„Ã-ª½Õ{. 1985 ÊÕ¢* å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ê’¹ª½¢©ðÊÕ ®¾¢²ÄnÊ¢©ðÊÖ “X¾¦µ¼ÕÅŒy …Ÿîu-’Ã-©©ð «á®Ïx¢-©-¹¯Ão £ÏÇ¢Ÿ¿Õ-«Û© ®¾¢‘äu ÆCµ-¹-«ÕE ¯ÃšË JÂÃ-ª½Õf©Õ Åç©Õ-X¾Û-ÅŒÕ-¯Ãoªá. *«-JÂË Ê’¹ª½ ¤òM®ý ¹NÕ-†¾-ʪý (ÂíÅÃy©ü)’à ¤Ä©¯Ã ¦ÇŸµ¿uÅŒ©Õ å®jÅŒ¢ Eª½y-£ÏÇ¢-*Ê ªÃèÇ ¦£¾Ç-Ÿ¿Ölªý „ç¢Â¹-“šÇ-«Õ-骜Ëf OÕªý …²Ät¯þ ÆM-‘ǯþ Âí©Õ-«Û©ð ®¾«Õ-ª½Õn-œçjÊ ÆCµ-ÂÃ-J’à æXªí¢-ŸÄª½Õ.

ÍÃJ-“Ō¹ ¹{d-œÄ©Õ
«ÕÂÈ «Õ®ÔŸ¿Õ
¦µÇª½-ÅŒ-Ÿä-¬Á¢©ð «âœîC, Ÿ¿ÂË~º ¦µÇª½-ÅŒ-Ÿä-¬Á¢©ð ÆA-åX-Ÿ¿lC «ÕÂÈ «Õ°Ÿ¿Õ. ®¾Õ©Çh¯þ «Õ£¾ÇtŸþ ¹×M ¹×ÅŒÕ-¦ü³Ä ¨ «Õ®Ô-Ÿ¿ÕÂ¹× 1614©ð X¾Û¯ÃC „ä®Ï¯Ã, 1687©ð „çáX¶¾Õ©ü ÍŒ“¹-«Jh »ª½¢-’¹-èä¦Õ DE EªÃtº¢ X¾ÜJh-Íä-¬Çœ¿Õ. ÆX¾pšðx ¨ «Õ®ÔŸ¿Õ EªÃt-ºÇ-EÂË ‡E-NÕC ©Â¹~© ª½Ö¤Ä-§ŒÕ©Õ Ȫ½Õa ƪá-Ê{Õx Íç¦Õ-Åê½Õ. X¾C-„ä-©-«Õ¢C ŠêÂ-²ÄJ ¨ «Õ®Ô-Ÿ¿Õ©ð “¤Äª½n-Ê©Õ Íäæ® O©Õ¢C. Ÿ¿ªî’û OÕªý, åX¶jV-©Çx-¦ä’û, ÍøŸ¿J ª½¢’¹§ŒÕu ¯äÅŒ%-ÅŒy¢©ð ¨ «Õ®ÔŸ¿Õ EªÃtº¢ “¤Äª½¢-¦µ¼-„çÕi¢C. «ÕÂÈ ÊÕ¢* Åç*aÊ ƒ{Õ-¹-©ÊÕ X¾N“ÅŒ *£¾Ço¢’à «Õ®ÔŸ¿Õ «ÕŸµ¿u©ð …¢Íê½Õ. «Õ®ÔŸ¿Õ Æ®¾©Õ æXª½Õ ¦ãjŌթü ÆAÂú ƪá-Ê-X¾p-šËÂÌ «ÕÂÈ-ÊÕ¢* ÅçXÏp¢-*Ê ƒ{Õ-¹©Õ ƒ¢Ÿ¿Õ©ð …¢œ¿-œ¿¢Åî ¨ «Õ®ÔŸ¿Õ «ÕÂÈ «Õ°Ÿþ ÆE XÏ©Õ-®¾Õh-¯Ãoª½Õ. «Õ®Ô-Ÿ¿Õ©ð …Êo Âí©ÊÕ, Æ¢Ÿ¿-„çÕiÊ X¾C-æ£ÇÊÕ Â¹«Ö-¯þ©Õ ®¾¢Ÿ¿-ª½z-¹×-©ÊÕ ‚¹-{Õd-¹ע-šÇªá.

¯ÃšË ŸÄŸþ-«Õ-£¾Ç©ü ¯äšË å£jÇÂÕd
«â®Ô ÊC Ÿ¿ÂË~º Šœ¿ÕfÊ ªÃ†¾Z å£jÇÂÕd …¢C. ¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä-£ÔÇ© Âé¢©ð ¨ ®¾n©¢-©ð¯ä ŸÄŸþ-«Õ-£¾Ç©ü (¯Ãu§ŒÕ-«Õ¢-Cª½¢) …¢œäC. «Õ£¾ÇtŸþ ¹×M ®¾y§ŒÕ¢’à ƒ¢Ÿ¿Õ©ð ¹ت½ÕaE Bª½Õp ÍçæXp-„Ã-œ¿{. \œ¿« EèÇ¢ OÕªý …²Ät¯þ ÆM-‘ǯþ 1919©ð “X¾®¾ÕhÅŒ å£jÇÂÕd ¦µ¼«-¯Ã-©ÊÕ EJt¢-ÍÃœ¿Õ. ÆX¾pšðx ¨ ¦µ¼«Ê EªÃt-ºÇ-EÂË ƒª½„çj ‡E-NÕC ©Â¹~© ª½Ö¤Ä-§ŒÕ©Õ Ȫ½a-ªá¢C. ƒ¢œî ƒ²Äx-NÕÂú „î¾ÕhÂ¹× ¨ ¦µ¼«-¯Ã©Õ ®¾¢êÂÅŒ¢. ‡ª½ÕX¾Û, Åç©ÕX¾Û ª½¢’¹Õ ªÃªáÅî, åXjÊ ¦Õª½Õ-V©Õ, NÕ¯Ã-ªý-©Åî ‡¢Åî ‚Â¹-ª½¥-ºÌ-§ŒÕ¢’Ã, ’âHµª½u¢ …šËd-X¾-œä-N-Ÿµ¿¢’à ¨ ¦µ¼«-¯ÃEo EJt¢-Íê½Õ.

Íêý-¹-«Ö¯þ
¹×Ōզü-³Ä-£ÔÇ© ªÃÍŒ-J¹ „çj¦µ¼-„Ã-EÂË, ¹@Ç-ªÃ-Ÿµ¿-ÊÂ¹× “X¾B¹ Íêý-¹-«Ö¯þ. ÍÃJt-¯Ãªý Ÿ¿’¹_ª½ Ê©Õ-C-¹׈© …Êo ¯Ã©Õ’¹Õ Åº ŸÄyªÃ-©ÊÕ Â¹LXÏ Íêý-¹-«Ö¯þ ÆE XÏ©Õ-²Ähª½Õ. ¹×M-¹×-ÅŒÕ-¦ü³Ä 1594©ð ¨ Íêý-¹-«Ö-¯þÊÕ Â¹šËd¢-Íê½Õ. ¯ÃšË ¹@Ç-ÂÃ-ª½Õ© ®¾%•-¯Ã-ÅŒt-¹Ō, ¯çjX¾Ûºu¢ ¨ ¹{d-œ¿¢©ð ƺÕ-«-ºÕ-«Û¯Ã ¹E-XÏ-²Ähªá. ƪ½l´-ÍŒ¢-“ŸÄ-ÂÃ-ª½¢©ð …Êo ¨ Åº ŸÄyªÃ-©Â¹× …Êo æXª½x „çÊÕ¹ ‚®¾ÂËh¹ª½-„çÕiÊ ÍŒJ“ÅŒ …¢C. ¹×Ōզü ³Ä£ÔÇ©Õ ÅŒ«Õ ÆŸ¿%-³Äd-EÂË *£¾Ço-„çÕiÊ ÍäX¾ æXª½ÕÅî …ÅŒh-ªÃÊ …Êo ¹«Ö-¯þÂ¹× «Õ<x-¹-«Ö¯þ ÆE æXª½Õ-åX-šÇdª½Õ. Ō֪½ÕpÊ …Êo Åº ŸÄyªÃ-EÂË ÊÈ-ªý-‘ǯà ‡ ³Ä£ÔÇ, “X¾®¾ÕhÅŒ¢ DEE ÂÃM ¹«Ö¯þ ÆE, X¾œ¿-«ÕšË „çjX¾ÛÊ …Êo ŸÄyªÃ-EÂË æ†ªýÐ-‡Ð-¦Ç-A-©üÂÌ Â¹«Ö¯þ ÆE DE¯ä ®Ï¢£¾Ç-ŸÄyª½¢ ÆE XÏLÍä-„ê½Õ. ¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä-£ÔÇ© “X¾ŸµÄE OÕªý-„çÖ-NÕ¯þ ¨ ®Ï¢£¾Ç-ŸÄy-ªÃEo ¦¢’ê½Õ ÊT-†Ô-©Åî, ¦ï«Õt-©Åî Æ©¢-¹-J¢-X¾-èä-¬Ç-œ¿E ÍŒJ“ÅŒ Íç¦Õ-Åî¢C. Íêý-¹-«Ö¯þ ©ðX¾© …Êo ªÃ•-¦µ¼-«-¯Ã© ®¾«á-ŸÄ-§ŒÖEo Ÿ¿Õ†¾d-¬Á-¹×h© ¦ÇJ-ÊÕ¢* ÂäÄ-œ¿-šÇ-EÂË’ÃÊÕ ®Ï¢£¾Ç-ŸÄyª½¢ «Ÿ¿l ÊÕÊo åXŸ¿l-®¾h¢¦µ¼¢ OÕŸ¿ ÈÕªÃ-¯þ-©ðE X¾N-“ÅŒ-„çÕiÊ «ÍŒ-¯Ã-©ÊÕ ÍçÂˈ¢-Íê½Õ. Ÿ¿ÂË~º¢ „çjX¾ÛÊ …Êo ŸÄyªÃEo „äÕ„Ã „Ã©Ç Â¹«Ö¯þ ©äŸÄ ÍÃJt-¯Ãªý ¹«Ö¯þ ÆE XÏ©Õ-²Ähª½Õ. èÇ«Ö «Õ®Ô-Ÿ¿ÕÂ¹× Â¹ØœÄ ƒC “X¾„ä¬Á ŸÄyª½¢. ¯Ã©Õ’¹Õ C¹׈© ¯Ã©Õ’¹Õ ŸÄyªÃ-©Õ-Êo¢-Ÿ¿ÕÊ ¨ “¤Ä¢ÅÃEo Íêý-¹-«Ö¯þ ÆE XÏ©Õ-®¾Õh-¯Ãoª½Õ. ¨ “¤Ä¢ÅŒ¢ “X¾®¾ÕhÅŒ¢ ’¹Õ©Çb-ªý-£¾Ç÷èü Ưä æXª½ÕÅî „Ãœ¿Õ-¹©ð …¢C. 1687©ð ¨ “¤Ä¢ÅŒ¢ OÕŸ¿ „çáX¶¾Õ-©ü-æ®-Ê©Õ ŸÄœË-Íä®Ï ªÃ•-¦µ¼-«-¯Ã-©ÊÕ Ÿµ¿y¢®¾¢ Íä¬Çªá. “X¾®¾ÕhÅŒ¢ ƒÂ¹ˆœ¿ NÕT-L-¤ò-ªáÊ ªÃ•-¦µ¼-«-¯Ã© «á¢Ÿ¿J ’¹Ÿ¿Õ©ðx NNŸµ¿ ª½Âé Ÿ¿ÕÂÃ-ºÇ©Õ „çL-¬Çªá. «áÅÃu©Õ, „碜Ë, ¦¢’ê½Õ Ê’¹-©Â¹× ¨ “¤Ä¢ÅŒ¢ “X¾®ÏCl´. ¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä-£ÔÇ© ’¹ÅŒ „çj¦µ¼-„Ã-EÂË “X¾B-¹-©Õ’à EL-*Ê ¨ Åº ŸÄyªÃ©Õ PC±-©Ç-«-®¾nÂ¹× Í䪽Õ-Âî-«-œ¿¢Åî ƒšÌ-«©ä «Õª½-«Õt-ÅŒÕ©Õ Íä¬Çª½Õ. „ä’¹¢’à ²Äê’ Ê’¹ª½ °N-ÅŒ¢©ð ¯Ã©Õ’¹Õ ÂéÇ-©-¤Ä{Õ EL-*Ê ¨ Íêý-¹-«Ö-¯þÂ¹× ¨¯Ã-šËÂË ÍçX¾Ûp-Âî-Ÿ¿-TÊ “¤Ä¬Á®¾hu¢ …¢C.

„çáX¶¾Õ-©ü-X¾ÛªÃ ®¾«Ö-Ÿµ¿Õ©Õ
¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä£ÔÇ ¬ëjL©ð „çáX¶¾Õ-©ü-X¾Û-ªÃ©ð EJt¢-*Ê éª¢œ¿Õ ®¾«Ö-Ÿµ¿Õ©ðx E«ÕŌթÇx’à “X¾®Ï-Cl´-éÂ-ÂËˆÊ ÈÕÅŒÕ-¦Õ-Dl¯þ ®¾«ÖCµ ŠÂ¹šË ÂÃ’Ã, 骢œî ®¾«ÖCµ ‚§ŒÕÊ Æ©Õxœ¿Õ OÕªÃb †¾K-X¶ýC. ‰Ÿ¿Õ Æœ¿Õ-’¹Õ© ‡ÅŒÕh-’¹© N¬Ç-©-„çÕiÊ „äC-¹åXj ¨ ®¾«Ö-Ÿµ¿Õ-©ÊÕ EJt¢-Íê½Õ. “Xϯþq ƦÕl©Çx •Et¢-*-Ê-X¾Ûpœ¿Õ ‚§ŒÕÊÂ¹× X¾¯ço¢-œä@ÁÙx «Íäa-ŸÄÂà Ō¢“œË «Õ£¾ÇtŸþ ÈÕÅŒÕ-¦ü³Ä (1612Ð1626)ÊÕ ÍŒÖœ¿-¹Ø-œ¿-Ÿ¿E èðuA-†¾ßu©Õ ®¾Ö*¢-ÍÃ-ª½{. ͵⟿-²Ä-EÂË ¤òªá ÈÕÅŒÕ-¦ü³Ä ¨ «Ö{©Õ ÊNÕt ƦÕl-©ÇxÊÕ ÅŒÊ ²òŸ¿-ª½Õœ¿Õ OÕªý ¹×ÅŒÕ-¦Õ-Dl¯þ «Ÿ¿l NŸÄu-¦µÇu-²Ä-EÂË «Û¢ÍÃ-œ¿E Íç¦Õ-Åê½Õ. ÆªáŸ¿Õ ®¾¢«-ÅŒq-ªÃ© ÅŒªÃyÅŒ 1618©ð ¹×ÅŒÕ-¦Õ-Dl¯þ «Õ%A-Íç¢-ŸÄœ¿Õ. „çáX¶¾Õ-¯þ-X¾ÛªÃ ®¾«Ö-Ÿµ¿Õ-©ÊÕ ®¾ÕÊo¢Åî ©L-ÅŒ-„çÕiÊ X¾E-ÅŒ-Ê¢Åî ͌¹ˆE ¹«Ö-ÊÕ-©Åî ‚Â¹-ª½¥-ºÌ-§ŒÕ¢’à EJt¢-Íê½Õ.

