close

ప్ర‌త్యేక క‌థ‌నం

మన నీళ్లను పూర్తిగా వాడుకోవచ్చు

కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆలోచన కూడా అదే
సింధు జలాల ఒప్పందానికి లోబడే ఇప్పటి వరకు వివాదాల పరిష్కారం
ఒప్పందంపై చర్చలు మళ్లీ ప్రారంభిస్తే వివాదాల తుట్టెను కదిపినట్లే
‘ఈనాడు’తో ప్రముఖ జలవనరుల నిపుణుడు హిమాంశు టక్కర్‌ సత్యపాల్‌ మేనన్‌
ఈనాడు డిజిటల్‌ ప్రతినిధి

పుల్వామాలో ఉగ్రదాడి నేపథ్యంలో పాకిస్థాన్‌పై అనేక అంశాల్లో కఠిన చర్యలు తీసుకునే అంశాన్ని ఎన్‌డీఏ ప్రభుత్వం పరిశీలిస్తోంది.పుల్వామా దాడిపై పాక్‌కు గట్టిగా బుద్ధి చెప్పకుంటే రానున్న ఎన్నికల్లో తన విజయావకాశాలు దెబ్బతింటాయని అధికార పక్షం ఆందోళన చెందుతోంది. ప్రభుత్వం పరిశీలిస్తున్న చర్యల్లో ఒకటి... పాక్‌కు వెళ్లే నదీ జలాల ప్రవాహాన్ని కట్టడి చేయడం. ఇది తీవ్ర చర్చకు దారి తీసింది.

1960 నాటి సింధు జలాల ఒప్పందం ప్రకారం భారత్‌, పాక్‌లు ఆరు నదులకు సంబంధించిన జలాలను పంచుకుంటున్నాయి. రెండు దేశాలకు మూడేసి నదుల్లోని ప్రవాహాలపై నియంత్రణలు ఉన్నాయి. భారత్‌కు రావి, బియాస్‌, సట్లెజ్‌ నదులపై నియంత్రణ ఉంది. ఈ నదుల్లోని 20 శాతం (168 మిలియన్‌ ఎకరాల అడుగుల (ఎంఏఎఫ్‌)కు గాను 33 ఎంఏఎఫ్‌) మేర జలాలపై భారత్‌కు హక్కు ఉంటుంది. పాక్‌కు సింధు, చీనాబ్‌, జీలం నదులపై నియంత్రణ ఉంది. 135 ఎంఏఎఫ్‌ మేర కేటాయింపులను ఆ దేశం పొందింది. ఈ ఒప్పందం వల్ల భారత్‌తో పోలిస్తే పాక్‌కే ఎక్కువ ప్రయోజనం ఉంది. అయినా ఈ అసమతౌల్యతపై భారత్‌ ఎన్నడూ తన అసంతృప్తిని వ్యక్తంచేయకపోవడం గమనార్హం. ఈ ఒప్పందం ప్రకారం సాగు అవసరాల కోసం సింధు, చీనాబ్‌, జీలం నదుల జలాలను పరిమితంగానే వాడుకోవాల్సి ఉంటుంది. విద్యుదుత్పత్తి, పారిశ్రామిక అవసరాలకు, చేపల వేట, నౌకాయానానికి వాడుకోవచ్చు. అయితే ఈ నదీ జలాలను పూర్తిస్థాయిలో వినియోగించుకుంటామంటూ ప్రధాని మోదీ, మంత్రి నితిన్‌ గడ్కరీ చేసిన ప్రకటనల్లో.. భారత్‌ గుండా పాకిస్థాన్‌లోకి ప్రవహించే నదీ జలాలను అడ్డుకోవడమో, మళ్లించడమో చేస్తామన్న అôతర్గత సందేశం ఇమిడి ఉందా? ఒకవేళ జలాలను ఎక్కువగా వినియోగించుకోవడం లేదా పాక్‌కు వెళ్లే జలాలను తగ్గించడం వంటివి చేయాలంటే భారీ డ్యామ్‌లు, రిజర్వార్లను నిర్మించాల్సి ఉంటుంది. దీనికితోడు సింధు జలాల ఒప్పందంలోని నిబంధనలకు నీళ్లొదలడం న్యాయపరమైన ఉల్లంఘన అవుతుంది. ఈ అంశంపై లోతైన విశ్లేషణ కోసం ‘ఈనాడు డిజిటల్‌ ప్రతినిధి’ ప్రముఖ జలవనరుల నిపుణుడు హిమాంశు టక్కర్‌ను ప్రత్యేకంగా ఇంటర్వ్యూ చేశారు. గతంలో వరల్డ్‌ కమిషన్‌ ఆన్‌ డ్యామ్స్‌, సెంటర్‌ ఫర్‌ సైన్స్‌ అండ్‌ ఎన్విరాన్‌మెంట్‌లో పని చేసిన ఈయన ‘సేవ్‌ నర్మద ఉద్యమం’లో పోరాడారు. ప్రస్తుతం సౌత్‌ ఏషియన్‌ నెట్‌వర్క్‌ ఆన్‌ డ్యామ్స్‌, రివర్స్‌ అండ్‌ పీపుల్‌ (ఎస్‌ఏఎన్‌డీఆర్‌పీ)కు సమన్వయకర్తగా పనిచేస్తున్నారు. ఇంటర్వ్యూ వివరాలివీ..

