ISRO: జయమ్ము నిశ్చయమ్మురా!

జాబిల్లి దక్షిణ ధ్రువం..! అంతరిక్ష రంగంలో ప్రబల శక్తులుగా పేరున్న అమెరికా, రష్యా, చైనాలకు సైతం అందని ద్రాక్ష అది. అలాంటి కఠినమైన చోట వ్యోమనౌకను సురక్షితంగా దించడం ద్వారా చరిత్ర సృష్టించేందుకు నాలుగేళ్ల కిందట చంద్రయాన్‌-2తో చేసిన ప్రయత్నం చివరి క్షణాల్లో విఫలమవడంతో.. భారత అంతరిక్ష పరిశోధన సంస్థ (ఇస్రో) ఈసారి పకడ్బందీగా సిద్ధమైంది.

Updated : 22 Aug 2023 10:05 IST

ఏ ప్రతికూలత ఎదురైనా జాబిల్లిపై దిగి తీరాల్సిందే  
గత గుణపాఠాలతో చంద్రయాన్‌-3 కోసం ఇస్రో పకడ్బందీ ప్రణాళిక

జాబిల్లి దక్షిణ ధ్రువం..! అంతరిక్ష రంగంలో ప్రబల శక్తులుగా పేరున్న అమెరికా, రష్యా, చైనాలకు సైతం అందని ద్రాక్ష అది. అలాంటి కఠినమైన చోట వ్యోమనౌకను సురక్షితంగా దించడం ద్వారా చరిత్ర సృష్టించేందుకు నాలుగేళ్ల కిందట చంద్రయాన్‌-2తో చేసిన ప్రయత్నం చివరి క్షణాల్లో విఫలమవడంతో.. భారత అంతరిక్ష పరిశోధన సంస్థ (ఇస్రో) ఈసారి పకడ్బందీగా సిద్ధమైంది. నాటి వైఫల్యం నుంచి పాఠాలు నేర్చుకొని.. వైఫల్య ఆధారిత డిజైన్‌తో చంద్రయాన్‌-3ని ప్రయోగించింది. అందుకే- ఆరునూరైనా, ఎన్ని అవాంతరాలు ఎదురైనా బుధవారం మన వ్యోమనౌక చందమామ దక్షిణ ధ్రువం వద్ద దిగడం ఖాయమంటోంది ఇస్రో.


వైఫల్యాలే పాఠాలుగా..

విజయావకాశాలను దృష్టిలో పెట్టుకొని (సక్సెస్‌ బేస్డ్‌) చంద్రయాన్‌-2 ల్యాండర్‌ డిజైన్‌నురూపొందించారు. వైఫల్యాలు తలెత్తితే ఎదుర్కొనే సామర్థ్యంపై నాడు ఎక్కువగా దృష్టిసారించలేదు. చంద్రయాన్‌-3 ల్యాండర్‌ను మాత్రం వైఫల్యాలకు ఉన్న ఆస్కారాలను విశ్లేషించుకొని, వాటిని అధిగమించేలా (ఫెయిల్యూర్‌ బేస్డ్‌ డిజైన్‌) ఇస్రో రూపొందించింది. అనుకోని అవాంతరం తలెత్తినా ల్యాండర్‌.. విజయవంతంగా చంద్రుడిపై దిగేలా కసరత్తు చేపట్టింది. సెన్సర్‌, ఇంజిన్‌, అల్గోరిథమ్‌, గణన.. ఇలా అనేక అంశాల్లో వైఫల్యాలకు ఉన్న అవకాశాలను పరిగణనలోకి తీసుకుంది. వాటిని అప్పటికప్పుడు సమర్థంగా ఎదుర్కొనేలా అన్ని వ్యవస్థలనూ ప్రోగ్రామ్‌ చేసింది. చంద్రయాన్‌-3లో అన్ని సెన్సర్లూ పనిచేయకపోయినా, నాలుగింట్లో రెండు ఇంజిన్లు విఫలమైనా సాఫ్ట్‌ ల్యాండయ్యేలా తీర్చిదిద్దారు. అందుకే- ఆరునూరైనా జయమ్ము నిశ్చయమంటున్నారు.