X¾ÛªÃ¯Ã £¾Ç„äL
͵ŒÅÃh-¦-èǪý, œ¿H-ªý-X¾ÛªÃ “X¾ŸµÄÊ ªîœ¿Õf «ÕŸµ¿u©ð X¾ÛªÃ-¯Ã-£¾Ç-„äL …¢C. ŠÂ¹-X¾Ûp-œËC ¹×M-¹×-ÅŒÕ-¦ü³Ä Â颩ð å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ “X¾ŸµÄ-Ê-«Õ¢-“A’à …Êo OÕªý „çáNÕ¯þ E„î¾¢. ®¾Õ«Öª½Õ „çÕi©Õ ¤ñœ¿-«Û¯Ã ‡ÅŒh-ªáÊ ’ …¢œ¿-œ¿¢-«©x ¨ ¦µ¼«Ê ¬ð¦µ¼ ¦§ŒÕ-šËÂË Â¹E-XÏ¢-ÍŒŸ¿Õ. 1717©ð 骢œî EèÇ¢ OÕªý EèÇ¢ ÆM-‘ǯþ „çÖNÕ¯þ «¢¬Ç-EÂË Íç¢CÊ ª½Õ¹×-ÊÕ-Ÿöl©Ç ÊÕ¢* OÕªý-‚©¢ æ®Â¹-J¢-ÍÃœ¿Õ. “X¾ŸµÄÊ ¦µ¼«Ê¢ X¾Ÿçl-E-NÕŸî ¬ÁÅÃ-¦lX¾Û §Œâªî-XÏ-§ŒÕ¯þ „î¾Õh P©Çp-EÂË “X¾B¹. ®ÏÂË¢-Ÿ¿-ªýèÇ Âí¢ÅŒ-Âé¢ ƒÂ¹ˆœ¿ …¢œË, ÅŒÊ E„Ã-²ÄEo "©yÅý «Õ£¾Ç-©üÂ¹× «Öª½a-œ¿¢Åî ¨ ¦µ¼«-¯Ã-©Â¹× X¾ÛªÃ¯Ã £¾Ç„äM Ưä æXª½Õ «*a¢C. ¨ ¦µ¼«Ê ®¾«á-ŸÄ-§ŒÕ¢©ð ‰¯Ã ‘ǯà (ÆŸÄl© E©§ŒÕ¢), *E-‘ǯà (<¯Ã ’Ãx®¾Õ E©§ŒÕ¢) EJt¢-ÍÃœ¿Õ. ¯Ã©Õ’î EèÇ¢ Ê®Ô-ª½Õ-Ÿöl©Ç ¨ ¦µ¼«-¯Ã-©ðx¯ä •Et¢-ÍÃœ¿Õ. ‚ ÅŒª½Õ-„ÃÅŒ ‚ªî EèÇ¢ «Õ£¾Ç-¦Ö¦ü ÆM ¤Ä³Ä ¨ ¦µ¼«-¯Ã-©åXj „çÖV-X¾œË, OšËE ÅŒÊ E„Ã-®¾¢’à «Öª½Õa-¹×-¯Ãoœ¿Õ. \œî EèÇ¢ OÕªý …²Ät¯þ ÆM-‘ǯþ ¨ ¦µ¼«-¯Ã©ðx Ưä¹ EªÃt-ºÇ©Õ ÍäX¾-šÇdœ¿Õ. ƒ¢Ÿ¿Õ©ð N¬Ç-©-„çÕiÊ Åî{ Â¹ØœÄ …¢C. DE „çj¬Ç©u¢ ©Â~à ʩ¦µãj ‰Ÿ¿Õ „ä© ÍŒŸ¿-ª½X¾Û ’¹èÇ©Õ. 1971©ð ¨ ¦µ¼«Ê ®¾«á-ŸÄ-§ŒÖEo OÕªý ¦ª½ˆÅý ÆM-‘ǯþ «áÈ-ª½¢èÇ “{®¾ÕdÂ¹× NªÃ-@Á¢’à ƒÍÃaœ¿Õ. ¨ ¦µ¼«Ê ®¾«á-ŸÄ-§ŒÕ¢-©ðE „ç៿šË ¦µ¼«-Ê¢©ð “’¹¢Ÿ±Ä-©§ŒÕ¢, “{®¾Õd Âê½u-Ÿ¿Jz E„î¾¢ \ªÃp-{Õ-Íä-¬Çª½Õ. 骢œî ¦µ¼«-Ê¢©ð “Xϯþq Æ•-«ÕÅý èÇ “’¹¢Ÿ±Ä-©§ŒÕ¢ Êœ¿Õ-²òh¢C. «âœî ¦µ¼«-Ê¢©ð ÆÊy-ª½Õ©Ö¢ «Õ£ÏÇ@Ç Â¹@Ç-¬Ç©, ‚ªî-¦µ¼-«Ê¢ Æ•tÅý èÇ ¦µ¼«Ê ®¾«á-ŸÄ-§ŒÕ¢©ð 定Ëy¯þ ÂêÃu-©§ŒÕ¢, \œî ¦µ¼«-Ê¢©ð EèÇ-NÕ§ŒÖ «Õ£ÏÇ-@Á© NŸÄu-®¾¢®¾n Êœ¿Õ-²òh¢C. Æ®¾-X¶ý-èÇ£ÔÇ ªÃV© ¤ÄÅŒ X¶¾Ko-ÍŒªý ¨ ¦µ¼«-¯Ã©ðx …¢C. X¾ÛªÃ¯Ã £¾Ç„äM „çáÅŒh¢ «áÈ-ª½¢èÇ “{®ýd ‚Dµ-Ê¢©ð …¢C. Ō֪½Õp-„çjX¾Û åXjÆ¢-ÅŒ-®¾Õh©ð WHx åXN-L-§ŒÕ¯þ «âu>§ŒÕ¢, X¾Pa«Õ „çjX¾Û åXjÆ¢-ÅŒ-®¾Õh©ð «áÈ-ª½¢èÇ ²Ä¢êÂ-A¹ NŸÄu-®¾¢®¾n …¯Ãoªá.

ÅÃF³Ä ’¹Õª½Õ-¦µ¼-ÂËhÂËÅêȺ¢
‚²Ät-¯þÐ-ƒÐ-£¾Ç-“•Åý ®¾§ŒÕuŸþ ³Ä «Õ£¾ÇtŸþ ³Ä ªÃV £¾Ýæ®qF Ÿ¿ªÃ_åXj …Êo ’¹Õ«Õt{¢ •¢{-Ê-’¹-ªÃ-©ðx¯ä ÆA-åX-Ÿ¿lC. ³Ä’¹¢-èü©ð …Êo ¨ Ÿ¿ªÃ_ \œ¿Õ ‡Â¹-ªÃ©ðx N®¾h-J¢* …¢C. DE ‡ÅŒÕh 170 Æœ¿Õ-’¹Õ©Õ. ¨ Ÿ¿ªÃ_ÊÕ ÍŒÖœ¿-’Ã¯ä ŠÂ¹ˆ-²ÄJ’à ¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä£ÔÇ ®¾«Ö-Ÿµ¿Õ©Õ ’¹Õª½Õh-¹×-«-²Ähªá. ¨ Ÿ¿ªÃ_ÊÕ Â¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä£ÔÇ «¢¬Á¢©ð *«J ªÃèãjÊ Æ¦Õ©ü £¾Ç®¾¯þ ÅÃF³Ä ÅŒÊ ’¹Õª½Õ«Û ®¾§ŒÕu-Ÿþ³Ä «Õ£¾ÇtŸþ ³Ä ªÃV £¾Ýæ®qF ²Ätª½-Âê½n¢ ®¾Õ«Öª½Õ 350 ®¾¢«-ÅŒq-ªÃ© “ÂËÅŒ¢ EJt¢-*-Ê{Õx ÍŒJ“ÅŒ Íç¦Õ-Åî¢C. ¨ Ÿ¿ªÃ_Â¹× 110 ªÃA-®¾h¢-¦µÇ©Õ …¯Ãoªá. ÅÃF³Ä ¦Ç©u¢©ð ŸÄŸÄX¾Û 14 ®¾¢«-ÅŒq-ªÃ-©-¤Ä{Õ ’¹Õª½Õ«Û Ÿ¿’¹_êª ’¹œË-XÏ-Ê{Õx ‚ ®¾«Õ-§ŒÕ¢©ð æXŸ¿-J¹¢©ð «Õ’¹Õ_-ÅŒÕÊo ÅÃF-³ÄÂ¹× \Ÿî ŠÂ¹-ªîV ÅŒX¾p-¹עœÄ ªÃV-«-«Û-ÅÃ-«E ‚§ŒÕÊ ’¹Õª½Õ«Û ÍçXÏp-Ê{Õx ¹Ÿ±¿ “X¾ÍÃ-ª½¢©ð …¢C. ÅÃF³Ä ªÃV ƪá, ‚ÅŒ-ªÃyÅŒ „çáX¶¾Õ©ü ÍŒ“¹-«Jh ÍäA©ð ‹{NÕ ¤Ä©-ªáÊ ÅŒª½Õ-„ÃÅŒ ÅŒÊ Â¹ª½-„Ã-©ÇEo, ÅŒ©-¤Ä-’ÃÊÕ Åç*a ’¹Õª½Õ«Û ®¾Eo-Cµ©ð …¢*-Ê{Õx Íç¦Õ-Åê½Õ. „î¾Õh-KÅÃu, ÍŒJ“ÅŒ Ÿ¿%³Ädu ¨ Ÿ¿ªÃ_Â¹× “X¾Åäu-¹Ō …¢C.

•£¾Ç-ÊÕ«Ö
X¶¾©Âú-ÊÕ«Ö ¤Äu©ã-®ýÂ¹× …ÅŒh-ª½¢©ð †¾«Ö C±§äÕ-{-ªýÂ¹× ‡Ÿ¿Õ-ª½Õ’à …Êo Æ¢Ÿ¿-„çÕiÊ ¦µ¼«Ê¢ •£¾É-ÊÕ«Ö ¤Äu©ã®ý, åXj’Ã Ê„Ã¦Õ éª¢œî †¾„þÕqÐ-…-©üÐ-…“«Ö (ʄæü X¶¾Â¹%-Dl¯þ ‘ǯþ) ¨ ¦µ¼«-¯Ã-©ÊÕ §Œâªî-XÏ-§ŒÕ¯þ ¬ëjL©ð EJt¢-Íê½Õ. ®¾Õ«Öª½Õ 150 ®¾¢«-ÅŒq-ªÃ© “ÂËÅŒ¢ EJt¢-*Ê ¨ ¤Äu©ã®ý “X¾®¾ÕhÅŒ¢ X¾ÜJh’à PC±-©„çÕi ¤òªá¢C. ¨ ÆX¾Û-ª½ÖX¾ ¦µ¼«-¯ÃEo Ê„Ã¦Õ ÅŒÊ ÆA-Ÿ±¿Õ© Â¢ “X¾Åäu-¹¢’à êšÇ-ªá¢-ÍÃœ¿Õ. ¨ ¦µ¼«Ê ®¾«á-ŸÄ§ŒÕ¢ “¤Ä¢’¹-º¢©ð ¦Çê’ •£¾Ç-ÊÕ«Ö æXJ{ ‹ Åî{ …¢œä-Ÿ¿{. ÆÊ¢-ÅŒª½¢ ¨ ¦µ¼«-Ê¢©ð Æ•¢Åà ®ÏF ®¾ÖdœË-§çÖÊÕ \ªÃp-{Õ-Íä®Ï ÅíL-²Ä-J’à ©LÅŒ P«-èðuA „ÃJ 'ª½£¾Ç®¾u¢Ñ ®ÏE-«ÖÊÕ EJt¢-Íê½Õ. Eª½y-£¾Ç-º-©ðX¾¢ «©x ’©Õ PC±-©„çÕi X¾œË ¤òÅŒÕ-¯Ãoªá. ¨ ¤Äu©ã®ý©ð ’¹ÅŒ¢©ð ÆX¾Û-ª½Ö-X¾-„çÕiÊ N“’¹-£¾É©Õ Ưä¹¢ …¢œäN. Âí¢ÅŒ-«Õ¢C ¤Äu©ã®ý ¹«Ö-¯þ©Õ ÅŒX¾p NÕT-LÊ ¦µ¼«-¯Ã-©ÊÕ Â¹ØLa-„ä®Ï ¹¦Çb-Íä®Ï ‚ “¤Ä¢ÅŒ¢©ð ƒ@ÁÙx EJt¢-Íê½Õ.

®ÏšÌ Âéä°
Ê’¹ª½¢©ð ‚Ÿµ¿Õ-E¹ ¦µ¼«Ê EªÃt-ÅŒ’à „îÏ-éÂ-ÂËˆÊ \œ¿« EèÇ¢ OÕªý …²Ät¯þ ÆM-‘ǯþ £¾Ç§ŒÖ¢©ð 1921©ð ¨ ¦µ¼«-¯Ã-©ÊÕ EJt¢-Íê½Õ. ÆX¾pšðx …ÊoÅŒ ¤Äª¸½-¬Ç© Â¢ EJt¢-*Ê ¨ ¦µ¼«-¯Ã©ðx “X¾®¾ÕhÅŒ¢ “X¾¦µ¼ÕÅŒy Ê’¹ª½ ¹@Ç-¬Ç© (®ÏšÌ Âéä°) Êœ¿Õ-²òh¢C. ‚ªî-V©ðx ¨ ¦µ¼«Ê EªÃt-ºÇ-EÂË ‡E-NÕC ©Â¹~© ª½Ö¤Ä-§ŒÕ©Õ Ȫ½Õa ƪá-Ê{Õx Åç©Õ-²òh¢C. ¨ ¹@Ç-¬Ç© «â®Ô-ÊC Šœ¿ÕfÊ, å£jÇÂÕd X¾Â¹ˆÊ …¢C. £ÏÇ¢Ÿ¿ÖÐ-«á®Ïx¢ „î¾Õh ¬ëj©Õ© „äÕ©Õ-¹-©-ªá-Â¹Â¹× ¨ ¦µ¼«-¯Ã©Õ “X¾B-¹’à EL-Íêá.

©Çœþ-¦-èǪý
ÍÃJ“Ō¹ ÍÃJt-¯Ãªý ¹{d-œÄ-EÂË X¾Pa-«ÖÊ …Êo ©Çœþ-¦-èǪý ’ÃV-©Â¹× “X¾®ÏCl´. ƒÂ¹ˆœ¿ ÅŒ§ŒÖ-ª½§äÕu ’ÃV©Õ Ÿä¬Á-N-Ÿä-¬Ç-©©ð ‡¢Åî “¤Ä͌ժ½u¢ ¤ñ¢ŸÄªá. ©Çœþ-¦-èÇ-ªý©ð ƢŌ-ªÃb-B§ŒÕ ’ÃV© ‡Tb-G-†¾¯þ Â¹ØœÄ •J-T¢C. ¨ “X¾Ÿ¿-ª½z-Ê©ð Ÿä¬Á, NŸä-¬Ç-©Â¹× Íç¢CÊ ’ÃV© ÅŒ§ŒÖ-K-ŸÄ-ª½Õ©Õ ¤Ä©ï_-¯Ãoª½Õ. “X¾X¾¢-ÍŒ¢©ð ‡Â¹ˆœ¿ ’ÃV© “X¾Ÿ¿-ª½zÊ •J-T¯Ã ƒÂ¹ˆœË „Ãu¤Ä-ª½Õ©Õ Æ¢Ÿ¿Õ©ð ¤Ä©ï_E ÅŒ«Õ “X¾Åäu-¹-ÅŒÊÕ ÍÃ{Õ-Âî-«œ¿¢ ‚Ê-„Ã-ªá-B’à «ÖJ¢C. ƒÂ¹ˆœ¿ ’ÃV© ÅŒ§ŒÖK ‹ ¹ך̪½ X¾J-“¬Á-«Õ’à «Jn-©Õx-Åî¢C. Ưä-¹-«Õ¢C ’ÃV©Õ ÅŒ§ŒÖ-ª½Õ-Í䮾Öh °«Ê¢ ²ÄT-®¾Õh-¯Ãoª½Õ. Ÿä¬Á-N-Ÿä-¬Ç© ÊÕ¢* Ê’¹-ªÃ-EÂË «Íäa ®¾¢Ÿ¿-ª½z-Â¹×©Õ “X¾ŸµÄ-Ê¢’à «Õ£ÏÇ-@Á©Õ ÍÃJt-¯Ã-ªýÅî ¤Ä{Õ ƒª½Õ-„çj-X¾Û©Ç ’ÃV© Ÿ¿ÕÂÃ-ºÇ-©Åî ®¾¢Ÿ¿-œË’à ¹E-XÏ¢Íä ©Çœþ-¦-èǪý “¤Ä¢ÅÃEo ®¾¢Ÿ¿-Jz-®¾Õh¢-šÇª½Õ. EÅŒu¢ „Ãu¤Äª½ ©Ç„Ã-Ÿä-O-©Åî G°’à ¹E-XÏ¢Íä ©Çœþ-¦-èÇ-ªýÊÕ åXœç-å®Z-§ŒÕ¯þ èð¯þ X¾J-Cµ-©ðÂË B®¾Õ-¹×-«*a «ÕJ¢ÅŒ ¬ð¦µ¼ÊÕ Íä¹ØJa ¯çjšü-¦-èÇ-ªý’à «ÖªÃa-©E “X¾¦µ¼ÕÅŒy¢ “X¾§ŒÕ-Ao-²òh¢C. ‚ª½« EèÇ¢ ʄæü OÕªý «Õ£¾Ç-¦Ö-¦ü-Æ-M-‘ǯþ ÅŒÊ ¦µÇª½u ©ÇœÎx ¦ä’¹¢ æXª½Õ-OÕŸ¿, ¨ “¤Ä¢ÅÃ-EÂË ©Çœþ-¦-èǪý ÆE æXª½Õ åXšÇdª½Õ.