నేటి వరకూ భారత్‌, పాకిస్థాన్‌ల కమిషనర్ల పరస్పర తనిఖీలు ఎలాంటి విరోధ భావన లేకుండానే సాగాయి. అయితే సింధు జలాల ఒప్పందంలో పేర్కొన్న రీతిలో జలాల పంపకంపై 1960 నుంచి రెండు దేశాల మధ్య ఏమైనా తీవ్రస్థాయి విభేదాలు చోటుచేసుకున్న ఘటనలేమైనా ఉన్నాయా?
నిర్దిష్ట ప్రాజెక్టులపై విభేదాలు ఉన్నాయి. వాటిని పరస్పర చర్చల ద్వారా పరిష్కరించలేని సందర్భాల్లో ఒప్పందంలో పేర్కొన్న యంత్రాంగాల ద్వారా వాటి పరిష్కారం జరిగింది. బాగ్లిహార్‌ ప్రాజెక్టు విషయంలో తలెత్తిన విభేదాలను తొలగించడంలో ప్రపంచ బ్యాంకు ద్వారా నియమితులైన తటస్థ నిపుణులు కీలక పాత్ర పోషించారు. కిషన్‌గంగా ప్రాజెక్టు అంశం అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానానికి వెళ్లింది. ఇలాంటి పలు విభేదాలు ఇంకా ఉన్నాయి. ఇప్పటివరకూ అలాంటివన్నీ ఒప్పందానికి లోబడే పరిష్కారమయ్యాయి.

రెండు దేశాల మధ్య నీటి పంపకంపై ఇప్పటివరకూ పెద్ద విభేదాలేమీ లేవంటే ఒప్పందంపై రెండు దేశాలూ సంతృప్తిగానే ఉన్నాయని భావించవచ్చా?
ఇప్పటివరకూ అభిప్రాయభేదాలన్నీ ఒప్పందంలోని నిబంధనలకు అనుగుణంగా పరిష్కారమైనందువల్ల రెండు దేశాలూ ఈ ఒప్పందంపై సంతృప్తిగానే ఉన్నాయని చెప్పొచ్చు.