ప్రజ్వలనపై నియంత్రణ

చంద్రయాన్‌-2 వైఫల్యానికి ప్రధాన కారణం- ఇంజిన్లు అధిక థ్రస్టును ఉత్పత్తి చేయడమే. అందులోని నియంత్రణ వాల్వ్‌ సరైన రీతిలో ప్రతిస్పందించలేదు. దాన్ని ఇప్పుడు సరిచేశారు. ‘కంట్రోల్‌ లాజిక్‌’ను మెరుగుపరిచారు. చంద్రయాన్‌-2లో నాలుగు 800 న్యూటన్‌ ఇంజిన్లను ఉపయోగించారు. వాటి ప్రజ్వలన వేగాన్ని 20% చొప్పున మార్చుకోవడానికి అప్పుడు వీలుండేది. ఇప్పుడు 10% మార్పునకు వీలుగా తీర్చిదిద్దారు. అందువల్ల మరింత కచ్చితత్వంతో వేగాన్ని సర్దుబాటు చేయడానికి వీలవుతుంది.


సువిశాల ల్యాండింగ్‌ ప్రదేశం

చంద్రయాన్‌-2 ల్యాండింగ్‌కు 500 X 500 మీటర్ల ప్రదేశాన్ని ఎంపిక చేశారు. ఈసారి 4 X 2.5 కి.మీల ప్రదేశాన్ని ఎంచుకున్నారు. అందువల్ల కొద్దిపాటి ప్రదేశంలోనే హడావుడిగా దిగాలన్న పరిమితులేమీ ఉండవు. నిర్దేశిత ల్యాండింగ్‌ ప్రదేశంలో దిగలేకపోతే చంద్రయాన్‌-3 ల్యాండర్‌.. ప్రత్యామ్నాయాలను వెతుకుతుంది. అవసరమైతే 150 మీటర్ల వరకూ పక్కకు వెళ్లగలదు. ఇందుకు అనుగుణంగా ఇంధనం పరిమాణాన్ని పెంచారు. అనూహ్య పరిస్థితుల్లో ఎమర్జెన్సీ ల్యాండింగ్‌ సౌకర్యాన్నీ కల్పించారు. ఇవేవీ చంద్రయాన్‌-2లో లేవు. బ్యాటరీల సామర్థ్యం చంద్రయాన్‌-2లో 52.5 ఏహెచ్‌గా ఉండగా ఇప్పుడు 63 ఏహెచ్‌కు పెంచారు. ల్యాండర్‌ ఏ దిశలో దిగినా సమర్థంగా సౌరశక్తిని ఒడిసిపట్టేలా సోలార్‌ ప్యానళ్లను పెంచారు.


 లేజర్‌ డాప్లర్‌ వెలోసి మీటర్‌

పోలీసులు డాప్లర్‌ రాడార్‌ స్పీడ్‌గన్స్‌ను ఉపయోగించి.. వాహనాల వేగాన్ని పట్టేస్తుంటారు. ఈ గన్స్‌ రాడార్‌ తరంగాలను వాహనంపైకి పంపుతాయి. వాహనాన్ని తాకి పరావర్తనం చెందిన తరంగాల ఫ్రీక్వెన్సీలో మార్పులను గణించడం ద్వారా వాహనం వేగాన్ని అవి కొలుస్తాయి. లేజర్‌ డాప్లర్‌ వెలోసి మీటర్‌ కూడా లేజర్‌ ప్రకంపనలను చందమామ దిశగా పంపి.. పరావర్తనం చెందిన తరంగాల ఫ్రీక్వెన్సీలో మార్పు ఆధారంగా వ్యోమనౌక వేగాన్ని కచ్చితంగా లెక్కిస్తుంది. ఇది చంద్రయాన్‌-2లో లేదు.


నాలుగు ఇంజిన్లే..