•°_-‘ǯà ‚®¾Õ-X¾“A
ƒ¢œË-§ŒÖÂ¹× ÅíL “GšÌ†ý ªÃºË NÂîd-J§ŒÖ èÇcX¾-Âê½n¢ •°_-‘ǯà ‚®¾Õ-X¾-“AE 1902©ð \ªÃp-{Õ-Íä-®Ï-Ê{Õx ŠÂ¹ „ß¿Ê …¢œ¿’à 1906©ð «â®Ô-ÊC Šœ¿ÕfÊ ÆOÕ-¯þ-¦Ç-’û©ð “Xϯçq-®ý-„ä©üq ‚®¾Õ-X¾-“AÂË ¬Á¢Â¹×-²Än-X¾Ê •J-T-Ê{Õx «Õªî „ß¿Ê …¢C. ÅŒÊ Â¹ØŌժ½Õ ƯÃ-ªî’¹u¢ Âê½-º¢’à ‚ªî EèÇ¢ «Õ£¾Ç-¦Ö¦ü ÆM-¤Ä³Ä ¨ ‚®¾Õ-X¾“A ¬Á¢Â¹×-²Än-X¾Ê Âê½u-“¹-«Ö-EÂË £¾É•ª½Õ Âéä-Ÿ¿E Íç¦Õ-Ōբ-šÇª½Õ. 1908©ð «â®Ô ÊCÂË «ª½-Ÿ¿©Õ «*a-Ê-X¾Ûœ¿Õ ‚®¾Õ-X¾-“A©ð ÍÃ©Ç ¦µÇ’¹¢ Âí{Õd-¹×-¤òªá; Æ¢Ÿ¿Õ©ð *ÂËÅŒq ¤ñ¢Ÿ¿Õ-ÅŒÕÊo ªî’¹Õ©Õ F{-«á-ET “¤ÄºÇ©Õ Âî©ðp-ªá-Ê{Õx ‚ŸµÄ-ªÃ©Õ …¯Ãoªá. D¢Åî 1911©ð \œî EèÇ¢ OÕªý …²Ät¯þ ÆM-‘ǯþ ¨ ‚®¾Õ-X¾-“AE X¾ÛÊ-Jo-ªÃtº¢ Íä¬Çª½Õ. ¨ ‚®¾Õ-X¾“A ¤ÄÅŒ-Ê-’¹ª½ «Õ£ÏÇ-@Á-©Â¹× «ª½-“X¾-²Ä-Ÿ¿¢’à ¦µÇN¢-ÍŒ-«ÍŒÕa. ©ð’¹œ¿ ¨ ‚®¾Õ-X¾“A EJt¢-*Ê ®¾n©¢ ®¾Õ©Çh¯þ ƦÕl©Çx ¹×ÅŒÕ-¦ü³Ä Â颩ð “X¾ŸµÄE ÆOÕ-¯þÐ-…-©üÐ-«á©üˆ ²ñ¢ÅŒ ‚®Ïn Âë-œ¿¢Åî ¨ ‚®¾Õ-X¾-“AE Âí¢Ÿ¿ª½Õ ÆOÕ-¯þ-¦Ç’û ‚®¾Õ-X¾-“A’à «u«-£¾Ç-J-²Ähª½Õ. ¨ ‚®¾Õ-X¾“A ¤ÄÅŒ-¦µ¼-«-¯Ã©Õ „çá’¹-©ü-„Ã-®¾ÕhÂ¹× ®¾¢êÂ-ÅŒ¢’à EL-Íêá. ÆÊ¢-ÅŒª½¢ ¨ ‚®¾Õ-X¾-“A©ð ÆŸµ¿Õ-¯Ã-ÅŒÊ ²ù¹-ªÃu-©ÊÕ \ªÃp-{Õ-Íä®Ï «Õ£ÏÇ-@Á-©Â¹× „çjŸ¿u-æ®-«©Õ Æ¢C-®¾Õh-¯Ãoª½Õ. DEE •°_-‘ǯà ÆE XÏ©Õ-®¾Õh-¯Ãoª½Õ.

§Œá¯ÃE ‚®¾Õ-X¾“A
ÍŒJ“ÅŒ “X¾®Ï-Cl´-éÂ-ÂËˆÊ ÆX¾Üª½y ¹{dœ¿¢ §Œá¯ÃE ‚®¾Õ-X¾“A ¦µ¼«Ê¢. ÍÃJt-¯Ã-ªýÂ¹× ‚ê’o-§ŒÕ¢©ð, «ÕÂÈ «Õ®Ô-Ÿ¿ÕÂ¹× ‡Ÿ¿Õ-ª½Õ’à ¨ Æ¢Ÿ¿-„çÕiÊ Â¹{dœ¿¢ …¢C. \œî EèÇ¢ OÕªý …²Ät-¯þ-ÆM ‘ǯþ Â颩ð 1928©ð ¨ ¦µ¼«-¯ÃEo ‰Ÿ¿Õ ©Â¹~© ª½Ö¤Ä-§ŒÕ© «u§ŒÕ¢Åî EJt¢-Íê½Õ. Ÿä¬Á¢©ð “X¾®Ï-Cl´-¤ñ¢-CÊ §Œá¯ÃE, ‚§Œá-êªyŸ¿ ‚®¾Õ-X¾-“ÅŒÕ©Õ “X¾®¾ÕhÅŒ¢ ¨ ¦µ¼«-¯Ã©ðx …¯Ãoªá. ƒ¢œîÐ-ƒ-²Äx-NÕÂú „î¾ÕhÂ¹× ¨ ¦µ¼«-¯Ã©Õ “X¾B¹. “X¾¦µ¼ÕÅŒy EèÇ-NÕ§ŒÖ §Œá¯ÃE ‚®¾Õ-X¾“A, K宪ýa 客{ªý ¨ ¦µ¼«-Ê¢©ð …¯Ãoªá.

¬Çu¢ªÃèü ê’šü
EèÇ¢ “X¾¦µ¼Õ-ÅŒy¢©ð éªN-ÊÖu-¬Ç-ÈÊÕ Eª½y-£ÏÇ¢-*Ê ªÃèÇ ¬Çu¢ ªÃèü-¦-£¾Ç-Ÿ¿Ölªý ÅŒÊ ¦µ¼«Ê¢ «á¢Ÿ¿Õ ‚¹-ª½¥-ºÌ-§ŒÕ-„çÕiÊ ¦µÇK ê’{ÕÊÕ 1904 \“XÏ-©ü©ð EJt¢-Íê½Õ. DEåXj ÆŸä \œÄC åXŸ¿l-å®jV ’¹œË-§ŒÖ-ªÃEo \ªÃp-{Õ-Íä-¬Çœ¿Õ. ¬ÇL-¦¢-œ¿©ð ’¹© ¬Çu¢ªÃèü ¦µ¼«Ê¢ PC±-©-„çÕi-¤ò-ªá¢C. PC±©¢ ÂÃ’Ã NÕT-LÊ «á¢Ÿ¿Õ ¦µÇ’¹¢, ŸÄE «á¢Ÿ¿Õ ê’{Õ, åXjÊ ’¹œË-§ŒÖª½¢ ¯äšËÂÌ «ÕÊÂ¹× Â¹E-XÏ-²Ähªá. *Êo-å®jV NÕ¯Ã-ªýÊÕ ¤òLÊ EªÃtº¢ «ÕŸµ¿u©ð ¨ ’¹œË-§ŒÖ-ªÃEo Æ«Õ-ªÃaª½Õ. DEåXj ’¹Õ«Õt-šÇEo ¤òLÊ Â¹{dœ¿¢ …¢C. ƒ¢œîÐ-§Œâ-ªî-XÏ-§ŒÕ¯þ ¬ëjL©ð ¨ ê’{ÕÊÕ EJt¢-Íê½Õ. °ª½g-„çÕi-¤ò-ªáÊ ¦µ¼«Ê¢ ²ÄnÊ¢©ð Ÿ¿ÕÂÃ-ºÇ©Õ, E„Ã-®¾-’¹%-£¾É©Õ „çL-¬Çªá.

*œË§ŒÖ ¦èǪý
X¾Â¹~ש ÂË©-ÂË© ªÃ„Ã-©Åî, Æ«Õt¹¢, ÂíÊÕ-’î-©Õ-ŸÄ-ª½Õ-©Åî EÅŒu¢ ÂË{-ÂË-{-©Ç-œ¿ÕÅŒÖ Â¹E-XÏ-®¾Õh¢C *œË§ŒÖ ¦èǪý. ÍÃJt-¯Ã-ªýÂ¹× ®¾OÕ-X¾¢©ð …Êo ¨ ¦®ÔhÂË Æª½„çj ®¾¢«-ÅŒq-ªÃ© ÍŒJ“ÅŒ …¢C. «¢Ÿ¿Â¹× åXj’à ª½Âé Æ¢Ÿ¿-„çÕiÊ X¾Â¹~ש “¹§ŒÕ-N-“¹-§ŒÖ©Õ ƒÂ¹ˆœ¿ •ª½Õ-’¹Õ-Ōբ-šÇªá. X¾Â¹~ש Æ«Õt-ÂÃEo °«-¯Ã-ŸµÄ-ª½¢’à Í䮾Õ-¹×Êo ƒÂ¹ˆœË „Ãu¤Ä-ª½Õ©Õ ÂíÊÕ-’î©Õ ŸÄª½Õ© ÆGµ-ª½Õ-*E ¦šËd „ÃJÂË Âë-©-®ÏÊ X¾Â¹~×-©ÊÕ åX¢* N“¹-ªá-®¾Õh¢-šÇª½Õ. ª½Â¹-ª½-Âé X¾Â¹~שÕ, ¤Ä«Û-ªÃ©Õ ƒÂ¹ˆœ¿ ©Gµ-²Ähªá. ƪ½Õ-ŸçjÊ X¾Â¹~×-©Â¹× E©-§ŒÕ¢’à æXª½Õ-’â-*Ê *œË-§ŒÖ-¦-èÇ-ªý©ð X¾Â¹~×-©ÊÕ Æ«Õt-œ¿¢-Åî-¤Ä{Õ, ®ÏE«Ö †¾àšË¢-’û-©Â¹× ÆŸçlÂ¹× ƒ®¾Õh¢-šÇª½Õ. ¤ÄX¾-X¾Û-ºÇu-©åXj Ê«Õt¹¢ …Êo-„ê½Õ X¾Â¹~×-©ÊÕ ÂíÊÕ-’î©Õ Íä®Ï „ÚËE æ®yÍŒa´’à «C-©ä-²Ähª½Õ. X¾Â¹~ש åX¢X¾Â¹¢åXj ‚®¾ÂËh …Êo-„ê½Õ X¾Â¹~×©Õ ÂíE åX¢ÍŒÕ-¹ע-šÇª½Õ. ª½¢’¹Õ-ª½¢-’¹Õ© X¾Â¹~×-©Â¹× ꢓŸ¿ G¢Ÿ¿Õ-«Û’à «ÖJÊ *œË§ŒÖ ¦èǪý ¤ÄÅŒ-Ê-’¹ª½ X¾Üª½y-„çj-¦µ¼-„Ã-EÂË “X¾B¹.

-ŸÄª½Õ-©ü-†Ï-¤¶Ä
ŸÄª½Õ-©ü-†Ï-¤¶Ä©ð …Êo ¦Ll§ŒÖ ¤ÄÅŒ ¦µ¼«-¯Ã-©ÊÕ EJt¢* «¢Ÿä@ÁÙ} ŸÄšË¢C. 1878©ð ê«©¢ ªÃ•-«¢-Q-§Œá© Â¢ \ªÃp-{Õ-Íä-®ÏÊ ¤Äª¸½-¬Ç©Ð «ÕŸ¿-ªý-²ÄÐ-‰Ð-‰èÇ ƒ¢Ÿ¿Õ©ð …¢œäC. ¨ ¤Äª¸½-¬Ç-©ÊÕ ®¾ªý EèÇ-«ÕÅý •¢’û \ªÃp-{Õ-Íä-¬Çœ¿Õ. ‚ ÅŒª½Õ-„ÃÅŒ ¨ ¦µ¼«-¯Ã-©ÊÕ {¢Â¹-²Ä-©’à «ÖªÃaª½Õ. “X¾®¾ÕhÅŒ¢ NÂîd-J§ŒÖ èã¯Ã¯Ã ‚®¾Õ-X¾“A …Êo ¦µ¼«-Ê¢©ð ÂíÊ-²Ä-’¹Õ-ÅŒÕÊo «áEq-X¾©ü ÂêÃu-©-§ŒÖEo 1906©ð ŸÄª½Õ-©ü-†Ï-¤¶Ä-©ðE ¨ ¦µ¼«-¯Ã-©Â¹× ÅŒª½-L¢-Íê½Õ. šÇu¢Âú-¦¢œþ «Ÿ¿l ÊÖÅŒÊ ¦µ¼«-¯Ã-©ÊÕ EJt¢-*Ê ÆÊ¢-ÅŒª½¢ Ê’¹-ª½-¤Ä-©-¹-®¾¢®¾n ÂêÃu-©-§ŒÖEo ƒÂ¹ˆ-œË-ÊÕ¢* Æ¢Ÿ¿Õ-©ðÂË «ÖªÃaª½Õ. ’¹ÅŒ¢©ð {¢Â¹-²Ä© ŸÄyª½¢ «áEq-X¾©ü Âêíp-êª-†¾¯þ ŸÄyªÃ-EÂË X¾Â¹ˆ¯ä …¢œäC. X¾Pa-«Õ-„çj-X¾ÛÊ Æ•-‘Ç-¯ÃÐ-èð-£¾Çª½ „çjX¾Û-’¹© ¦µ¼«Ê ¦µÇ’¹¢ ÊÖÅŒ-Ê¢’à EJt¢-Íê½Õ. Ê’¹-ª½-¤Ä-©Â¹ ®¾¢®¾n “X¾ŸµÄÊ ÂêÃu-©§ŒÕ¢ ÂíÊ-²Ä-TÊ ¨ ¦µ¼«-¯Ã©ðx “X¾®¾ÕhÅŒ¢ ¹×M-¹×-ÅŒÕ-¦ü³Ä X¾{d-ºÇ-«%Cl´ ®¾¢®¾n ('¹לÄÑ) ÂêÃu-©§ŒÕ¢ …¢C.

X¾ÛªÃF ¨ŸÄ_
¹×Ōզü-³Ä-£ÔÇ© Â颩𠮾ի֪½Õ 300 ®¾¢«-ÅŒq-ªÃ© “ÂËÅŒ¢ X¾ÛªÃF ¨ŸÄ_ÊÕ EJt¢-Íê½Õ. ¨C-¦-èÇ-ªý©ð …Êo ¨ X¾ÛªÃ-F-¨ŸÄ_ ¦µ¼«Ê¢ *ÊoŸä ƪá-Ê-X¾p-šËÂË DEÂË …Êo 骢œ¿Õ ¦µÇK Nկê½Õx ÍŒÖæ®h ÍÃJt-¯Ãªý ¹@Á}©ð „çÕŸ¿Õ-©Õ-ŌբC. ¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä£ÔÇ „î¾Õh©ð ÆX¾Û-ª½Ö-X¾¢’à EJt¢-*Ê ¨ ¹{dœ¿¢ «ÕÅŒ-KÅÃu Â¹ØœÄ •¢{-Ê-’¹-ªÃ-©©ð ‡¢ÅŒ-’Ã¯î “X¾¬Á®Ïh ¤ñ¢C¢C.

Íø«Õ-£¾Ç©Çx ²ùŸµÄ©Õ
Æ®¾-X¶ý-èÇ£ÔÇ Ê„Ã-¦Õ© ªÃ•-²Ä-EÂË, „çá’¹-©Çªá KA P©p ¤Ä{-„Ã-EÂË, ²ù¢Ÿ¿-ªÃu-EÂË “X¾B¹ Íø«Õ-£¾Ç©Çx ¦µ¼«-¯Ã©Õ. «ÕÂÈ-«Õ-®ÔŸ¿Õ ÊÕ¢* ‘Ç°-X¾ÛªÃ «ª½Â¹× 骢œ¿Õ ©Â¹~© Åí¢¦ãj „ä© ÍŒŸ¿-ª½X¾Û ’¹èÇ© N®Ôh-ª½g¢©ð ¨ ¦µ¼«Ê ®¾«á-ŸÄ§ŒÕ¢ „ÃuXÏ¢* …¢œäC. Íø«Õ-£¾Ç©Çx ¤Äu©ã-®ýÊÕ 1750©ð ®¾©Ç-¦-Åý-•¢’û EJt¢-Íê½Õ. ͌ŌÕ-³òˆ-º-„çÕiÊ …ŸÄu-Ê-«-¯Ã-EÂË ¯Ã©Õ-’¹Õ-„çj-X¾Û©Ç ¯Ã©Õ’¹Õ ¦µ¼«-¯Ã©Õ ®¾Õ¢Ÿ¿-ª½¢’à EJt¢-Íê½Õ. Íø«Õ-£¾Ç©Çx Æ¢˜ä ¯Ã©Õ’¹Õ ¦µ¼«-¯Ã©Õ ÆE ƪ½n¢. 1857Ð1869 «ÕŸµ¿u-ÂÃ-©¢©ð ‰Ÿî EèÇ¢ £¾Ç§ŒÖ¢©ð ¨ ¯Ã©Õ’¹Õ ¦µ¼«-¯Ã-©ÊÕ EJt¢-Íê½Õ. ¨ ¯Ã©Õ’¹Õ ¦µ¼«-¯Ã©Õ ÆX¶ý-ÅŒ¦ð «Õ£¾Ç©ü, «Õ£¾Ç-ÅŒ¦ð «Õ£¾Ç©ü, ÅŒ£¾Ç-E-§ŒÕÅý «Õ£¾Ç©ü, ÆX¶¾b-©ü-«Õ-£¾Ç©ü. ¨ ¯Ã©Õ’¹Õ ¦µ¼«-¯Ã©Õ ˜ã£¾Ç-ªÃ¯þ ³Ä ¦µ¼«-¯Ã-©Â¹× Ê«â¯Ã. ¨ ¯Ã©Õ’¹Õ ¦µ¼«-¯Ã©Õ ŠÂîˆ ª½¢’¹Õ©ð …¢œäN, ¨ «ªÃg©Õ ¹Læ® ’ÃV ÍâœË-L-§ŒÕª½Õx ªÃ“ÅŒ-ʹ, X¾’¹-©-ʹ „ç©Õ-’¹Õ-Ōբ-œäN. “åX¶¢* ÂéX¾Û X¶¾Ko-ÍŒªý, ®ÔL¢-’ûåXj ©ÅŒ©Õ, ª½¢’¹Õ-ª½¢-’¹Õ© X¾Û³Äp© Ê«â-¯Ã©Õ, F@ÁÙx *„äÕt ¤¶ù¢˜ã-ªá-¯þ©Õ, ‡ÅŒh-ªáÊ ¤Ä©-ªÃA ¹עœÎ©Õ …¢œäN. ¨ ¦µ¼«Ê ®¾«á-ŸÄ-§ŒÕ¢©ð ³Ä£ÏÇ-ÍÃ-§ŒÕ©ü "©ü-«Åý ÍçX¾Ûp-Âî-Ÿ¿-T¢C. "©ü-«-Åý©ð ªÃ•-Ÿ¿-ªÃsª½Õ Eª½y-£ÏÇ¢-Íä-„ê½Õ. Íø«Õ-£¾Ç©Çx ŸÄyª½¢ >©Ö-‘ǯà ŸÄyªÃ ©Çœþ-¦-èÇ-ªý©ð …¢œäC. "©y-Åý©ð ÍŒ©Õ« ªÃªá ®Ï¢£¾É-®¾-Ê¢åXj ¹ت½ÕaE EèÇ¢ Ÿ¿ªÃsª½Õ Eª½y-£ÏÇ¢-Íä-„Ãœ¿Õ. >©Õ-‘ǯÃ, Ÿö©-Åý-‘Ç-¯ÃÐ-ƒÐ-Æ-ME „ç៿šË ‚®¾X¶ý èÇ£ÔÇ Â颩ð 1724Ð1748©ð EJt¢-Íê½Õ. ªî†¾-¯þ-¦¢’Ãx, ³ÄD-‘ǯÃ, ªî†¾-¯þ-«Õ-£¾Ç©ü C„Ã-¯þÐ-ƒÐ-‚„þÕ 1763Ð1803 «ÕŸµ¿u-ÂÃ-©¢©ð EJt¢-Íê½Õ. 1912©ð Íø«Õ-£¾Ç©Çx ¦µ¼«-¯Ã© «Õª½-«ÕtÅŒÕ, ÂíÅŒh ¦µ¼«-¯Ã© EªÃtº¢ ÍäX¾-šÇdª½Õ. ÂíÅŒh EªÃt-ºÇ-©ÊÕ 1926©ð «âœî EèÇ¢ “¤Äª½¢-Gµ¢-ÍÃœ¿Õ. "©yÅý, X¾¢ÍŒ-„çá-£¾Ç©Çx “¤Ä¢ÅÃ©Õ Íø«Õ-£¾Ç©Çx, ¦µ¼ÂÌ~-¦ä-’¹¢-£¾Ç-„äM, «Õ¢>M ¦ä’¹¢ £¾Ç„äM, „çÖB-¦¢’Ãx, Åî³Ä-‘Ç-¯ÃÐ-«Õ-£¾Ç©ü ¹שüÐ-ƒÐ-XÏ-ªÃ„þ, ª½®¾-’û-«Õ-£¾Ç©ü ÅŒC-ÅŒª½ ¦µ¼«-¯Ã©Õ …¯Ãoªá. “X¾®¾ÕhÅŒ¢ Íø«Õ-£¾Ç©Çx ¤Äu©ã®ý “X¾ŸµÄÊ ¦µ¼«Ê¢ ŠÂ¹˜ä ¹E-XÏ-®¾Õh¢C. NÕ’¹Åà ¦µÇ’¹¢ ¹¦Çb-©Â¹× ’¹Õéªj¢C.