నదీ జలాలను దారి మళ్లించడానికి జలాల వినియోగాన్ని పెంచడం సాధ్యమేనా?
సింధు జలాల ఒప్పందంలో పేర్కొన్న విధంగా సట్లజ్‌, రావి, బియాస్‌ అనే తూర్పు నదుల్లో భారత వాటాను పూర్తిగా వినియోగించుకోవాలనుకుంటోందని కేంద్ర ప్రభుత్వ ప్రకటనలను బట్టి స్పష్టమవుతోంది. ఇది తప్పకుండా సాధ్యమే. పశ్చిమ నదులైన చీనాబ్‌, జీలం, సింధుకు సంబంధించి ఇప్పటికే ప్రణాళికలో ఉన్నవి, నిర్మాణదశలో ఉన్నవి మినహాయిస్తే కొత్తగా ఎలాంటి ప్రణాళికలను ప్రకటించలేదు. పశ్చిమ నదులకు సంబంధించి ఇప్పటికే వెల్లడైన ప్రణాళికలన్నీ ఒప్పందంలోని నిబంధనలకు లోబడే ఉన్నాయి. ఈ నదులకు సంబంధించి భారత హక్కుగా లభించిన వాటానే ఇంకా పూర్తిగా వాడుకోవాల్సి ఉంది.

భారత ప్రభుత్వం చెబుతున్న ఆప్షన్ల ప్రకారం చూస్తే రెండు దేశాల మధ్య నీటి యుద్ధానికి భవిష్యత్తులో అవకాశం ఉందా?
ఇప్పటివరకూ నీటి యుద్ధానికి సంబంధించిన ఎలాంటి సంకేతాలూ లేవు. ఎందుకంటే ఇరు దేశాల్లో ఏ దేశమూ ఇప్పటివరకూ ఉద్దేశపూర్వకంగా ఒప్పందాన్ని ఉల్లంఘించలేదు.

నదీ జలాల పంపకంపై రెండు దేశాలు ఘర్షణ పడిన ఉదంతం ఏదైనా ఉందా?
ప్రపంచవ్యాప్తంగా దేశాల మధ్య జరిగిన ఘర్షణలు, యుద్ధాల సంఖ్యను పరిశీలిస్తే నీటికి సంబంధించిన అంశాలే చాలావరకూ ప్రధాన కారణమవుతున్నాయి. యెమన్‌, ఇజ్రాయెల్‌-పాలస్తీనా, సిరియా, ఇరాక్‌ వంటి దేశాల్లో జరిగిన ఘర్షణలు ఇందుకు ఉదాహరణలు.

నీటి వినియోగం పరిమాణాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుంటే సింధు జలాల ఒప్పందంతో భారత్‌ కన్నా పాకిస్థాన్‌కే ఎక్కువ లబ్ధి కలుగుతోంది. అయినా ఈ అసమతౌల్యాన్ని సరిచేసేందుకు భారత్‌ ఎన్నడూ గట్టిగా ప్రయత్నించిన దాఖలాలు లేవు. పైగా భారత్‌కు కేటాయించిన నీటినే పూర్తిగా వినియోగించలేదు. దీన్నిబట్టి పాకిస్థాన్‌ పట్ల ఉదారంగా, నిస్వార్థంతో వ్యవహరించినట్లు అనుకోవచ్చా?
స్థూలంగా చూస్తే జలాల పంపకం పాకిస్థాన్‌కే ఎక్కువగా జరిగింది. అంటే దీనర్థం భారత్‌కు జరిగిన కేటాయింపులు సరిపోవని కాదు. తూర్పు, పశ్చిమ నదుల విషయంలో ఒప్పందం కింద లభించిన హక్కులను భారత్‌ పూర్తిస్థాయిలో వినియోగించుకోవాల్సి ఉంది. తూర్పునదుల్లో మన వినియోగం 94శాతం మేర ఉంది. నిర్మాణంలో కొత్త ప్రాజెక్టులను పరిగణనలోకి తీసుకుంటే మనం పూర్తిస్థాయి వినియోగానికి చేరువ కావొచ్చు. దీన్ని బట్టి భారత్‌, పాక్‌లు ఈ ఒప్పందంపై ఇప్పటివరకూ సంతోషంగా ఉన్నాయని భావించొచ్చు.