చంద్రయాన్‌-2లో ఒక ప్రధాన ఇంజిన్‌.. దాని చుట్టూ 4 చిన్న ఇంజిన్లు ఉన్నాయి. ల్యాండింగ్‌ సమయంలో ఎగిసే ధూళిమేఘాన్ని ఎదుర్కోవడానికి వీలుగా ప్రధాన ఇంజిన్‌ను ఏర్పాటుచేశారు. ఇది లేకుంటే చందమామ ధూళి.. ల్యాండర్‌ మొత్తాన్నీ కమ్మేస్తుందని, దానివల్ల సున్నితమైన సెన్సర్ల పనితీరుపై ప్రభావం పడుతుందని భావించారు. కానీ అది అనవసరమని తేలడంతో.. చంద్రయాన్‌-3లో ప్రధాన ఇంజిన్‌ను తొలగించారు. నాలుగు ఇంజిన్లే అమర్చారు.

  • చంద్రయాన్‌-2 ఆర్బిటర్‌లోని హైరిజల్యూషన్‌ కెమెరా.. చంద్రుడికి సంబంధించిన చిత్రాలను 25 సెంటీమీటర్ల స్పష్టతతో అందించింది. వాటి ఆధారంగా చంద్రయాన్‌-3 ల్యాండింగ్‌కు సురక్షితమైన ప్రదేశాన్ని శాస్త్రవేత్తలు ఎంచుకోగలిగారు.

గైడెన్స్‌ అల్గోరిథమ్స్‌

చంద్రయాన్‌-2లో సాఫ్ట్‌వేర్‌, గైడెన్స్‌ అల్గోరిథమ్‌ వైఫల్యాలు తలెత్తాయి. ఫలితంగా ఓ దశలో- నిర్దేశించిన దానికంటే ఎక్కువ వేగంగా ల్యాండర్‌ ప్రయాణించింది. ఇలాంటివి పునరావృతం కాకుండా ఆ వ్యవస్థలను పటిష్ఠం చేశారు. విన్యాసాల కోసం ల్యాండర్‌ మలుపులు తీసుకునే వేగం చంద్రయాన్‌-2లో సెకనుకు 10 డిగ్రీలుగా ఉండేది. ఇప్పుడు ఆ వేగాన్ని బాగా పెంచారు.


కాళ్లు బలోపేతం 

ల్యాండింగ్‌ చివరి అంకంలో 3 మీటర్ల ఎత్తు నుంచి చంద్రుడి ఉపరితలంపై ల్యాండర్‌ ఒకింత దబ్‌మని పడిపోతుంది. అప్పుడు చెలరేగే కుదుపును తట్టుకొనేలా కాళ్లను డిజైన్‌ చేశారు. తద్వారా వ్యోమనౌక నిర్మాణం, దాని లోపలి పరికరాలకు ఎలాంటి ఇబ్బంది కలగదు. చంద్రయాన్‌-3 ల్యాండర్‌ పాదం భాగాన్ని డాంపర్‌ పదార్థంతో తయారుచేశారు. తేనెతుట్టెలా ఉండే ఈ భాగం.. కుదుపులో చాలా భాగాన్ని గ్రహించుకుంటుంది. సెకనుకు రెండు మీటర్ల వేగాన్ని తట్టుకునేలా చంద్రయాన్‌-2 ల్యాండర్‌ను రూపొందించగా.. ఇప్పుడు దాన్ని మూడు మీటర్లకు పెంచారు.


పెరిగిన డేటా వేగం

చంద్రయాన్‌-2లో టెలిమెట్రీ డేటా రేటు.. 1 కేబీపీఎస్‌. ఇప్పుడు దాన్ని 4 కేబీపీఎస్‌కు పెంచారు. ఎక్స్‌ బ్యాండ్‌ డేటా రేటును 200 కేబీపీఎస్‌ నుంచి 500 కేబీపీఎస్‌కు పెంచారు. దీనివల్ల కీలక పరామితులను వేగంగా సేకరించి, భూకేంద్రానికి పంపడం వీలవుతుంది. అలాగే మరిన్ని కమ్యూనికేషన్‌ యాంటెన్నాలను చంద్రయాన్‌-3 ల్యాండర్‌కు అమర్చారు. ఫలితంగా.. వ్యోమనౌక దృక్కోణం ఎటువైపు ఉన్నా కంట్రోల్‌ సెంటర్‌తో కమ్యూనికేషన్‌ నిరాటంకంగా సాగుతుంది. 