X¶¾©-Âú-ÊÕ«Ö ¤Äu©ã®ý
X¶¾©-Âú-ÊÕ«Ö Æ¢˜ä '‚ÂÃ-¬Á-Ÿ¿-ª½pº¢Ñ ÆE ƪ½n¢. “X¾X¾¢-ÍŒ¢-©ðE ÆÅŒu¢ÅŒ Æ¢Ÿ¿-„çÕiÊ, ªÃ•-K¸N …šËd-X¾œä ¦µ¼«-¯Ã-©©ð X¶¾©-Âú-ÊÕ«Ö ¤Äu©ã®ý ŠÂ¹šË. ÍÃJt-¯Ã-ªýÂ¹× ®¾Õ«Öª½Õ ¯Ã©Õ’¹Õ ÂË©ð-OÕ-{ª½x Ÿ¿Öª½¢©ð Íâ“ŸÄ-§ŒÕ-º-’¹Õ-{d-„ç@ì} «Öª½_¢©ð …Êo ¨ ¤Äu©ã-®ýÊÕ åXj’à «¢¬Ç-EÂË Íç¢CÊ å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ “X¾ŸµÄE ®¾ªý-N-ÂÃ-ª½Õ©ü …“«Ö ƒÂÃs-Ÿ¿Õ-Ÿö©Ç ¦£¾Ç-Ÿ¿Öªý EèÇ¢-OÕªý «Õ£¾Ç-¦Ö¦ü ÆM-‘Ç-¯þÂ¹× ÂÃÊÕ-¹’à ƒÍÃaª½Õ. DEo å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ ªÃV©Õ ÆAC± ’¹%£¾Ç¢’à „ÜĪ½Õ. “GšË†ý ‰Ÿî ÂË¢’û èǪýb, ÂÌy¯þ-„äÕK, ‡E-NÕŸî ÂË¢’û ‡œ¿yªýfq, „çj“²Ä§ýÕ ©Çªýf-„ä-„ç©ü, ÅíL ¦µÇª½ÅŒ ’¹«-ª½oªý •Ê-ª½©ü ®Ï.ªÃ-•-’î-¤Ä-©Ç-ÍÃJ, ¦µÇª½ÅŒ ÅíL ªÃ†¾Z-X¾A œÄ¹dªý ªÃèä¢-“Ÿ¿-“X¾-²ÄŸþ ©ð’¹œ¿ ¨ ¦µ¼«-Ê¢©ð NœËC Í䧌՜¿¢ N¬ì†¾¢. *Êo-Âí¢-œ¿åXj EJt¢-*Ê ¨ ¦µ¼«-Ê¢-åXj-ÊÕ¢* ÍŒÖæ®h Ê’¹ª½¢ ®¾«Õ®¾h¢ ¹ÊÕ-ÍŒÖ-X¾Û-„äÕª½ ¹E-XÏ-®¾Õh¢C. ¨ ¤Äu©ã-®ýÂ¹× 1884 «ÖJa 3« ÅäDÊ X¾Û¯ÃC „ä®Ï, 1893 ¯ÃšËÂË EªÃtº¢ X¾ÜJh-Íä-¬Çª½Õ. ÆX¾pšðx ¨ ¤Äu©ã®ý EªÃt-ºÇ-EÂË Ê©¦µãj ©Â¹~© ª½Ö¤Ä-§ŒÕ©Õ Ȫ½a-ªá-Ê{Õx ÍŒJ“ÅŒ Íç¦Õ-Åî¢C. ¨ ¦µ¼«-¯Ã-©ðx¯ä ‚ªî EèÇ¢ «Õ£¾Ç-¦Ö¦ü ÆM ¤Ä³Ä 1911©ð «Õª½-ºË¢-ÍÃœ¿Õ. «âœ¿Õ «¢Ÿ¿© ‡Â¹-ªÃ©ðx N®¾h-J¢* …Êo ¨ ¤Äu©ã®ý EªÃt-º¢©ð ƒšÇ-L-§ŒÕ¯þ ¤Ä©-ªÃªá, ƒ¢’Ãx¢œþ ÊÕ¢* ÅçXÏp¢-*Ê Â¹©-X¾ÊÕ …X¾-§çÖ-T¢-Íê½Õ. ®ÔL¢-’ûÊÕ, ¹לÄu-©ÊÕ “åX¶¢* „ÃJÅî Íäªá¢-Íê½Õ. “œÄªá¢’û ª½Ö¢©ð ‚¦µ¼-ª½-ºÇ-©Åî Æ©¢-¹-J¢-*Ê ÆX¾Û-ª½Ö-X¾-„çÕiÊ ÆŸ¿l¢ …¢C. DE N©Õ« Âî{x ª½Ö¤Ä-§ŒÕ-©©ð …¢{Õ¢C. “X¾X¾¢-ÍŒ¢©ð «Õéª-¹ˆœÄ ©äE-N-Ÿµ¿¢’à èäœþ ¹©-¹¥¯þ ¹؜¿ ƒÂ¹ˆœä …¢C. ®ÔL¢-’ûåXj, ¹לÄu-©åXj …Êo åXªá¢-šË¢-’û©Õ, *“ÅéÕ, N¬Ç-©-„çÕiÊ œçjE¢’û £¾É©ü©ð åXŸ¿l œçjE¢-’û-˜ä-¦Õ©ü ŸÄE ÍŒÕ{Öd ÊÖ{-骢œ¿Õ ¹×Ka©Õ …¯Ãoªá. ¨ ¤Äu©ã-®ý-©ðE X¶¾Jo-ÍŒªý NÂîd-J-§ŒÕ¯þ X¾Ÿ¿l´A X¾E-ÅŒ-¯Ã-EÂË ‚Ê-„Ã@ÁÙ}. “X¾®¾ÕhÅŒ¢ ¤Äu©ã®ý …Êo ®¾n©¢©ð ©ð’¹œ¿ ÈÕM ÈÕÅŒÕ-¦ü³Ä 1580Ð1611©ð EJt¢-*Ê Âîå£Ç-Ō֪ý ¦µ¼«Ê¢ …¢œäC. “X¾®¾ÕhÅŒ¢ ¨ ¤Äu©ã-®ýÊÕ ÅÃèü “’¹ÖXý-ÊÂ¹× MV-ÂË-ÍÃaª½Õ. ¨ ¤Äu©ã-®ý©ð N¢Ÿ¿Õ©Õ, N¯îŸ¿ Âê½u-“¹-«Ö©Õ Eª½y-£ÏÇ-®¾Õh-¯Ãoª½Õ. åX¶j„þ-²Ädªý £¾Çô{©ü’à BJa-C-Ÿäl¢-Ÿ¿ÕÂ¹× “X¾§ŒÕ-ÅÃo©Õ •ª½Õ-’¹Õ-ÅŒÕ-¯Ãoªá.

£¾Ç•-ª½Åý ³ÄV-Dl¯þ Ÿ¿ªÃ_
«ÕÅŒ “X¾«Â¹h £¾Ç•-ª½Åý ³ÄV-Dl¯þ Ÿ¿ªÃ_ ¨C-¦-èÇ-ªý©ð …¢C. E§çÖ ÈÕÅŒÕ-¦ü-³Ä£ÔÇ ¬ëjL©ð ¨ ¹{d-œÄEo EJt¢-Íê½Õ. £¾Ç•-ª½Åý OÕªý †¾ßèÇ…-Dl¯þ ²Äå£Ç¦ü 1774©ð ¦ª½¢-X¾Ü-ªý©ð •Et¢-ÍÃœ¿Õ. «âœî EèÇ¢ Ê„Ã¦Õ ®ÏÂË¢-Ÿ¿-ªýèÇ Â颩ð 1779©ð å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ Ê’¹-ªÃ-EÂË «*aÊ ¨§ŒÕÊ åXJT åXŸ¿l-§ŒÖu¹ «ÕÅŒ-“X¾-«-¹h’à «ÖªÃœ¿Õ. ¨§ŒÕÊ «Ÿ¿l ‡¢Åî-«Õ¢C P†¾ßu-©Õ’à ÍäªÃª½Õ. EèÇ¢ å®jÅŒ¢ ¨§ŒÕ-Ê-X¾{x ‡¢Åî ¦µ¼ÂËh, ’õª½-„Ã-©ÊÕ åX¢ÍŒÕ-¹×-¯Ãoœ¿Õ. £¾Ç•-ª½Åý ³ÄV-Dl¯þ ÅŒÊ °N-ÅâŌ¢ «ÕÅŒ-“X¾-«-¹h’à «ÕÅŒ “X¾Íê½¢ Íä¬Çœ¿Õ. 1848©ð «Õª½-ºË¢-ÍÃœ¿Õ. ³ÄV-Dl¯þ ®¾«Ö-CµE ͌ŌÕ-ª½-“²Ä-ÂÃ-ª½¢©ð ‡ÅŒh-ªáÊ ˜ã“ªÃ-®ýåXj EJt¢-Íê½Õ. ¨ ®¾«Ö-CµÂË “X¾A-„çj-X¾Û¯Ã «âœ¿Õ ¹«Ö-ÊÕ-©ÊÕ EJt¢-Íê½Õ. DEÂË „çŒá-«u¢’à ŠÂ¹ «Õ®Ô-Ÿ¿ÕÊÕ, “X¾ŸµÄÊ ŸÄyª½¢ „ç៿šË ƢŌ-®¾ÕhåXj ÊÈ-ªý-‘ǯþ (¦µ¼•¢-“B© ’¹C) EJt¢-Íê½Õ.

åXj’à ®¾«Ö-Ÿµ¿Õ©Õ
EèÇ¢ Ê„Ã¦Õ Ÿ¿ªÃs-ªý©ð ¤Ä§ŒÕ-’Ã-©Õ’à “X¾®Ï-Cl´-Íç¢-CÊ èÇUªý ¹×{Õ¢¦ ®¾¦µ¼Õu© ®¾«Ö-Ÿµ¿Õ©Õ J§ŒÖ-®¾-Åý-Ê-’¹-ªý©ð …¯Ãoªá. 1786©ð «Õ%A-Íç¢-CÊ OJ ¹×{Õ¢-¦¢©ð „çá{d-„çá-Ÿ¿šË ʄæü Åäèü •¢’û †¾„þÕq-…©ü …“«Ö ¦£¾Ç-Ÿ¿Ölªý ®¾«ÖCµ X¾Â¹ˆ¯ä ¹×{Õ¢-H-¹×-©¢-Ÿ¿J ®¾«Ö-Ÿµ¿Õ©Õ …¯Ãoªá. ʄæü ª½X¶Ô-§Œá-Dl-¯þ-‘ǯþ, Ê„Ã-¦ü-®¾ªý ‚²Ät-¯þèÇ, Ê„Ã-¦ü-®¾ªý ÈÕK¥-ŸþèÇ, NÂÃ-ª½ÕŸþ …“«Ö, •†¾-ªý-•¢’û ¦£¾Ç-Ÿ¿Ölªý, ÅŒC-ÅŒ-ª½Õ© ®¾«Ö-Ÿµ¿Õ©Õ …¯Ãoªá. «âœî ʄæü †¾¢†¾ß©ü …“«Ö, ¦ä’¹¢ ÈÕK¥-ŸþèÇ ¦£¾Ç-Ÿ¿Öªý ®¾«Ö-Ÿµ¿Õ©Õ ÆA ®¾Õ¢Ÿ¿-ª½¢’à EJt¢-ÍŒœ¿¢ N¬ì†¾¢. åXj’à ®¾«Ö-Ÿµ¿Õ-©Fo Íç{x-«Õ-Ÿµ¿uÊ …¯Ãoªá. ¨ N¬Ç© ‚«-ª½-ºÂ¹× 骢œ¿¢-ÅŒ-®¾Õh© ŸÄyª½¢ «Û¢C. ''¯ö¦-Åý-‘Ç-¯þÑÑ’Ã «u«-£¾Ç-J¢Íä ¨ ŸÄyª½¢-åXjÊ EKgÅŒ ®¾«Õ-§ŒÖ-©©ð œµ¿¢Âà “„çÖT¢-Íä-„ê½Õ. ŸÄyªÃ© ’¹ÍŒÕa-’î-œ¿-©©ð ¤ñC-TÊ ÍŒÂ¹ˆE Æ©¢-¹-ª½-º©Õ, ÆLx¹, ¹«Ö-ÊÕ©Õ å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ „î¾Õh-K-AÂË U{Õ ªÃªá’à EL-Íêá. “X¾®¾ÕhÅŒ¢ ¨ ®¾«Ö-Ÿµ¿Õ©Õ X¾ÛªÃ-ÅŒ-ÅŒy-¬ÇÈ ‚Dµ-Ê¢©ð …¯Ãoªá. PC±-©Ç-«-®¾nÂ¹× ÍäJÊ ¨ ®¾«Ö-Ÿµ¿Õ-©Â¹× “X¾®¾ÕhÅŒ¢ 16 ©Â¹~© ª½Ö¤Ä-§ŒÕ© «u§ŒÕ¢Åî «Õª½-«Õt-ÅŒÕ©Õ Í䮾Õh-¯Ãoª½Õ. ÆX¾Û-ª½Ö-X¾-„çÕiÊ X¶¾©-Âú-ÊÕ«Ö ¤Äu©ã-®ýÊÕ Ê„Ã¦ü NÂÃ-ª½Õ©ü …“«Ö EJt¢-ÍÃœ¿Õ.

«ÕD¯Ã
Ÿµ¿ª½tŸÄÅŒ ‘ǯþ ¦£¾Ç-Ÿ¿Ölªý Æ©Çx-Dl¯þ 1900 ®¾¢«-ÅŒq-ª½¢©ð EJt¢-*Ê «âœ¿¢-ÅŒ-®¾Õh© ¦µ¼«-Ê¢-«©x ¨ “¤Ä¢ÅÃ-EÂË «ÕD¯Ã Ưä æXª½Õ «*a¢C. ¨ ¦µ¼«Ê ®¾«á-ŸÄ-§ŒÕ¢©ð …Êo Ưä¹ ª½Âé Ÿ¿ÕÂÃ-ºÇ©Õ, £¾Çô{-©ü-«©x ©Gµ¢Íä ÆŸçlÊÕ Ÿµ¿ª½t-®¾¢®¾n «®¾Ö©Õ Íä®Ï «ÕÂÈ, «ÕD¯Ã, èãœÄf-©©ð Æ«-®¾-ª½-„çÕiÊ NŸÄu-ª½Õn© ÍŒŸ¿Õ«Û ®¾¢Ÿµ¿u© Â¢ „ç*a¢-ÍŒ-œÄ-EÂË X¾¢XÏ¢-Íä-„ê½Õ. ƪáÅä «ÕŸµ¿u “¤ÄÍŒu Ÿä¬Ç-©©ð ÍŒ«áª½Õ …ÅŒpAh ¦Ç’à åXJ-TÊ ÅŒª½Õ-„ÃÅŒ ƒÂ¹ˆœË ÊÕ¢* œ¿¦Õs X¾¢æX ®¾¢“X¾-ŸÄ-§ŒÖ-EÂË ®¾y®Ïh X¾L-Âê½Õ. ¤ÄÅŒ-Ê-’¹-ª½¢©ð “X¾®Ï-Cl´-Íç¢-CÊ «ÕD¯Ã £¾Çô{©ü ¨ ¦µ¼«-Ê¢-©ð¯ä …¢C. ʧŒÖ-X¾Ü©ü ÊÕ¢* ÍÃJt-¯Ã-ªý-„ç@ì} «Öª½_¢©ð C„ïþ ŸäN-œÎÂË ‡Ÿ¿Õ-ª½Õ’à «ÕD¯Ã GLf¢’û …¢C.

