close
Array ( ) 1

తాజా వార్తలు

Published : 13/03/2020 01:07 IST
Facebook Share Twitter Share WhatsApp Share Telegram Share

పార్లమెంటరీ కవలలు అంటే?

 

శాసననిర్మాణం, దేశ పాలనకు దిశా నిర్దేశం చేయడం పార్లమెంటు ప్రధాన కర్తవ్యం. ఆ విధులను సమర్థంగా నిర్వహించడానికి వివిధ కమిటీలు అవసరం. పాలిటీ అధ్యయనంలో భాగంగా అభ్యర్థులు ఆ కమిటీల ప్రాధాన్యం, ఏర్పాటు తదితర వివరాలను తెలుసుకోవాలి.

పార్లమెంటరీ కమిటీలు

పార్లమెంటరీ వ్యవస్థలో శాసనాలను రూపొందించడం, పరిపాలనను పర్యవేక్షించడం పార్లమెంటు కీలక విధి. శాసనాల సంఖ్య పెరగడం, వాటి గురించి సమగ్రంగా చర్చించే సమయం లేకపోవడం, శాసనాల రూపకల్పనలో సాంకేతికత పెరగడం లాంటి కారణాల వల్ల పార్లమెంటరీ కమిటీలకు ప్రాధాన్యం పెరిగింది. పార్లమెంటు తరఫున నిపుణులు, సమర్థులైన కొంతమంది సభ్యులతో కూడిన కమిటీలను ఏర్పాటు చేసి, వాటి ద్వారా పరిపాలనపై నిరంతర నియంత్రణ కొనసాగిస్తున్నారు.

* పార్లమెంటరీ కమిటీ రెండు రకాలు
స్థాయీ కమిటీలు: ఈ కమిటీలు నిరంతరం కొనసాగుతాయి. దీనిలోని సభ్యులు ప్రతి సంవత్సరం నియమింపబడతారు. స్థాయీ కమిటీలు రెండు రకాలు. అవి: 1) ఆర్థిక కమిటీలు 2) సాధారణ కమిటీలు.

తాత్కాలిక కమిటీలు: ఈ కమిటీలను అవసరాన్ని బట్టి ఏర్పాటుచేస్తారు. వీటిని సభాధ్యక్షుల తీర్మానం ద్వారా ఏర్పాటుచేస్తారు. ఇవి తమ నివేదికను సమర్పించగానే రద్దవుతాయి.


ఆర్థిక కమిటీలు

1) ప్రభుత్వ ఖాతాల సంఘం: ఇది భారత్‌లో అతిపురాతన పార్లమెంటరీ కమిటీ. దీన్ని  1919 నాటి మాంటేగ్‌ ఛెమ్స్‌ఫర్డ్‌ సంస్కరణల సిఫార్సుల మేరకు 1921లో ఏర్పాటుచేశారు.

ఈ కమిటీలో లోక్‌సభ నుంచి 15 మంది, రాజ్యసభ నుంచి 7 మంది సభ్యులు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారు. ఈ సభ్యులు నైష్పత్తిక ప్రాతినిధ్య పద్ధతిలో ఉభయ సభల నుంచి ఎన్నికవుతారు. ఈ కమిటీ ఛైర్మన్‌ను లోక్‌సభ స్పీకర్‌ నియమిస్తారు. 1967 నుంచి ఈ కమిటీకి ఛైర్మన్‌గా ప్రతిపక్షాలకు చెందిన వ్యక్తులను నియమించడం ఒక సంప్రదాయంగా కొనసాగుతోంది. 2019 ఆగస్టులో ఈ కమిటీకి ఛైర్మన్‌గా కాంగ్రెస్‌ పార్టీకి చెందిన అధీర్‌ రంజన్‌ చౌదరి నియమితులయ్యారు. ఇది తన నివేదికను లోక్‌సభ స్పీకర్‌కు సమర్పిస్తుంది. ఈ కమిటీకి సాంకేతిక, ఇతర సలహాలను కంప్ట్రోలర్‌ అండ్‌ ఆడిటర్‌ జనరల్‌ అందిస్తారు. అందుకే  కాగ్‌ను ఈ కమిటీకి తత్వవేత్త, మార్గదర్శకుడు, స్నేహితుడిగా అభివర్ణిస్తారు. ఈ కమిటీ చేసే పరిశీలన శవపరీక్ష లాంటిదని కొంతమంది విమర్శకుల భావన.

విధులు:
* ప్రభుత్వ వ్యయం, పార్లమెంటు ఆమోదించిన ఉపక ల్పన బిల్లులకు అనుకూలంగా ఉందా, లేదా అని పరిశీలించడం. * ప్రభుత్వ, స్వతంత్ర ప్రతిపత్తి కలిగిన  సంస్థలపై కాగ్‌ ఇచ్చిన నివేదికలను పరిశీలించడం. * వివిధ  ఖాతాల్లో చూపిన వ్యయం చట్టబద్ధంగా జరిగిందా, లేదా అని పరిశీలించడం. అవకతవకలు జరిగితే బాధ్యులపై చర్యల కోసం సిఫార్సు చేయడం.