నీటి కేటాయింపులు పూర్తిగా వినియోగించుకోకపోవడానికి కారణాలేంటి? అవసరం లేకపోవడమా లేక పూర్తిస్థాయి వినియోగానికి అవసరమైన మౌలిక వసతులు లేకపోవడమా?
అవసరమైన మౌలిక వసతులు లేకపోవడం వల్లే తూర్పు నదుల జలాలను పూర్తిగా వినియోగించుకోలేకపోతున్నాం. అంతర్‌రాష్ట్ర వివాదాలు సహా అనేక కారణాలు ఉన్నాయి. పశ్చిమ నదుల్లోని వాటా కూడా ఒప్పందంలో పేర్కొన్నదాని కన్నా చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి. ఇందుకు కారణం అంతర్‌రాష్ట్ర వివాదాలు కావు.

పాకిస్థాన్‌ కవ్వింపు ఆలోచనతీరు కోణంలో కాకపోయినా భారత్‌లో పెరుగుతున్న డిమాండు, విస్తృతమవుతున్న కరవు, తరిగిపోతున్న నీటి వనరులవంటి కోణంలో చూసినప్పుడు ‘సింధు జలాల ఒప్పందం’పై పునఃసమీక్ష జరపాల్సిన అవసరం ఉందా?
మీరు పేర్కొన్న కారణాలతో కాదుగానీ పూర్తిగా పరిగణనలోకి తీసుకోని అంశాలవంటి కారణాలరీత్యా మళ్లీ దీనిపై చర్చించొచ్చు. సింధు బేసిన్‌లో పంచుకునే జలాశయాల నుంచి భూగర్భజలాల వినియోగం, కలుషిత నీటి విడుదల, పూడికతో కూడిన నీటి విడుదల, వరదజలాల విడుదల, వాతావరణ మార్పులు, సింధు బేసిన్‌ను పంచుకునే చైనా, అఫ్గానిస్థాన్‌వంటి దేశాలను ఒప్పందం పరిధిలోకి తీసుకురావడం వంటివి ఇందుకు ఉదాహరణలు.

ఒకవేళ భారత్‌ ఈ ప్రక్రియను ఆరంభించకుంటే ఒప్పందంలో సవరణలు చేయడానికి ఉన్న న్యాయపరమైన అవకాశాలేమిటి?
ఒప్పందంపై చర్చలు పునఃప్రారంభించడానికి ఇతమిత్థంగా నియమాలేవీ పేర్కొనలేదు. ఒప్పందం నుంచి ఎలా వైదొలగాలో వివరిస్తూ నిబంధన చేర్చలేదు. ఒకవేళ ఒప్పందంపై చర్చలు మళ్లీ ప్రారంభిస్తే పైన పేర్కొన్న సమస్యలు తెరపైకి రావొచ్చు. వివాదాల తుట్టెను కదిపినట్లవుతుంది. ఒప్పందంపై పునఃచర్చలు జరుగుతాయో, లేదో నేను చెప్పలేను.

మరిన్ని

జిల్లా వార్తలు

దేవ‌తార్చ‌న

రుచులు
+

© 1999- 2019 Ushodaya Enterprises Pvt.Ltd,All rights reserved.
Powered By Margadarsi Computers

Android PhonesApple Phones

For Editorial Feedback - eMail: infonet@eenadu.net
For Digital Marketing enquiries Contact : 9000180611, 040 - 23318181 eMail :marketing@eenadu.net
Best Viewed In Latest Browsers

Terms & Conditions   |   Privacy Policy

Contents of eenadu.net are copyright protected.Copy and/or reproduction and/or re-use of contents or any part thereof, without consent of UEPL is illegal.Such persons will be prosecuted.