ŸÄª½Õ-©ü-†Ï¤¶Ä
¦µÇª½ÅŒ-Ÿä-¬Á¢©ð EJt¢-*Ê „çá{d-„çá-Ÿ¿šË ƒ¯þ æX†¾¢šü ²ù¹ª½u¢ ’¹© ‚®¾Õ-X¾“A ŸÄª½Õ-©ü-†Ï¤¶Ä. “X¾X¾¢ÍŒ “X¾®Ï-Ÿ¿l´-„çÕiÊ «âœ¿Õ ‚®¾Õ-X¾-“ÅŒÕ-©©ð ƒC ŠÂ¹šË Â뜿¢ N¬ì†¾¢. …*-ÅŒ¢’à „çjŸ¿u 殫©Õ Æ¢C¢-*Ê ¨ ‚®¾Õ-X¾-“A©ð ŸäQ§ŒÕ „çjŸ¿Õu©ä ’ùעœÄ “U®ý, ƒ{M ÅŒC-ÅŒª½ Ÿä¬Ç-©-ÊÕ¢* «*aÊ EX¾Û-ºÕ-©ãjÊ œÄ¹dª½Õx (£¾ÇÂÌ¢©Õ) X¾E-Íä-æ®-„ê½Õ, „Ãêª NŸÄu-ª½Õn-©Â¹× „çjŸ¿u NŸ¿u ¯äêªp-„ê½Õ. X¾ÛªÃ¯Ã £¾Ç„äM ®¾OÕ-X¾¢-©ðE …ŸÄu-Ê-«-¯Ã©ðx ¨ 骢œ¿¢-ÅŒ-®¾Õh© ¦µ¼«-¯ÃEo «Õ£¾ÇtŸþ ÈÕM-ÈÕ-ÅŒÕ-¦ü³Ä 1595©ð EJt¢-ÍÃœ¿Õ. ®¾Õ«Öª½Õ 600 ’¹èÇ© ®¾n©¢©ð EJt¢-*Ê ¨ ¦µ¼«-¯ÃEo §Œá¯ÃF „çjŸ¿u¢©ð 骮Ï-œç-E¥-§ŒÕ©ü ¹„þÕ šÌ*¢’û ‚®¾Õ-X¾-“A’à BJa-C-ŸÄlª½Õ. ¨ ‚®¾Õ-X¾-“A©ð ŠêÂ-²ÄJ 400 «Õ¢C ªî’¹Õ-©Â¹× «®¾A ²ù¹ª½u¢ …¢C. ÂË¢C ¦µÇ’¹¢©ð œ¿¦Õ©ü ¦ãœþ-ª½Ö¢©Õ, „ç៿šË ƢŌ-®¾Õh©ð ƒ¯þ-æX-†¾¢{x Â¢ ’¹Ÿ¿Õ©Õ \ªÃp{Õ Íä¬Çª½Õ. …ÅŒhª½¢ ÊÕ¢* «Íäa ’ÃL ªî’¹Õ© ‚ªî-’Ãu-EÂË «Õ¢*-Ÿ¿E ’¹Ÿ¿Õ-©ÊÕ …ÅŒh-ª½-«á-È¢’à EJt¢-Íê½Õ. ¨ ¦µ¼«-Ê¢©ð ‹ «â©Ê Ɔ¾à-ªý-‘ǯà …¢œäC. *Êo’à <¹-šË’à …Êo Ɔ¾à-ªý-‘ǯà ²ÄnÊ¢©ð OÕªý …²Ät¯þ ÆM-‘Ç-¯þ-ÂíÅŒh ŸÄEE EJt¢-Íê½Õ. ¨ ‚®¾Õ-X¾-“AE 骢œî ʄæü EèÇ¢ ÆM-‘ǯþ Âé¢-©ð¯ä «â®Ï-„ä-¬Çª½Õ. ¨ ¦µ¼«-¯Ã-©ÊÕ EèÇ¢ ‡æ®dšü “X¾ŸµÄÊ ê¢“Ÿ¿¢’à ®¾ªý¥Ð-ƒÐ-‘Ç-¯þ’à «ÖªÃaª½Õ. EèÇ¢ X¾ŸÄA Ÿ¿@Ç©Õ ƒÂ¹ˆœ¿ …¢œäN. 1948©ð ¤òM®¾Õ ÍŒª½u ÅŒªÃyÅŒ ƒÂ¹ˆœË ÊÕ¢* å®j¯ÃuEo ÅŒª½-L¢-Íê½Õ. éªj©äy J•-êªy-†¾¯þ Âõ¢{ªý “X¾®¾ÕhÅŒ¢ ¨ ¦µ¼«-Ê¢-©ð¯ä …¢C.

èÇ„äÕ «Õ®ÔŸ¿Õ
å£jÇŸ¿ªÃ-¦Ç-Ÿþ-Ê-’¹-ª½¢©ð EJt¢-*Ê ÅíL «Õ®ÔŸ¿ÕÐ èÇ„äÕ «Õ®ÔŸ¿Õ. ÍÃJt-¯Ã-ªýÂ¹× ®¾OÕ-X¾¢©ð ¨¬ÇÊu¢©ð ¨ «Õ®Ô-Ÿ¿ÕÊÕ 1598©ð «Õ£¾ÇtŸþ ¹×M-¹×-ÅŒÕ-¦ü³Ä EJt¢-Íê½Õ. ¨ «Õ®Ô-Ÿ¿ÕÂ¹× ÆÊÕ-¦¢-Ÿµ¿¢’à ŠÂ¹ ¤Äª¸½-¬Ç©, ŠÂ¹ ÆAC± ’¹%£¾Ç¢, {Jˆ†ý X¾Ÿ¿l´-A-©ð-’¹© ŠÂ¹ ²ÄoÊ „Ú˹ EJt¢-Íê½Õ. ¨ ²ÄoÊ „Ú˹ X¾ÜJh’à °ª½g-„çÕi-¤ò-ªá¯Ã ŸÄE ‚Ê„Ã©Õ ƒ¢Âà …¢C. «âœî Æ®¾-X¶ýèÇ ®ÏÂË¢-Ÿ¿-ªýèÇ, èÇ„äÕ «Õ®Ô-Ÿ¿ÕÂ¹× «Õª½-«Õt-ÅŒÕ©Õ Íäªá¢-ÍÃœ¿Õ. ¨ «Õ®ÔŸ¿Õ ¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä£ÔÇ ¬ëjL „î¾ÕhÂ¹× “X¾B¹. ¨ ¹{d-œ¿¢©ð ƒ¢œîÐ-X¾-J¥-§ŒÕ¯þ “X¾ŸµÄ-Ê¢’à Ÿ¿ÂË~º ¦µÇª½ÅŒ „î¾Õh å®jÅŒ¢ “X¾A-G¢-G-®¾Õh¢C.

«Õ£¾Ç-ªÃèÇ Âˆ¾-¯þ-“X¾-²ÄŸþ ¦£¾Ç-Ÿ¿Ölªý E„î¾¢
ÍÃJt¯Ã-ªýÂ¹× Ÿ¿ÂË~-ºÇÊ ÂË©ð-OÕ-{ªý Ÿ¿Öª½¢©ð ¬ÇL-¦¢œ¿ «Ÿ¿l ¨ ¦µ¼«Ê¢ …¢C. §Œâªî-XÏ-§ŒÕ¯þ „î¾Õh-¬ëj-L©ð EJt¢-*Ê ¨ ®¾ÕN-¬Ç-©-„çÕiÊ, ‚¹-ª½¥-ºÌ-§ŒÕ-„çÕiÊ ¦µ¼«-Ê¢©ð “X¾®¾ÕhÅŒ¢ ®¾Öª½-èü-¦Ç¯þ ¦µ¼’¹-«-B-¦Çªá “X¾®¾ÖA ‚®¾Õ-X¾“A …¢C. ¨ ¦µ¼«-¯ÃEo EèÇ¢ Âí©Õ-«Û©ð “X¾ŸµÄ-Ê-«Õ¢“A ˆ¾-¯þ-“X¾-²ÄŸþ «áÅÃh-ÅŒ-’Ã-éªjÊ «Õ£¾Ç-ªÃèÇ ÍŒ¢Ÿ¿Ö-©Ç©ü 1802©ð EJt¢-Íê½Õ. ƒ¢Ÿ¿Õ-©ðE >©Ö-‘Ç-¯ÃÊÕ „ç᣾Ǫ½¢ X¾¢œ¿Õ’¹ ®¾¢Ÿ¿-ª½s´¢’à ƢŸ¿¢’à Ʃ¢-¹-J-²Ähª½Õ. Ō֪½Õp C¬Á©ð …Êo ‰Ê-‘Ç-¯ÃÊÕ “œÄªá¢’û ª½Ö¢’Ã, ŸÄE åXjÆ¢-ÅŒ-®¾Õh©ð …Êo ¦Ç©Ç-‘Ç-¯ÃÊÕ œçjE¢’û £¾É©ü’à …X¾-§çÖ-T¢-Íä-„ê½Õ. ‚ªî EèÇ¢ OÕªý «Õ£¾Ç-¦Ö¦ü ÆM-‘ǯþ, \œî EèÇ¢ OÕªý …²Ät¯þ ÆM-‘Ç-¯þ©Õ ƒÂ¹ˆ-œË-ÊÕ¢Íä „ç᣾Ǫ½¢ X¾¢œ¿Õ-’¹ÊÕ X¾Ûª½-®¾ˆ-J¢-ÍŒÕ-¹×E \ªÃp-{Õ-Íäæ® ©¢’¹ªý ­êª-T¢X¾Û A©-ÂË¢-Íä-„ê½Õ. DEÂË …ÅŒh-ª½¢©ð ‘Ç®ý¦Ç’û …¢œäC. ƒÂ¹ˆœ¿ ÆA-Ÿ±¿Õ-©Â¹× ¦®¾ \ªÃp{Õ Íäæ®-„ê½Õ. ƒÂ¹ˆœ¿ „çj®ý-ªÃ§ýÕ ©Çªýf ƒJy¯þ ©Ç¢šË “X¾«á-ÈÕ-©Â¹× N¢Ÿ¿Õ \ªÃp{Õ Íä¬Çª½Õ. Ÿ¿ÂË~-º¢©ð ®ÔY© Â¢ “X¾Åäu-¹¢’à EJt¢-*Ê •¯Ã¯Ã ‘ǯÃ, ŸÄE-X¾-¹ˆÊ ȧŒÖu¢ «Õ£¾Ç©ü …¢C. OšË©ð Ưä¹ ¦µ¼«-¯Ã©Õ °ª½g-„çÕi-¤ò-§ŒÖªá. ƒ¢Ÿ¿Õ-©ðE ''³ÄŸþ «ÖÊ¥-¯þÑÑ©ð «Ö“ÅŒ¢ “X¾®¾ÕhÅŒ¢ ®¾Öª½-èü-¦Ç¯þ “X¾®¾ÖA ‚®¾Õ-X¾“A …¢C.

¯äšË N„çÕ¯þq Âéä>
“X¾®¾ÕhÅŒ¢ ÂîJ¸ …„çÕ¯þq Âéä> …Êo ¦µ¼«Ê¢ ÆX¾pšðx “GšË†ý …Êo-Åî-ŸîuT “ÂËÂú ¤Ä“šËÂú E„î¾¢. ‚ ¦µ¼«-¯ÃEo ‚§ŒÕÊ «áÍŒa-{-X¾œË «ÕK ¹šËd¢-ÍŒÕ-¹×-¯Ãoœ¿Õ. ŸÄEo EJt¢-ÍŒ-šÇ-EÂË EèÇ„þÕ ÆÊÕ-«ÕA B®¾ÕÂî-„ÃLq «*a¢C. ¤Ä“šËÂú ÅÃÊÕ EJt¢-ÍŒ-Ÿ¿-©-*Ê ¦µ¼«Ê¢ Ê«â-¯ÃÊÕ ‹ åXŸ¿l Âêá-ÅŒ¢åXj U®Ï EèÇ¢ ÆÊÕ-«Õ-AÂË X¾¢¤Äœ¿Õ. EèÇ¢ ‚ ¤Äx¯þÊÕ X¾J-Q-L¢*... EªÃt-ºÇ-EÂË ÆÊÕ-«Õ-A¢-ÍŒ-©äŸ¿Õ. Â꽺¢ \NÕšð Åç©Õ-®¾Õ-¹ע-ŸÄ-«ÕE C„ïþ OÕªý ‚©¢ÊÕ ®¾¢“X¾-C¢-ÍÃœ¿Õ ¤Ä“šËÂú. ''Ÿíª½-’ê½Ö! ÅŒ«Õª½Õ EèÇ¢ “X¾¦µ¼Õ-«Û© ¦µ¼«¢A ƢŌ åXŸ¿l-å®jV æXX¾-ª½ÕåXj ¤Äx¯þ Uæ®h ‡©Ç? “X¾¦µ¼Õ-«Û-©Â¹× ÂîX¾¢ «*a¢-Ÿä„çÖ. Æ¢Ÿ¿Õê ÆÊÕ-«Õ-A¢-ÍŒ-©äŸ¿ÕÑÑ ÆE Íç¤Äpœ¿Õ.

ÅÃÊÕ Æ¢ÅŒ åXŸ¿l ¦µ¼«¢A ¹{Õd-Âî-«{¢ EèÇ¢Â¹× ƒ†¾d¢ ©äŸ¿E ¤Ä“šË-ÂúÂ¹× Æª½n-„çÕi¢C. ¨²ÄJ N>-šË¢’û Âê½Õf ƢŌ *Êo ÂêáÅŒ¢ «á¹ˆåXj ¤Äx¯þ U®Ï ÆÊÕ-«Õ-AÂË X¾¢¤Äœ¿Õ.

„ç¢{¯ä EèÇ¢ ÆÊÕ-«ÕA ©Gµ¢-*¢C. 'ÂîK¸ ¤Äu©ã®ý «Õ“ŸÄ-®¾Õ-©ðE ’¹«-ª½o-„çÕ¢šü £¾Ç÷®ý ¹¢˜ä ’íX¾p’à …¢C... ¹©-¹-ÅÃh-©ðE ’¹«-ª½o-ªýÐ-•-Ê-ª½©ü E„Ã-²Ä-EÂË ²ÄšË «®¾Õh¢-Ÿ¿EÑ ®¾ªý èǯþ «Ö©ˆ„þÕ Æ¯ä åXŸ¿l-«Õ-E†Ï ÂËÅÃ¦Õ ƒÍÃaœ¿Õ ¹؜Ä.

ƒ¢Ÿ¿Õ-©ðE X¶¾Jo-ÍŒªý Â¹ØœÄ ©¢œ¿¯þ Âêýx-{¯þ £¾Ç÷®ý©ð “GšË†ý ªÃèð-Ÿîu-’¹Õ©Õ „ÜˢŸä.

ÍÃJt-¯Ãªý
å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ ¤ÄÅŒ ¦®Ôh-©ð-ÊÕÊo ÍÃJt-¯Ãªý ¯Ã©Õ’¹Õ NÕ¯Ã-ª½xÅî EJt¢-*Ê «Õ£¾É-“¤Ä-²ÄŸ¿¢. ¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä-£ÔÇ© ¹@Ç XϤÄ-®¾Â¹× ƒC «ÕÍŒÕa ÅŒÕÊ-¹’à EL-*-¤ò-ªá¢C. DEE 1590Ð91©ð «Õ£¾Ç-«ÕtŸþ ¹×M-¹×-ÅŒÕ-¦ü³Ä EJt¢-Íê½Õ. ͌ŌÕ-ª½-“²Ä-ÂÃ-ª½¢©ð ÊÕÊo ¨ EªÃt-º¢©ð Ê©Õ-„çj-X¾Û©Ç ŠÂîˆšË 11 OÕ{ª½ÕxÊo ¯Ã©Õ’¹Õ OÕ¯Ã-ª½Õx-¯Ãoªá. ¨ Oկê½Õx X¾Û¯ÃCÂË 20 OÕ{ª½x ‡ÅŒÕh ÊÕ¢* 11 OÕ{ª½x „çj¬Ç©u¢ Åî …¯Ãoªá. ÍÃJt-¯Ã-ªýÂ¹× X¾Pa«Õ CÂ¹×ˆÊ ŠÂ¹ «Õ®ÔŸ¿Õ …¢C. ¨ “¤Ä²ÄŸ¿¢ ©ð „çáÅŒh¢ 45 “¤Äª½n¯Ã “X¾Ÿä-¬Ç-©Õ-¯Ãoªá. ¨ “X¾Ÿä-¬Ç-©©ð “X¾•©Õ “X¾A ¬Áٓ¹-„ê½¢ “¤Äª½n-Ê©Õ Í䮾Õ-¹ע-šÇª½Õ. Ō֪½Õp „çjX¾ÛÊ åXŸ¿l «ª½¢œÄ …¢C. å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ X¾ÛªÃ-ÅŒÊ ÍŒJ-“ÅŒÂ¹× Ÿ¿ª½p-º¢’à ¨ ¹{dœ¿¢ EL-*-«Û¢C.