2) అంచనాల కమిటీ: దీన్ని నిరంతర మితవ్యయ కమిటీ అని కూడా అంటారు. దీన్ని 1950లో జాన్‌మథాయ్‌ సిఫార్సుల మేరకు ఏర్పాటుచేశారు. దీనిలోని మొత్తం 30 మంది సభ్యులు లోక్‌సభ నుంచి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారు. ఈ సభ్యులందరినీ నైష్పత్తిక ప్రాతినిధ్య పద్ధతిలో ఎన్నుకుంటారు. ఈ కమిటీకి లోక్‌సభ డిప్యూటీ స్పీకర్‌ అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరిస్తారు.

విధులు:
* ప్రభుత్వ పాలనలో పొదుపును పెంపొందించడానికి ప్రత్యామ్నాయ విధానాలను సూచించడం.
* ప్రభుత్వ అంచనాలకు అనుగుణంగా మితవ్యయ సాధనకు కృషిచేయడం, వ్యవస్థలను అభివృద్ధి పరచడం, మెరుగైన పాలనకు సిఫార్సులు చేయడం.
* వివిధ అంచనాలను పార్లమెంటుకు ఏ రూపంలో సమర్పించాలో సూచించడం.
* ప్రభుత్వ ఖాతాల సంఘం, అంచనాల సంఘాన్ని పార్లమెంటరీ కవలలుగా పేర్కొంటారు.

3) ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల కమిటీ: ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలపై పార్లమెంటులో లంకా సుందరం అనే సభ్యుడు అడిగిన ప్రశ్నను అనుసరించి జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ ప్రభుత్వం కృష్ణమీనన్‌ కమిటీని ఏర్పాటుచేసింది. ఈ కమిటీ సిఫార్సుల మేరకు 1964లో ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల కమిటీని ఏర్పాటుచేశారు. ప్రారంభంలో ఈ కమిటీలోని సభ్యుల సంఖ్య 15.
1974లో ఈ కమిటీలో సభ్యుల సంఖ్యను 22కు పెంచారు. వీరిలో లోక్‌సభ నుంచి 15 మంది, రాజ్యసభ నుంచి 7 మంది ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారు. 2019 ఆగస్టులో ఈ కమిటీకి ఛైర్మన్‌గా మీనాక్షి లేఖి నియమితులయ్యారు.

విధులు:
* ప్రభుత్వరంగ సంస్థల నివేదికలు, ఖాతాలను  పరిశీలించడం.* ప్రభుత్వరంగ సంస్థల పనితీరుపై కాగ్‌ సమర్పించిన నివేదికను పరిశీలించడం.* భారత్‌లో ప్రభుత్వరంగ సంస్థలైన బీహెచ్‌ఈఎల్‌,  బాల్కో, ఐఓసీ, ఎల్‌ఐసీ లాంటివి సమర్థంగా పనిచేయడానికి అవసరమైన సూచనలు, సిఫార్సులు చేయడం. * భుత్వం జాతీయం  చేసిన సంస్థల పనితీరును సమీక్షించడం.

వ్యాఖ్యానాలు
* ఆధునిక కాలంలో శాసనవ్యవస్థకు పార్లమెంటరీ కమిటీలు కళ్లు, చెవులు, చేతుల్లా; కొన్ని సందర్భాల్లో మెదడుగా కూడా పనిచేస్తున్నాయి.  -థామస్‌ రీడ్‌
* ఆధునిక కాలంలో పార్లమెంటరీ కమిటీలు మినీ శాసన వ్యవస్థలుగా అవతరించాయి. -ఉడ్రోవిల్సన్‌


లక్షణాలు

* పార్లమెంటరీ కమిటీలకు పుట్టినిల్లు బ్రిటన్‌.
* పార్లమెంటరీ కమిటీల్లో సభ్యుల పదవీకాలం ఒక సంవత్సరం. ఈ కమిటీల్లో మంత్రులు సభ్యులుగా ఉండకూడదు.
* సంయుక్త పార్లమెంటరీ కమిటీల్లోని సభ్యులను లోక్‌సభ, రాజ్యసభల నుంచి 2 : 1 పద్ధతిలో నియమిస్తారు.
* సంయుక్త పార్లమెంటరీ కమిటీలకు ఛైర్మన్లను లోక్‌సభ స్పీకర్‌ నియమిస్తారు.
* పార్లమెంటరీ కమిటీల సమావేశాల నిర్వహణకు ఉండాల్సిన కోరం 1/3 వ వంతు.
* స్పీకర్‌, డిప్యూటీ స్పీకర్‌, ఛైర్మన్‌, డిప్యూటీ ఛైర్మన్‌లు ఏ కమిటీలో సభ్యులుగా ఉంటే వారు ఆ కమిటీలకు అధ్యక్షులుగా వ్యవహరిస్తారు.
* పార్లమెంటరీ కమిటీల్లోని సభ్యులను ఆయా సభల్లో ఒక తీర్మానం ద్వారా ఎన్నుకుంటారు లేదా సభాధ్యక్షులు వారిని నియమిస్తారు.
* లోక్‌సభ స్పీకర్‌ అనుమతితో ఈ కమిటీలు దేశంలో ఏ ప్రాంతంలోనైనా సమావేశం కావచ్చు.