గోతిలో పడ్డా..

చంద్రుడు బిలాల మయం. ఉపరితలం ఎగుడుదిగుడుగా ఉంటుంది. పెద్ద రాళ్లుంటాయి. చదునుగా లేని ఉపరితలంపై ల్యాండర్‌ దిగితే.. వ్యోమనౌక స్థిరంగా ఉండదు. వాలు ఎక్కువగా ఉన్నచోట దిగితే ల్యాండర్‌ పక్కకు ఒరిగిపోయే ప్రమాదం ఉంది. ల్యాండింగ్‌ తర్వాత ర్యాంపు విచ్చుకొని... చందమామ ఉపరితలానికి ఆనుకోవాలి. దానిమీద నుంచి జారుతూ ల్యాండర్‌లోని రోవర్‌.. ఉపరితలాన్ని చేరుకోవాలి. ల్యాండింగ్‌ చోట వాలు ఎక్కువగా ఉంటే, ర్యాంప్‌ పొడవు సరిపోదు. ల్యాండర్‌ స్థిరత్వం లేక అటూఇటూ ఊగుతూ ఉంటే.. వెలుపలికి వచ్చేటప్పుడు రోవర్‌ బోల్తా పడొచ్చు. అందువల్ల వాలుకు తగ్గట్లు ల్యాండర్‌కు ‘సర్దుబాటు కాళ్లు’ అమర్చారు. ఒక కాలు చిన్నపాటి గోతిలోపడినా ఇబ్బంది ఉండదు. కాలు పొడవును ల్యాండర్‌ పెంచుకొని స్థిరత్వం సాధిస్తుంది.


మెరుగైన కళ్లు, చెవులు

చంద్రయాన్‌-2లో ఫ్రంట్‌ ఫేసింగ్‌ కెమెరా ఉంది. అయితే అది తీసిన ఫొటోలను.. కమ్యూనికేషన్‌ వ్యవస్థ అప్పటికప్పుడు భూమికి చేరవేయలేదు. ఇప్పుడు చంద్రయాన్‌-3లో కమ్యూనికేషన్‌ వ్యవస్థను పటిష్ఠం చేయడం వల్ల.. ల్యాండర్‌ తాను తీసిన ఫొటోలను వేగంగా అందిస్తుంది. ల్యాండింగ్‌ క్రమంలో జాబిల్లి ఉపరితలంపై ఎదురయ్యే అవరోధాలను గుర్తించి, వాటి నుంచి పక్కకు జరిగే ‘అటానమస్‌ హజార్డ్‌ డిటెక్షన్‌, అవాయిడెన్స్‌’ విన్యాసంలో అవి ఉపయోగపడతాయి. ల్యాండర్‌లోని కృత్రిమమేధ (ఏఐ) వ్యవస్థ వీటిని ప్రాసెస్‌ చేస్తుంది. వాటి ఆధారంగా నేవిగేషన్‌, గైడెన్స్‌ సాగుతుంది. ఫ్రంట్‌ ఫేసింగ్‌ కెమెరా తీసిన చిత్రాలు.. కళ్లు, చెవుల్లా పనిచేస్తాయి.

ఈనాడు ప్రత్యేక విభాగం

Tags :

గమనిక: ఈనాడు.నెట్‌లో కనిపించే వ్యాపార ప్రకటనలు వివిధ దేశాల్లోని వ్యాపారస్తులు, సంస్థల నుంచి వస్తాయి. కొన్ని ప్రకటనలు పాఠకుల అభిరుచిననుసరించి కృత్రిమ మేధస్సుతో పంపబడతాయి. పాఠకులు తగిన జాగ్రత్త వహించి, ఉత్పత్తులు లేదా సేవల గురించి సముచిత విచారణ చేసి కొనుగోలు చేయాలి. ఆయా ఉత్పత్తులు / సేవల నాణ్యత లేదా లోపాలకు ఈనాడు యాజమాన్యం బాధ్యత వహించదు. ఈ విషయంలో ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలకి తావు లేదు.

మరిన్ని

ap-districts
ts-districts

సుఖీభవ

చదువు