’î©ïˆ¢œ¿ Âî{
å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ ÊÕ¢* 13 ÂË©ð-OÕ-{ª½x Ÿ¿Öª½¢©ð ¨ Âî{ …¢C. ‡ÅçkhÊ Âí¢œ¿ åXj EJt¢-*Ê ¨ Ÿ¿Õª½_¢ ÍŒÕ{Öd ª½Â¹~º ’-©Õ-¯Ãoªá. ©ðX¾© Æ¢Ÿ¿-„çÕiÊ “X¾Ÿä-¬Ç©Õ Ưä¹¢ …¯Ãoªá. Âî{ ÂË¢C ¦µÇ’¹¢ ÊÕ¢* ÍŒX¾p{Õx ÂíœËÅä 61 OÕ{ª½x åXjÊ …Êo „ÃJÂË NE-XÏ¢-ÍŒœ¿¢ «ÕÊÂ¹× ‚¬Áaª½u¢ ¹L-T-®¾Õh¢C. ¦£¾Ç-«ÕF ªÃV© ÊÕ¢* ¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä-£ÔÇ©Õ ¨ Âî{ÊÕ 1518©ð «¬Á-X¾-ª½-ÍŒÕ-¹×-¯Ãoª½Õ. ¨ Âî{©ð „çáÅŒh¢ 87 ¦Õª½Õ-V-©Õ-¯Ãoªá. 69 Æœ¿Õ-’¹Õ© ‡ÅŒÕhÊo 8 ŸÄyªÃ-©Õ-¯Ãoªá. “X¾X¾¢-ÍŒ¢-©ð¯ä N©Õ-„çjÊ Âî£ÏÇ-ÊÖªý «“•¢ ¨ “X¾¦µ¼Õ-«Û© Ÿ¿’¹_êª …¢œäC. Oª½Õ “X¾X¾¢-ÍŒ¢-©ð¯ä ÆÅŒu¢ÅŒ ®¾¢X¾ÊÕo©ãjÊ ªÃV-©Õ’à “X¾‘ÇuA ’¹œË¢-ÍÃ-ª½ª½Õ. »ª½¢-’¹-èä¦Õ å®j¯Ãu-EÂË Íç¢CÊ 20 Æœ¿Õ-’¹Õ© ‡ÅçkhÊ éª¢œ¿Õ X¶Ïª½¢-’¹Õ©Õ ƒX¾p-šËÂÌ ¨ Âî{ «Ÿ¿l «ÕÊ¢ ͌֜¿-«ÍŒÕa. «ÖJa, ÆÂîd-¦ª½Õ ¯ç©©ðx “X¾A-ªîW ²Ä§ŒÕ¢“ÅŒ¢ 7 ’¹¢{-©Â¹×, Ê«¢-¦ª½Õ, X¶Ï“¦-«J ¯ç©©ðx ²Ä§ŒÕ¢“ÅŒ¢ 6.30 ’¹¢{-©Â¹× ÆŸ¿Õs´-ÅŒ„çÕiÊ ®¾Öª½u ÂâAE ƒÂ¹ˆœ¿ ͌֜¿-«ÍŒÕa.

«ÕÂÈ-«Õ-®ÔŸ¿Õ
ÍÃJt-¯Ã-ªýÂ¹× ¯çjª½ÕA CÂ¹×ˆÊ 100 ’¹èÇ© Ÿ¿Öª½¢©ð “X¾X¾¢ÍŒ “X¾®ÏCl´ ’â*Ê «ÕÂÈ-«Õ-®ÔŸ¿Õ …ÊoC. «ÕÂÈ ©ðE ŠÂ¹ ’íX¾p «Õ®ÔŸ¿Õ æXª½ÕÊÕ ¨ «Õ®Ô-Ÿ¿ÕÂ¹× åXšÇdª½Õ. 67OÕ{ª½x ¤ñœ¿«Û, 54 OÕ{ª½x „çj¬Ç©u¢ …Êo ¨ «Õ®ÔŸ¿Õ 23 OÕ{ª½x ‡ÅŒÕh©ð …¢C. DE©ð „çáÅŒh¢ 15 ¹«Ö-ÊÕx-¯Ãoªá. ƒN ¹X¾Ûp Â¹× ‚ŸµÄ-ª½¢’Ã Â¹ØœÄ …¢šÇªá. ¦µÇª½-ÅŒ-Ÿä-¬Á¢-©ðE ’íX¾p «Õ®Ô-Ÿ¿Õ-©©ð ƒC ŠÂ¹šË. ƒ¢Ÿ¿Õ©ð ŠêÂ-²ÄJ 10 „ä© «Õ¢C “¤Äª½n-Ê©Õ Í䧌Õ-«ÍŒÕa. DEE ÍøŸ¿J ª½¢’¹§ŒÕu, Ÿ¿ªî’à OÕªý åX¶jV©Çx ¦ä’û © ®¾ÖÍŒ-Ê© „äÕª½Â¹× «Õ£¾Ç-«ÕtŸþ ¹×ÅŒÕ-¦ü³Ä EJt¢-ÍÃœ¿Õ. 8 „ä© «Õ¢C ÅÃXÔ-X¾-E-„ê½Õ, ¹ØM©Õ DE EªÃt-º¢©ð X¾E-Íä-¬Çª½Õ. ƦÕl©Çx ¹×ÅŒÕ-¦ü³Ä, Ʀթü £¾Ç®¾-¯þ³Ä Â颩ð EªÃtº X¾ÊÕ©Õ “¤Äª½¢¦µ¼¢ ÂÃ’Ã “ÂÌ.¬Á. 1694©ð »ª½¢-’¹-èä¦Õ Â颩ð X¾Üª½h-§ŒÖuªá.

¨ EªÃtº¢ ’¹ÕJ¢* ŠÂ¹ ‚®¾-ÂËh-¹-ª½-„çÕiÊ Â¹Ÿ±¿ “X¾ÍÃ-ª½¢©ð …¢C. ¨ «Õ®ÔŸ¿Õ ¬Á¢ÈÕ-²Än-X¾Ê ÊÕ Í䧌Õ-šÇ-EÂË ÆEo «ÕÅÃ-©Â¹× Íç¢CÊ «ÕÅŒ åXŸ¿l-©ÊÕ Â¹×ÅŒÕ-¦ü³Ä XÏL-XÏ¢-Íê½Õ. °N-ÅŒ-ÂÃ-©¢©ð“X¾A ªîV “¤Äª½l´Ê Íäæ® «uÂËhE EªÃt-ºÇ-EÂË ¬Á¢Â¹×-²Än-X¾Ê Í䧌Õ-«ÕE ‚£¾Éy-E¢-ÍÃœ¿Õ. ÂÃE ‡«ª½Ö «á¢Ÿ¿ÕÂ¹× ªÃ©äŸ¿Õ. ÅŒÊ 12 \@Áx «§ŒÕ®¾Õq ÊÕ¢* «ÕŸµ¿u ªÃ“A “¤Äª½l´-ÊÊÕ Â¹ØœÄ ÅŒX¾p-¹עœÄ Í䮾ÕhÊo ¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä¯ä ®¾y§ŒÕ¢’à Íä®Ï-Ê{Õx ÍçX¾Û-Åê½Õ.

«Ö²Ä-¦ü -šÇu¢Âú
å£jÇŸ¿-ªÃ-¦Ç-Ÿþ-©ðE Ưä¹ “¤Ä¢Åé «ÖC-J-’ïä '«Ö²Ä-¦ü-šÇu¢ÂúÑ “¤Ä¢ÅÃ-EÂÌ ‚ æXª½Õ ªÃ«-œÄ-EÂË ‹ ÍŒJ“ÅŒ …¢C. £¾Ç§ŒÕ-Åý-¦-ÂÌ~-¦ä’¹¢ ¹×M-¹×-ÅŒÕ-¦ü³Ä \éÂj¹ ¹׫Öéªh. ¹×M ¹×ÅŒÕ-¦ü-³ÄÂ¹× ‚„çÕåXj ‡Ê-©äE “æX«Õ. Æ©Çx-ª½Õ-«á-Ÿ¿Õl’à ¹׫Ö-éªhÊÕ ÍŒÖ®¾Õ-¹×-¯ä-„ê½Õ. ²Ä«ÖÊu “X¾èÇ-F¹¢ Â¹ØœÄ £¾Ç§ŒÕ-Åý-¦ÂÌ~ ¦ä’¹¢ÊÕ ’õª½-«¢’à ͌Öæ®-„ê½Õ. ‚„çÕÊÕ “æX«Õ’à '«Ö²Ä-å£Ç¦üÑ ÆE «u«-£¾Ç-J¢-Íä-„ê½Õ. ÆŸä æXª½ÕÊ Â¹šËdÊ ÅŒšÇ-¹„äÕ '«Ö²Ä-å£Ç¦ü šÇu¢ÂúÑ. «Ö²Ä-å£Ç¦ü šÇu¢Âú ªÃÊÕ-ªÃÊÕ „Ãœ¿Õ-¹©ð «Ö²Ä-¦ü-šÇu¢-Âú’à «ÖJ¢C. ƒX¾p-šËÂÌ ÆŸä-æXª½Õ ÍŒ©Ç-«Õ-ºË©ð …¢C. «Ö²Ä-¦ü-šÇu¢Âú X¾Â¹ˆÊ \ª½p-œËÊ ¤Äª½ÕˆÊÕ «Ö²Ä-¦ü-šÇu¢Âú ¤Äª½Õˆ Ưä XÏL-Íä-„ê½Õ. ¨¤Ä-ª½ÕˆÊÕ “X¾®¾ÕhÅŒ¢ ÍÃÍà ¯ç“£¾Þ ¤Äª½Õˆ’à XÏ©Õ-®¾Õh-¯Ãoª½Õ.

»ª½¢-’¹-èä-¦ÕÊÕ E©Õ-«-J¢-*Ê Ê§ŒÖ-"©Ç
œ¿Â¹ˆ¯þ “¤Ä¢ÅÃEo ¹×M-¹×-ÅŒÕ-¦ü-³Ä-£ÔÇ©Õ N•-§ŒÕ-«¢-ÅŒ¢’à X¾J-¤Ä-L-®¾ÕhÊo ®¾«Õ§ŒÕ¢ ÆC. ¨ ’î©ïˆ¢œ¿ Âî{åXj „çáX¶¾Õ©ü ªÃV »ª½¢-’¹-èä¦Õ ¹ÊÕo-X¾-œË¢C. ÅŒÊ Ÿ¿¢œ¿-§ŒÖ-“ÅŒ©ð ‡¯îo ªÃèÇu-©ÊÕ é’L-*Ê »ª½¢-’¹-èä¦Õ ’î©ïˆ¢œ¿ ªÃèÇuEo ²ÄCµ¢-ÍÃ-©¯ä Ÿ¿%œµ¿ ®¾¢Â¹-©p¢Åî ÅŒÊ å®j¯ÃuEo ’î©ïˆ¢œ¿ P„ê½Õ “¤Ä¢ÅÃ-©Â¹× ÅŒª½-L¢-ÍÃœ¿Õ. ‚ ®¾«Õ-§ŒÕ¢©ð ’î©ïˆ¢-œ¿ÊÕ X¾J-¤Ä-L-®¾ÕhÊo ƦÕl©Çx ¹×ÅŒÕ-¦ü³Ä ’î©ïˆ¢œ¿ Âî{ ŸÄyªÃ-©ÊÕ «âªá¢-ÍÃœ¿Õ. ’î©ïˆ¢œ¿ Âî{-åXjÂË X¶Ïª½¢-’¹Õ-©ÊÕ ’¹ÕXÏp¢-Íä¢-Ÿ¿ÕÂ¹× »ª½¢-’¹-èä-¦ÕÂ¹× ‡Â¹ˆœÄ ²Än«ª½¢ Ÿíª½-¹-©äŸ¿Õ. ’î©ïˆ¢œ¿ Âî{Â¹× …ÅŒhª½ ¨¬ÇÊu¢ “¤Ä¢ÅŒ¢©ð ŠÂ¹ ‡ÅçkhÊ ’¹Õ{d …¢œ¿{¢ »ª½¢-’¹-èä-¦ÕÂ¹× «ª½¢’à «ÖJ¢C. ‚ ’¹Õ{dÊÕ ²Än«-ª½¢’à Í䮾Õ-¹×E ’î©ïˆ¢œ¿ Âî{-åXjÂË X¶Ïª½¢T ’¹Õ@Áx «ª½¥¢ ¹×J-XÏ¢-ÍÃœ¿Õ. ‡Eo-ªî-V©Õ ’¹Õ@Áx-«ª½¥¢ ¹×J-XÏ¢-*¯Ã X¶¾LÅŒ¢ ©ä¹-¤ò-«-œ¿¢Åî „çÊÕ-C-J-’Ãœ¿Õ. „çá’¹©ü ªÃV »ª½¢-’¹-èä-¦ÕÂ¹× ²ÄnÊ¢ ¹Lp¢-*Ê ‚ ’¹Õ{dÊÕ ’î©ïˆ¢œ¿ Âî{©ð ¦µÇ’¹¢ Í䧌Ö-©E ¦µÇN¢-*Ê ’î©ïˆ¢œ¿ ªÃV ƦÕl©ü ¹×ÅŒÕ-¦ü³Ä ‚ ’¹Õ{d-ÍŒÕ{Öd ÂíÅŒh’à “X¾£¾Ç-K-’ EJt¢* ‚ “¤Ä¢ÅÃ-EÂË Ê§ŒÖ-"©Ç (ÂíÅŒh Âî{) ÆE æXª½Õ åXšÇdª½Õ. ’î©ïˆ¢œ¿ Âî{©ð ¹©-®ÏÊ ¨ ʧŒÖ-"©Ç ®¾Õ¢Ÿ¿-ª½-“X¾-Ÿä-¬Á¢’à æXªíˆ-Ê-«ÍŒÕa. ®¾Õ¢Ÿ¿-ª½-„çÕiÊ Í窽իÛ, X¾*a¹ ¦§ŒÕ-@ÁxÅî ‡X¾Ûpœ¿Ö ¹@Á-¹-@Á-©Çœä ¨ ʧŒÖ-"©Çx „çáÅŒh¢ 50 ‡Â¹-ªÃ-©©ð …¢C. ƒÂ¹ˆœä “X¾X¾¢-ÍŒ-“X¾-‘ÇuA ’â*Ê ¦Öª½Õ’¹Õ «%¹~¢ …¢C. ‡X¾Ûpœ¿Ö X¾ÍŒa-Ÿ¿-Ê¢Åî ¹@Á-¹-@Á-©Çœä ʧŒÖ-"-©ÇÂ¹× Ê«¢-¦ª½Õ, «ÖJa ¯ç©©ðx 骢œ¿Õ Ÿ¿¤¶Ä-©Õ’à NŸä-Q-X¾-¹~×©Õ «©-®¾-«-²Ähªá. ŸÄŸÄX¾Û 40 ªîV© ¤Ä{Õ ƒÂ¹ˆœ¿ ’¹œËXÏ „ç@Á-Åêá. ‚¯ÃšË EèÇ¢ ¹×{Õ¢-H-Â¹×©Õ ¨ ʧŒÖ-"-©ÇÂ¹× N£¾É-ªÃ-EÂË «Íäa-„Ã-ª½{. «¢Ÿ¿© ®¾¢Èu©ð «©-®¾-X¾-¹~×©Õ ªÃ«-œ¿¢Åî {ÖJ-•¢-¬ÇÈ ¨ ʧŒÖ-"-©ÇÊÕ X¾Â¹~ש Æ„Ã-®¾-ê¢-“Ÿ¿¢’à «ÖªÃa-©E “X¾ºÇ-R¹ ®ÏŸ¿l´¢ Íä®Ï¢C. ƪáÅä ʧŒÖ-"©Ç “X¾Â¹ˆ-¯ä-’¹© •«ÖL Ÿ¿ªÃy• “¤Ä¢ÅŒ¢©ð ªÃ†¾Z “X¾¦µ¼ÕÅŒy¢ ƒ¢{-êªo-†¾-Ê©ü ’î©üp´ ÂÕdÂ¹× 200 ‡Â¹-ªÃ©Õ êšÇ-ªá¢-*¢C. ƪáÅä ÅŒ«ÕÂ¹× «Õªî 50 ‡Â¹-ªÃ©Õ ʧŒÖ-"©Ç ®¾n©¢ êšÇ-ªá¢-ÍÃ-©E Â’Ã, ꢓŸ¿-X¾Û-ªÃ-«-®¾Õh-¬ÇÈ Æ¦µ¼u¢-ÅŒª½¢ «u¹h¢ Íä®Ï¢C. X¾ÛªÃ-ÅŒÊ Â¹{d-œÄ©Õ …Êo ¨ ʧŒÖ-"©Ç “¤Ä¢ÅŒ¢ÊÕ ’î©üp´ 客{-ªýÂ¹× ƒ«y-«ÕE X¾ÛªÃ-«-®¾Õh-¬ÇÈ ÆCµ-ÂÃ-ª½Õ©Õ ÅäLa-Íç-¤Äpª½Õ. {ÖJ•¢ ¬ÇÈ X¾Â¹~ש ‚„Ã-®¾-ê¢-“ŸÄ-EÂË X¾ÛªÃ-«-®¾Õh-¬ÇÈ “U¯þ ®Ï’¹o©ü ƒ*a¢C.