మాదిరి ప్రశ్నలు

1. ఆధునిక కాలంలో పార్లమెంటరీ కమిటీలను ‘శాసన వ్యవస్థకు కళ్లు, చెవులు, చేతులు’గా అభివర్ణించినవారు?
1) ఉడ్రోవిల్సన్‌ 2) థామస్‌ రీడ్‌
3) బోడిన్‌   4) హెచ్‌.జె.లాస్కి
2. పార్లమెంటరీ కమిటీల్లో సభ్యుల పదవీ కాలం?
1) ఒక సంవత్సరం 2) 2 సంవత్సరాలు
3) 3 సంవత్సరాలు 4) 6 సంవత్సరాలు
3. భారతదేశంలో అతి పురాతన పార్లమెంటరీ కమిటీ ఏది?
1) ప్రభుత్వరంగ సంస్థల కమిటీ
2) సభా వ్యవహారాల కమిటీ
3) అంచనాల కమిటీ
4) ప్రభుత్వ ఖాతాల కమిటీ
4. మన దేశంలో ‘ప్రభుత్వ ఖాతాల కమిటీ’కి 1967 నుంచి ప్రతిపక్ష పార్టీ సభ్యుడు అధ్యక్షుడిగా ఉండటం అనేది?
1) ఒక సంప్రదాయం
2) రాజ్యాంగంలో నిర్దేశించారు
3) పార్లమెంటు నిర్ణయించింది
4) సుప్రీంకోర్టు ఆదేశం
5. 2019 ఆగస్టులో ప్రభుత్వ ఖాతాల సంఘానికి ఛైర్మన్‌గా ఎవరు నియమితులయ్యారు?
1) కె.వి. థామస్‌ 2) అధీర్‌ రంజన్‌ చౌదరి
3) గులాంనబీ ఆజాద్‌ 4) కరుణాకర్‌
6. కింద పేర్కొన్న ఏ కమిటీలోని సభ్యులందరూ లోక్‌సభకు చెందినవారై ఉంటారు?
1) ప్రభుత్వ ఖాతాల సంఘం
2) అంచనాల సంఘం
3) ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల సంఘం
4) సభా వ్యవహారాల కమిటీ
7. కింద పేర్కొన్న పార్లమెంటరీ కమిటీల్లో ఆర్థిక కమిటీ కానిది?
1) సభా వ్యవహారాల సంఘం
2) ప్రభుత్వ ఖాతాల సంఘం
3) అంచనాల సంఘం
4) ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల సంఘం
8. వివిధ పార్లమెంటరీ కమిటీలు అవి ఏర్పడిన సంవత్సరానికి సంబంధించి సరికానిది?
1) ప్రభుత్వ ఖాతాల సంఘం - 1919
2) అంచనాల సంఘం - 1950
3) ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల సంఘం - 1964
4) ప్రభుత్వ ఖాతాల సంఘం - 1921
9. లోక్‌సభ డిప్యూటీ స్పీకర్‌ ఏ పార్లమెంటరీ కమిటీకి అధ్యక్షులుగా వ్యవహరిస్తారు?
1) సభా వ్యవహారాల సంఘం
2) జీతభత్యాల సంఘం
3) అంచనాల సంఘం
4) ప్రభుత్వ ఖాతాల సంఘం
10. ప్రభుత్వరంగ సంస్థల సంఘానికి 2019 ఆగస్టులో అధ్యక్షులుగా ఎవరు నియమితులయ్యారు?
1) మధుకోడా      2) జ్యోతిరాదిత్య సింధియా
3) మీనాక్షి లేఖి     4) అజిత్‌ జోగి
సమాధానాలు: 1-2, 2-1, 3-4, 4-1, 5-2, 6-2, 7-1, 8-1, 9-3, 10-3.


Tags :

బిజినెస్‌

రాజకీయం

జనరల్‌

సినిమా

క్రైమ్

స్పోర్ట్స్

జాతీయ-అంతర్జాతీయ

జిల్లా వార్తలు
మరిన్ని

దేవతార్చన

+

© 1999- 2020 Ushodaya Enterprises Pvt.Ltd,All rights reserved.
Powered By Margadarsi Computers

Android PhonesApple Phones

For Editorial Feedback - eMail: infonet@eenadu.net
For Digital Marketing enquiries Contact :
040 - 23318181 eMail :marketing@eenadu.net
Best Viewed In Latest Browsers

Terms & Conditions   |   Privacy Policy

Contents of eenadu.net are copyright protected.Copy and/or reproduction and/or re-use of contents or any part thereof, without consent of UEPL is illegal.Such persons will be prosecuted.