ÆAC± Ÿä„î-¦µ¼«!
''ÆAC± Ÿä„î-¦µ¼«ÑÑ Æ¯Ãoª½Õ åXŸ¿l©Õ. «ÕÊ ƒ¢šËÂË «*aÊ „ÃJE ‚Ÿ¿-J¢-ÍŒœ¿¢, «ÕÊ Ÿä¬Á¢Â¹× «Íäa „ÃJE ‚Ÿ¿-J¢-ÍŒœ¿¢ «ÕÊ “X¾¦µ¼ÕÅŒy¢ ¹F®¾ Ÿµ¿ª½t¢. ¨ ÆA-Ÿ±¿Õ-©ÊÕ ‚Ÿ¿-J¢-ÍŒœ¿¢ X¾ÛªÃ-ÅŒÊ Âé¢ ÊÕ¢œË «®¾ÕhÊo ®¾¢®¾ˆ%A. ¨ ÆA-Ÿ±¿Õ© Â¢ X¾ÛªÃÅŒÊ Â颩ð “X¾Åäu¹ ¦µ¼«-¯Ã©ä EJt¢-Íä-„Ã-ª½{. œ¿Â¹ˆ¯þ “¤Ä¢ÅÃEo N•-§ŒÕ-«¢-ÅŒ¢’à X¾J-¤Ä-L¢-*Ê Â¹×M ¹×ÅŒÕ-¦ü³Ä ªÃV©Õ ’î©ïˆ¢œ¿ “¤Ä¢ÅŒ¢©ð ÆA-Ÿ±¿Õ© Â¢ EJt¢-*Ê ''ÆAC± ¦µ¼«Ê¢ÑÑ Bª½ÕÊÕ ÍŒÖæ®h, „ê½Õ \ ²Änªá©ð ÆA-Ÿ±¿Õ-©ÊÕ ’õª½-N¢-Íä-„êî ƪ½n¢ Æ«Û-ŌբC. ¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä£ÏÇ «âœ¿« ªÃV ƪáÊ ƒ“¦£ÔÇ¢ ¹×M-¹×-ÅŒÕ-¦ü³Ä ÅŒÊ £¾Ç§ŒÖ¢©ð (1553©ð) ’î©ïˆ¢œ¿ Âî{Â¹× …ÅŒhª½ ¦µÇ’¹¢©ð ¦¢èǪà Ÿ¿ªÃy-•Â¹× ÂË©ð-OÕ-{ª½Õ Ÿ¿Öª½¢©ð ’î©ïˆ¢œ¿ ÆAC± ¦µ¼«-¯ÃEo ®¾ÕN-¬Ç-©¢’à EJt¢-ÍÃœ¿Õ. HŸ¿ª½Õ Âî{ «Öª½_¢©Ç EJt¢-*Ê ¨ ÆAC± ¦µ¼«Ê¢©ð ÊÖšÇ-§ŒÖ¦µãj ’¹Ÿ¿Õ©Õ, ’¹Õ“ªÃ-©Â¹× „䪽Ւà ’¹Õ“ª½X¾Û ¬Ç©©Õ, ÆA-Ÿ±¿Õ© Â¢ ®¾ÕN-¬Ç-©-„çÕiÊ ¦ÇN, ŠÂ¹ «Õ®ÔŸ¿Õ, ŠÂ¹ «Õ¢Cª½¢ EJt¢-Íê½Õ. ƒÅŒª½ ªÃèÇu© ÊÕ¢œË «Íäa ªÃ§ŒÕ¦Çª½Õ©Õ ÆA-Ÿ±¿Õ©Õ, ’î©ïˆ¢œ¿ ®¾Õ©ÇhÊÕ Ÿ¿ª½zÊ¢ ©Gµ¢Íä «ª½Â¹× ¨ ÆAC± ’¹%£¾Ç¢©ð ¦®¾ Íäæ®-„Ã-ª½Õ{. ®¾Õ©ÇhÊÕ Ÿ¿ª½z-¯Ã-EÂË ÆÊÕ-«ÕA ©Gµ¢-*Ê ÅŒªÃyÅŒ å®jE-Â¹×©Õ ÆA-Ÿ±¿ÕLo ¦¢èǪà Ÿ¿ªÃy• «Öª½_¢ ’¹Õ¢œÄ ¤Ä©-¹ש Ÿ¿ª½z-¯Ã-EÂË B®¾Õ-¹×-„ç-@ì}-„ê½Õ. ÆŸ¿Õs´ÅŒ ¹@Ç-¯çj-X¾Û-ºÇu-EÂË ÅêÈ-º-„çÕiÊ ’î©ïˆ¢œ¿ ÆAC± ¦µ¼«Ê¢ ¯äœ¿Õ PC±-©Ç-«-®¾n©ð …¢C. ªÃ†¾Z X¾ÛªÃ-«®¾Õh, “X¾Ÿ¿-ª½z-Ê-¬ÇÈ ‚Dµ-Ê¢©ð …Êo ¨ ¦µ¼«Ê¢ ‚Ê-„Ã-©ÕÊÕ Âî©ïp§äÕ ®ÏnA©ð …¢C. ÆX¾Ûp-œ¿-X¾Ûpœ¿Õ Åç©Õ’¹Õ *“ÅŒ-X¾-J-“¬Á-«Õ-„ê½Õ ¦µ¼«-Ê¢ÊÕ N©Êx ²Än«-ª½¢’à „Ãœ¿Õ-¹×E †¾àšË¢-’û©Õ •ª½Õ-X¾Û-¹ע-{Õ-¯Ãoª½Õ. *“Åé †¾àšË¢’û ®¾«Õ-§ŒÕ¢©ð ¦Ç¢¦Õ-©ÊÕ æX©aœ¿¢ «©x ‚ ¬Á¦Çl-EÂË X¾ÛªÃ-ÅŒÊ Â¹{d-œ¿¢©ð H{©Õ X¾œ¿ÕÅŒÕ-¯Ãoªá. ƒX¾p-šË-éÂj¯Ã ÆCµ-ÂÃ-ª½Õ©Õ ¹@ÁÙ} ÅçJ* ¨ ÍÃJ-“Ō¹ ¦µ¼«-Ê¢Â¹× «Õª½-«Õt-ÅŒÕ©Õ ÍäX¾-œËÅä ¦µ¼N-†¾uÅý ÅŒªÃ-©Â¹× ‹ ÍÃJ-“Ō¹ ¦µ¼«-¯ÃEo Æ¢C¢-*-Ê-„ê½¢ Æ«Û-Åëá.

’î©ïˆ¢œ¿ ®¾«Ö-Ÿµ¿Õ©Õ
’î©ïˆ¢-œ¿ÊÕ ¤ÄL¢-*Ê ªÃV© ’¹Õª½Õh’à ¨ ®¾«Ö-Ÿµ¿Õ©Õ EL* …¯Ãoªá. ’î©ïˆ¢œ¿ Âî{-©ðE ¦¢èǪà Ÿ¿ªÃy-èÇÂ¹× …ÅŒh-ª½¢’à ÂË©ð-OÕ-{ªý Ÿ¿Öª½¢©ð ƒN …¯Ãoªá. ÆŸ¿Õs´-ÅŒ-„çÕiÊ Â¹@Ç-®¾¢-X¾-Ÿ¿Â¹× ¨ ®¾«Ö-Ÿµ¿Õ-©©ð ’îÍŒ-J-®¾Õh¢C. ‡ÅçkhÊ „çÕiŸÄ-Ê-“¤Ä¢-ÅŒ¢©ð OšËE EJt¢-Íê½Õ. ªÃV© ®¾«Ö-Ÿµ¿Õ-©Fo Šê Ÿ¿’¹_ª½ ƒÂ¹ˆœ¿ …Êo-{Õx’à “X¾X¾¢-ÍŒ¢©ð «Õéª-¹ˆœÄ ©ä«Û.ƒÂ¹ˆ-œ¿ÕÊo ®¾«Ö-Ÿµ¿Õ©Õ, ƒÅŒª½ ¹{d-œÄ©Õ X¾J¥-§ŒÕ¯þ, X¾ª¸Ã¯þ, £ÏÇ¢Ÿ¿Õ P©p-¹-@ÁÂ¹× ’¹Õª½Õh-©Õ’à …¯Ãoªá.

…²Ät-E§ŒÖ «Õ£ÏÇ@Ç Â¹@Ç-¬Ç©
ÂîJ¸-©ðE “GšË†ý éªå®-œçFq ¦µ¼«-Ê„äÕ ¯äšË «Õ£ÏÇ@Ç Â¹@Ç-¬Ç©. „äÕ•ªý Â˪ýˆ ¤Ä“šËÂú 骮Ï-œç¢šü ’à …Êo Â颩ð DEE EJt¢-Íê½Õ. ªÃ§ŒÕ©ü ƒ¢•-F-ªýqÂ¹× Íç¢CÊ XÏ.ª½-å®q©ü DEE ª½Ö¤ñ¢-C¢-Íê½Õ. DE “X¾ŸµÄÊ ŸÄyª½¢ …ÅŒhª½¢ C¹׈’à …¢{Õ¢C.ÆŸ¿Õs´ÅŒ ¹@Ç-¯çjX¾Ûº¢ ¨ ¦µ¼«-Ê¢©ð …¢C.

‚¢“Ÿµ¿-“X¾-Ÿä¬ü …ÊoÅŒ ¯Ãu§ŒÕ-²ÄnÊ¢
«ÕÊ å£jÇÂÕd «â®Ô ÊCÂË Ÿ¿ÂË~º Šœ¿ÕfåXj …¢C.èãjX¾Üªý Â¹× Íç¢CÊ ¬Á¢Â¹-ªý-©Ç-©ü,-²Än-E¹ ƒ¢•-Fªý „çÕ£¾Çªý ‚M X¶¾•©ü DEÂË ª½ÖX¾-¹-©pÊ Íä¬Çª½Õ. ¨ EªÃt-ºÇEo ÍäX¾-šËd¢C \œ¿« EèÇ¢ ƪáÊ OÕªý …²Ät¯þ ‚M-‘ǯþ. EªÃtº¢ 1915 \“Xϩ𠓤Ī½¢-¦µ¼¢-ÂÃ’Ã «ÖJa 1919 ©ð X¾Üª½h-ªá¢C. 1920\“XÏ©ü 20Ê EèÇ¢ DEE “¤Äª½¢-Gµ¢-Íê½Õ. ¨ ¦µ¼«Ê EªÃt-ºÇ-EÂË X¾Û¯Ã-Ÿ¿Õ©Õ B®¾Õh¢-œ¿’à ¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä£ÔÇ ¤Ä©-¹ש “¤Ä²Ä-ŸÄ-©ãjÊ £Ôǯà «Õ£¾Ç©ü, ¯ÃœÎ-«Õ-£¾Ç©ü „ç©Õ’¹Õ ͌֬Ǫá. 1932©ð ¨ ®¾yªîg-ÅŒq-„Ã©Õ •J-’êá,. ¨ ®¾¢Ÿ¿-ª½s´¢’à ¯Ãu§ŒÕ ¬ÇÈ ÆX¾pšË EèǢʄÃ-¦ÕÂ¹× å£jÇÂÕd „ç¢œË èÇcXÏ-¹Åî ¦Ç{Õ ŠÂ¹ ÅÃ@Á¢-Íç-NE ¦£¾Þ-¹-J¢-*¢C. 100ÂË©ð© ¦ª½Õ-«ÛÊo ¨ èÇcXϹ “X¾®¾ÕhÅŒ¢ X¾ÛªÃ¯Ã £¾Ç„ä-M©ð ¦µ¼“Ÿ¿-X¾-ª½-ÍŒ-¦-œË¢C.

ªÃ†¾Z ꢓŸ¿ “’¹¢Ÿ±Ä-©§ŒÕ¢
Æ®¾-X¶ý-èÇ£ÔÇ æXª½Õ OÕŸ¿Õ’à \ªÃp-{Õ-Íä-®ÏÊ ¨ “’¹¢Ÿ±Ä©§ŒÖEo “X¾®¾ÕhÅŒ¢ ªÃ†¾Z “’¹¢Ÿ±Ä-©-§ŒÕ¢’à XÏ©Õ®¾Õh¯Ãoª½Õ. 1891©ð DEE «ÕøMy ®¾§ŒÕuŸþ £¾Ýæ®q¯þ G©ü-“’ÃNÕ ²ÄnXÏ¢-ÍÃœ¿Õ. „ç៿{ DEE ‚G-œþq-©ðE ŠÂ¹ ¤ÄÅŒ ¦¢’Ãx©ð ¯ç©-Âí-©Çpª½Õ. ¨ “’¹¢Ÿ±Ä-©-§ŒÕ¢©ð ƪ½-GÂú, …ª½Õl, X¾J¥-§ŒÕ¯þ, ƒ¢Ux†ý “’¹¢Ÿ±Ä-©Åî ¤Ä{Õ Æ¯ä¹ ÍäA-ªÃÅŒ “’¹¢Ÿ±Ä©Õ …¯Ãoªá. ÅŒª½Õ-„ÃÅŒ ¨ ÍäA-ªÃÅŒ “’¹¢Ÿ±Ä-©ÊÕ ªÃ†¾Z “¤ÄÍŒu ¦µÇ¢œÄ-’Ã-ªÃ-EÂË X¾¢XÏ¢-Íê½Õ. 1936©ð «â®Ô-ÊC BªÃÊ ÊÖÅŒÊ “’¹¢Ÿ±Ä-©-§ŒÖEo ²ÄnXÏ¢-Íê½Õ. 1948©ð “’¹¢Ÿ±Ä-©§ŒÕ¢ æXª½ÕÊÕ ªÃ†¾Z ꢓŸ¿ “’¹¢Ÿ±Ä-©§ŒÕ¢ ’à «ÖªÃaª½Õ.

…²Ät-E§ŒÖ ‚ªýdq ¹@Ç-¬Ç©
…ÊoÅŒ NŸÄu-¦µÇu-²Ä-EÂË ¯ç©-Âí-LpÊ ’íX¾p N¬Áy-N-ŸÄu-©§ŒÕ¢ …²Ät-E§ŒÖ N¬Áy-N-ŸÄu-©§ŒÕ¢. Ÿä¬Á¢-©ðE “X¾®ÏCl´ ’â*Ê N¬Áy-N-ŸÄu-©-§ŒÖ©ðx ƒC ŠÂ¹šË. ¨ N¬Áy-N-ŸÄu-©-§ŒÕ¢©ð ¹@Ç-È¢-œ¿¢’à EL-*-¤ò§äÕ ‚ªýdq ¹@Ç-¬Ç© “X¾Åäu¹ ‚¹-ª½¥º. DEE 1939©ð \œ¿« ¯çjèÇ¢ ʄæü OÕªý …²Ät¯þ ‚M ²ÄnXÏ¢-ÍÃœ¿Õ. «ÖEq-§ŒÕ-ªý-èÇ-®¾pªý Æ¯ä ¦ãLb§ŒÕ¢ ª½ÖX¾-PLp ‚ªýdq ¹@Ç-¬Ç© ¦µ¼«-¯Ã-EÂË ª½ÖX¾-¹-©pÊ Íä¬Çœ¿Õ.NNŸµ¿ N¦µÇ-’Ã-©©ð NŸÄu-ª½Õn-©Â¹× …ÊoÅŒ NŸ¿u-Ê¢-C-²òh¢C.

…²Ät-E§ŒÖ ‚®¾Õ-X¾“A
1925©ð \œ¿« EèÇ¢ Â颩ð DEE ²ÄnXÏ¢-Íê½Õ. ‚¢“Ÿµ¿-“X¾-Ÿä-¬ü-©ðE ÆA åXŸ¿l ‚®¾Õ-X¾“A ƒC. DE©ð 1000X¾œ¿-¹©Õ …¯Ãoªá.ÆÅÃu-Ÿµ¿Õ-E¹ „çjŸ¿u-X¾-J-¹-ªÃ©Õ ¨ ‚®¾Õ-X¾-“A©ð…¯Ãoªá.

X¶¾©-Âú-ÊÕ«Ö ¦µ¼«Ê¢
Ÿä¬Á¢-©ðE ÆÅŒu-ÅŒÕs´ÅŒ ¦µ¼«-¯Ã©ðx ƒC ŠÂ¹šË.ÍÃJt-¯Ã-ªýÂ¹× Ÿ¿ÂË~-º-C-¬Á’à 5 ÂË©ð-OÕ-{ª½x Ÿ¿ÖªÃÊ 2000 Æœ¿Õ-’¹Õ© ‡ÅçkhÊ Âí¢œ¿åXj …¢CC.19« ¬ÁÅÃ-¦l¢©ð ʄæü NÂÃ-ªýÐ-…©üÐ…«Õªý ²ÄnXÏ¢-ÍÃœ¿Õ. ƒ{M ª½ÖX¾-PLp DEE ª½Ö¤ñ¢-C¢-ÍŒ’à DEEªÃt-º¢©ð …X¾-§çÖ-T¢-*Ê ªÃªáE ƒ{M ÊÕ¢* ÅçXÏp¢-Íê½Õ. DE©ð „ç©-¹-{d-©äE *“ÅŒ-©ä-ÈÊ¢, P©Çp©Õ,‚¢ê’x§ŒÕ «®¾Õh-²Ä-«Ö“T …¯Ãoªá. ¨ ¦µ¼«Ê¢ ŸÄyªÃ Ê’¹-ªÃEo „çáÅŒh¢ ͌֜¿-«ÍŒÕa. ‚ª½«EèÇ¢ DEE 1897©ð ÂíÊÕ-’î©Õ Íä¬Çœ¿Õ. ÅŒÊ N“¬Ç¢A ’¹%£¾Ç¢’ÃDEE NE-§çÖ-T¢-ÍÃœ¿Õ.

Íø „ç᣾ǩÇx
Íø „ç᣾ǩÇx Æ¢˜ä ¯Ã©Õ’¹Õ ¦µ¼«-¯Ã©Õ ÆE ƪ½n¢. DEE ‰Ÿ¿« EèÇ¢ ʄæü ÆX¶¾bªý …ŸþÐ-Ÿö©Ç ¦£¾Ç-Ÿ¿Öªý (1857Ð69)©ð EJ¢-ÍÃœ¿Õ. ˜ã“£¾É-¯þ(-ƒ-ªÃ¯þ) ©ðE ³Ä ¦µ¼«-¯Ã-EÂË “X¾A-ª½Ö-X¾„äÕ ƒC. 1912©ð DEÂË „çÕª½Õ-’¹Õ©Õ CŸÄlª½Õ. EèÇ¢-Ê-„Ã-¦Õ-©Â¹× ÆÅŒu¢ÅŒ “XÔA-¤Ä-“ÅŒ-„çÕiÊ ¦µ¼«-Ê-NÕC. \œ¿« EèÇ¢ ®¾ªý OÕªý …²Ät¯þ ‚M-‘ǯþ ¦£¾Ç-Ÿ¿Öªý DEE E„Ã-®¾¢’à NE-§çÖ-T¢-ÍÃœ¿Õ. Æ®¾-X¶ý-èÇ£ÏÇ ¤Ä©-¯Ã-ÂÃ-©¢©ð DE©ð ÂíEo ¦µÇ’Ã-©ÊÕ NŸäQ ¬ëjL©ð EJt¢-Íê½Õ.

ÂË¢’û-ÂîK¸ ¦µ¼«Ê¢
\œ¿« EèÇ¢ OÕªý …²Ät¯þ ‚M-‘ǯþ ¦£¾Ç-Ÿ¿Öªý(1911648) Â¹× E„Ã-®¾¢’à …X¾-§çÖ-’¹-X¾-œËÊ ¦µ¼«-Ê-NÕC. ¨¦µ¼«Ê ²ñ¢ÅŒ-ŸÄª½Õ ¹«Õ©ü ‘ǯþ Ư䟵¿Ê-«¢-Ō՜¿Õ.21‡«-ªÃ-©©ð N®¾h-J¢-*Ê ¦µ¼«-Ê-NÕC. EèÇ¢ Â颩ð DEE ÆA-Ÿ±¿Õ-©ÊÕ ²Äy’¹-A¢-ÍŒ-œÄ-EÂË …X¾-§çÖ-T¢-Íä-„ê½Õ. “X¾®¾ÕhÅŒ¢ DE©ð ÂË¢’û-ÂîK¸ ‚®¾Õ-X¾-“A-E-E-ª½y-£ÏÇ-®¾Õh-¯Ãoª½Õ.ÂË¢’û-Âî-K¸©ð X¾©Õ ª½Âé §Œâªî-XÏ-§ŒÕ¯þ ¹@Ç-¹%-ÅŒÕ-©Õ-¯Ãoªá. «âœ¿Õ ¦µ¼«-¯Ã-©Õ’à …Êo ¨ ÂË¢’û-ÂîK¸ ÍÃJ-“Ō¹, ¹@Ç-¹%-ÅŒÕ-©Â¹×E©-§ŒÕ-„çÕi-ÊC.

²ñª½¢’¹ -«ÖªÃ_--©Õ...
Ê’¹-ªÃEo ®¾ªÃy¢’¹ ®¾Õ¢Ÿ¿-ª½¢’à BJa-C-ClÊ Â¹×ÅŒÕ-¦ü-³Ä£ÏÇ, Æ®¾-X¶ý-èÇ£ÔÇ ¤Ä©-Â¹×©Õ EJt¢-*Ê ²ñª½¢-’éÕ, ¦µ¼Ö’¹%-£¾É©Õ, ª½Â¹~º ²Än«-ªÃ©Õ ¯äšËÂÌ “X¾•-©©ð ‚®¾-ÂËhE êªéÂ-Ah-®¾Õh-¯Ãoªá. ÍÃJt-¯Ãªý ÊÕ¢* Ê’¹ª½¢ X¾Pa«Õ, Ō֪½Õp P„ê½x «ª½Â¹× ²ñª½¢’¹ «ÖªÃ_©Õ ÍÃJ-“Ō¹ ®¾ÅŒu-„äÕ-Âù ƒX¾p-šËÂË ¦µ¼«Ê EªÃt-ºÇ© ®¾¢Ÿ¿-ª½s´¢’à …E-ÂËE ÍÃ{Õ-Âí¢-{Ö¯ä …¯Ãoªá. 骢œä@Áx “ÂËÅŒ¢ C„Ã-¯þ-Ÿä-NœË “¤Ä¢ÅŒ¢-©ðE ¤ÄÅŒ ¦Õª½Õ-VÊÕ ªîœ¿Õf N®¾h-ª½º X¾ÊÕ©ðx ¦µÇ’¹¢’à ¹ØLa-„ä®ÏÊX¾Ûpœ¿Õ Ưä¹ ‚®¾-ÂËh-¹ª½ N†¾-§ŒÖ©Õ „ç©x-œ¿-§ŒÖuªá. ‚Ÿµ¿Õ-E¹ §ŒÕ¢“ÅŒ-X¾-J-¹-ªÃ©Õ …X¾-§çÖ-T¢-*¯Ã, 20 ÍŒŸ¿-ª½X¾Û Æœ¿Õ-’¹Õ© „çj¬Çu©¢ ¹L-TÊ ‚ ’¹Õ¢“œ¿šË EªÃt-ºÇEo ¹ØLa-„ä-§ŒÕ-œÄ-EÂË «âœ¿Õ ¯ç©©Õ X¾šËdÊ N†¾§ŒÕ¢ ÅçLq¢Ÿä. ¹ØLa-„äÅŒ X¾Üª½h-ªáÊ ÅŒªÃyÅŒ ƹˆœ¿ ²ñª½¢’¹ «Öª½_¢ ¦§ŒÕ-{-X¾-œË¢C. ÆC ¬Á“ÅŒÕ-Ÿä-¬Ç© ŸÄœ¿Õ© ÊÕ¢* ª½Â¹~º ¤ñ¢Ÿ¿-œÄ-EÂË EèÇ¢ ªÃV©Õ EJt¢-ÍŒÕ-ÂíÊo ¦Ç¢¦Õ 冩dªý ÆE X¾ÛªÃ-«®¾Õh ¬Ç‘Ç-Cµ-ÂÃ-ª½Õ©Õ ÅäLa ÍçæXp-«-ª½Â¹× “X¾•-©©ð …ÅŒˆ¢ª¸½ ÂíÊ-²Ä-T¢C. Æ©Ç¢šË EªÃt-ºÇ© èÇG-ÅÃ-©ðÂË «®¾Õh¢C ÍÃJt-¯Ã-ªýÂ¹× X¾Pa-«ÖÊ Â¹ØÅŒ-„ä{Õ Ÿ¿Öª½¢©ð …Êo 'ÈèÇ-¯ÃÐ-‡Ð-‚“«ÖÑ ¦µ¼«Ê ®¾«á-ŸÄ§ŒÕ¢. Æ®¾X¶ý èÇ£ÏÇ-ªÃ-V© ÆCµ-Âê½ E„Ã-®¾-„çÕiÊ "©yÅý «Õ£¾Ç-©üÂ¹× ÆÅŒu¢ÅŒ Í䪽Õ-«©ð „çÖA-’¹Mx X¾Â¹ˆÊ EJt¢-*Ê ‘ÇèǯÃЇЂ“«Ö (“X¾¦µ¼ÕÅŒy Ÿµ¿¯Ã-’ê½¢) ŠÂ¹-X¾Ûpœ¿Õ “X¾X¾¢-ÍŒ¢-©ð¯ä ÆA ®¾¢X¾-ÊÕo-©Õ’à æXªí¢-CÊ å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ ¤Ä©-¹ש Ÿµ¿Ê-’Ã-ª½¢’à “X¾‘ÇuA ¤ñ¢C¢C. 19« ¬ÁÅæl¢ *«-ª½©ð EèÇ¢ OÕªý «Õ£¾Ç-¦Ö¦ü ÆM-‘ǯþ ¦µ¼«-¯ÃEo EJt¢-ÍÃ-ª½E Íç¦Õ-Åê½Õ.

²Ä©Ç-ªý-•¢’û «®¾Õh “X¾Ÿ¿-ª½z-Ê-¬Ç©
ŠÂ¹ «uÂËh “X¾X¾¢-ÍŒ¢©ð N©Õ-„çjÊ «®¾Õh-«Û-©ÊÕ æ®Â¹-J¢* \ªÃp-{Õ-Íä-®ÏÊ «®¾Õh-“X¾-Ÿ¿-ª½z-Ê-¬Ç-LC. ÅŒÊ ÅÃÅŒ, ÅŒ¢“œË Æœ¿Õ-’¹Õ-èÇ-œ¿-©©ð ÊœË* «âœ¿« ²Ä©Ç-ªý-•¢’û ¨ «®¾Õh-«Û-©Fo æ®Â¹-J¢-ÍÃœ¿Õ. ÅŒÊ „ê½-®¾-ÅŒy¢’à ÂíEo «®¾Õh-«Û©Õ «*a-Ê-X¾p-šËÂÌ Æ¢ÅŒ-¹¯Ão ‡Â¹×ˆ« X¾ÛªÃ-ÅŒÊ Â¹@ÇÈ¢-œÄ-©ÊÕ ²Ä©Ç-ªý-•¢’û ²ñ¢ÅŒ¢’à æ®Â¹-J¢-ÍÃœ¿Õ. DEE ͌֜¿-šÇ-EÂË ®¾¢«-ÅŒq-ªÃ-EÂË 10©Â¹~© «Õ¢C ®¾¢Ÿ¿-ª½z-Â¹×©Õ «®¾Õh¢-šÇª½Õ. DE©ð 43„ä© Â¹@Ç-È¢-œÄ©Õ, 50„ä© X¾Û®¾h-ÂÃ©Õ …¯Ãoªá.

GªÃx «Õ¢Cª½¢
280 Æœ¿Õ-’¹Õ© ‡ÅŒÕhÊ ¯ö¦Åý X¾£¾ÉœþåXj …ÊoC¨ Ÿä„Ã-©§ŒÕ¢. 2„ä© {ÊÕo© ¤Ä©-ªÃ-AÅî ƒÂ¹ˆœË „ä¢Â¹-˜ä-¬Áy-ª½-²Äy-NÕE “X¾A-†Ïd¢-Íê½Õ.…ÅŒhª½, Ÿ¿ÂË~º P©p ¬ëjL©ð ¨ Ÿ

Untitled Document
…-Ÿîu-’Ã-©Õ..ª½ÕºÇLXÏp²Äh«ÕE Ÿ¿’Ã
“X¾„òĢ“Ÿµ¿ÕœË „䆾¢.. Íä殟¿¢Åà „çÖ®¾¢
*¯Ão-JåXj ÆÅÃu-ÍÃ-ª½-§ŒÕÅŒo¢
„ê½Õf© X¾ÛÊ-Jy-¦µ¼-•-ÊåXj N«-ªÃ©Õ ®¾«Õ-Jp¢ÍŒ¢œË
*ÍŒa-ª½-XÏ-œ¿Õ-’¹Õ©Õ!
Ɠ¹«Õ ¹{d-œÄ-©åXj ¹NÕ-†¾¯þ \ªÃp{Õ Í䧌բœË.-.-.-
¤ñª½Õ’¹Õ 殫© ®Ï¦s¢-CÂË „äÅŒ-¯Ã© åX¢X¾Û
èðÊ©ü ¹NÕ-†¾-Ê-ªýÊÕ Â¹J*Ê ‡©Õ¹
ÍÃ-Jt-¯Ã-ªýÂ¹× ¦Ç¢¦Õ ¦ãC-J¢X¾Û
ÍçýÕ ¤òæ®h.-.-ÆX¾Ûp©Õ NÕT-©Çaª½Õ
Eª½Õ-Ÿîu-’¹Õ-©åXj «©.-.- X¶¾L¢-ÍŒE «Üu£¾Ç¢
¦ðÊ¢.-.- ÆX¾Û-ª½ÖX¾ -'*“ÅŒ¢Ñ-
XÔ‡X¶ý ÂêÃu-©-§ŒÕ¢©ð ¦ð¯Ã© „䜿Õ-¹©Õ
…²Ät-E-§ŒÖ©ð «ÕSx EL-*-¤ò-ªáÊ NŸ¿ÕuÅŒÕh ®¾ª½-X¶¾ªÃ
©ã¹ˆ-Åä-©E ª½Õ“Ÿ¿«Õ Ê’¹©Õ
¹@Ç-¬Ç© “XÏEq-X¾-©üåXj ŸÄœË
…Ÿîu-’é ¦µ¼KhÂË Ÿ¿ª½-‘Ç-®¾Õh© ‚£¾ÉyÊ¢
X¾Ÿ¿-O-Âé¢ X¾Üª½h-ªá¯Ã ¹×Ka «Ÿ¿-©E ®¾¢ÍÃ-©-¹שÕ
éªj©Õ “X¾«Ö-Ÿ¿¢©ð ŠÂ¹J «Õ%A
¹¢šð-¯çt¢šü ª½£¾Ç-ŸÄ-ª½Õ© N„Ã-Ÿ¿¢åXj
Ê-’¹-ª½¢©ð ¨¯Ãœ¿Õ
§ŒÕ-Ÿ±ä-ÍŒa´’à «ÕšËd ÅŒ«y-ÂéÕ
¯Ãªâ “¦Ç£¾Çt-ºÕ-©Â¹× ª½Õº¢ ÍçLx¢-ÍÃL
®Ô®Ô-‡®ý ª½ÕºÇ©Õ ÍçLx¢-ÍŒ-¹-¤òÅä ‚¢Ÿî-@Á-Ê©Õ
'£¾ÉOÕ-©ÊÕ „ç¢{¯ä Æ«Õ©Õ Í䧌ÖLÑ
NŸÄu-ª½¢’¹ ®¾«Õ-®¾u-©åXj ¹©ã-¹d-ꪚü «Ÿ¿l ‡®ý-‡X¶ý‰ Ÿµ¿ªÃo
¤Ä©-®Ôh¯Ã wX¾•-©åXj ŸÄœ¿Õ-©ÊÕ È¢œË¢-ÍÃL:- «ª½-«-ª½-ªÃ«Û
ê’šü-„ä© ª½ÖX¾-¹-©pÊ ¦ÇŸµ¿uÅŒ \XÔ-‰-‰-®ÔÂË
Åç©¢-’ú ²Ä£ÏÇ-ÅÃu-EÂË «Õ¢*-ªî-V©Õ
¯äªÃ©åXj éªj©äy ‡®Ôp ®¾OÕ¹~
å£jÇ-˜ã-Âþq©ð °å£ÇÍý-‡¢®Ô ÆCµ-ÂÃ-ª½Õ© ÅŒE-&©Õ
Ÿä„Ã-©-§ŒÖ© ÆGµ-«%-Cl´ÂË ê¢“Ÿ¿¢ ª½Ö.-„çªáu Âî{Õx êšÇ-ªá¢-ÍÃL
‚“¹«Õº©åXj ÂíʲĒ¹ÕÅŒÕÊo ®¾êªy
ÂÃ-T-ÅŒX¾Û «ª½h-¹ש ®¾¢X¶¾Õ¢ ÂíÅŒh Âê½u-«ª½_¢ ‡Eo¹
‡ªáœþq „ÃuCµ-“’¹-®¾Õn-©Â¹× ‚“¬Á«Õ¢
ªîœ¿xåXj ÍçÅŒh-„äæ®h •J-«Ö¯Ã
„Ãu¤Äª½ X¾ÊÕo åX¢X¾ÛåXj X¾ÛʪéðÍŒÊ
’¹ÕÅäh-ŸÄ-ª½Õ© ®¾¢X¶¾Õ¢ ÊÖÅŒÊ Âê½u-«ª½_¢
ƪ½’¹¢{©ð ¬Á®¾Y-*-ÂËÅŒq.-.- 骢“œî-V©ðx ƒ¢šËÂË!
œÎ¨-„î© «Öª½Õp
“X¾-X¾¢ÍŒ ¦Çu¢Â¹× EŸµ¿Õ-©Â¹× -'˜ã¢œ¿ªýÑ-
£¾ÇM¢ ª½Õ͌թÕ.-.- GªÃuE X¶¾á«Õ-X¶¾á-«Õ©Õ
 
  ÅÃèÇ-„Ã-ª½h©Õ
  “X¾ŸµÄÊ „ê½h©Õ
  “X¾Åäu¹ ¹Ÿ±¿-¯Ã©Õ
Untitled Document
 
 
Untitled Document
 
 
 
Untitled Document
Copyright © 2014  Ushodaya Enterprises Pvt. Ltd., All Rights Reserved.
For Marketing enquiries contact 9000180611 or Marketing@eenadu.net